Сауда өсімі әзірге шикізатқа сүйеніп отыр.
Қазақстан Ұлыбританиямен тауар айналымының күрт артуын шикізаттық емес экспортты ұлғайтуға және британдық инвестицияларды өңдеу өнеркәсібі, өндіріс пен технология салаларына тартуға пайдаланғысы келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселелерді Қазақстанның Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев Ұлыбритания үкіметінің Әзербайжан және Орталық Азия бойынша сауда өкілі, Лордтар палатасының мүшесі Джон Алдердайспен талқылады. Оның сауда өкілі ретіндегі мәртебесі Қазақстан мен Ұлыбританияның екіжақты ынтымақтастығына арналған ресми материалдарда да көрсетілген.
Тауар айналымы 83,7%-ға өсті, бірақ экспорт әлі де бірнеше тауарға тәуелді
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы тауар айналымы 1,63 млрд долларға жетті. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 83,7%-ға көп.
Жоғары қарқын 2026 жылы да сақталды. Қаңтар–шілде аралығында екі елдің сауда көлемі 1,25 млрд долларды құрап, өткен жылдың сәйкес кезеңінен 68,5%-ға өсті.
Алайда бұл өсімнің артында экспорт құрылымын өзгерту міндеті тұр. Қазір Қазақстанның Ұлыбританияға экспортында күміс, шикі мұнай, мыс және мыс катодтары басым.
Ендігі мақсат — экспортталатын тауар түрлерін көбейтіп, қосылған құны жоғары өнімдердің үлесін арттыру.
«Біз үшін қол жеткізілген өсімнен тереңірек әрі әртараптандырылған саудаға көшу маңызды. Бірінші кезекте Ұлыбритания нарығына шикізаттан тыс қазақстандық өнім экспортын кеңейтуге мүдделіміз», — деді Арман Шаққалиев.
Бұл бағыт министрліктің жалпы экспорттық саясатына да сай келеді. Қыркүйекте Шаққалиев басқа шетелдік серіктестермен келіссөздер барысында өндірістік тізбектерді дамыту, инвестиция тарту және шикізаттық емес экспортты ұлғайту мәселелерін көтерген еді. Бұл туралы Сауда және интеграция министрлігінің материалдарында айтылған.
Британдық сатып алушыларды қазақстандық өндірушілермен тікелей кездестірмек
Талқыланған нақты қадамдардың бірі — британдық импорттаушылар мен бөлшек сауда желілері өкілдерінің Қазақстанға сауда-экономикалық миссиясын ұйымдастыру.
Мақсат — шетелдік сатып алушыларды отандық өндірушілермен тікелей байланыстыру. Бұл қазақстандық компанияларға Ұлыбритания нарығына қандай өніммен және қандай талаптар бойынша шығуға болатынын нақтылауға мүмкіндік береді.
Кездесуде британдық нарықтың өнім сапасы, сертификаттау, қаптама және стандарттарға қатысты талаптары да қаралды.
Экспорттаушылар үшін бұл мәселе шешуші болуы мүмкін. Өнім бағасы бәсекеге қабілетті болғанымен, техникалық және экологиялық талаптарға сәйкес келмесе, оның жаңа нарыққа шығуы қиындайды.
Критикалық минералдарды Қазақстанда өңдеуге басымдық берілмек
Келіссөздердің тағы бір бағыты — критикалық маңызды минералдар.
Ұлыбритания бұл салаға бұған дейін де қызығушылық танытқан. Екі ел арасындағы кездесулерде критикалық минералдар энергетика, көлік, цифрландыру және инвестициялармен қатар талқыланған. Бұл бағыт Қазақстанның Ұлыбританиядағы ресми өкілдігінің материалдарында да көрініс тапқан.
Енді назар тек шикізатты өндіруге емес, оны ел ішінде өңдеп, құны жоғары өнім шығаруға ауып отыр.
Джон Алдердайс бұл бағытта британдық компаниялар мен университеттердің Қазақстанмен жұмыс істеу әлеуетін атап өтті.
«Қазақстанның табиғи ресурстары мол. Бірақ сіздердің тек өндірумен шектелмей, қосылған құн қалыптастыру мен өңдеуді дамыту міндетін қойғандарыңыз ерекше маңызды. Біз ынтымақтастық үшін үлкен мүмкіндікті дәл осы жерден көріп отырмыз», — деді Лорд Джон Алдердайс.
Тараптар британдық инвестицияларды өңдеу өнеркәсібіне, энергетикаға, логистикаға және жоғары технологиялық салаларға тарту мүмкіндігін де қарастырды.
CBAM мен британдық стандарттар экспорт күн тәртібіне кірді
Экспортты ұлғайту тек жаңа сатып алушы табумен шектелмейді.
Қазақстан Британдық экспорт және халықаралық сауда институтымен тәжірибе алмасуды, сондай-ақ «ҚазСтандарт» пен Британдық стандарттар институты — BSI арасындағы байланысты кеңейтуді ұсынды.
Қазақстандық экспорттаушыларды көміртекті реттеу талаптарына, соның ішінде CBAM тетігіне бейімдеу мәселесі де жеке талқыланды.
Күн тәртібіне ғылым мен білім де кірді. Тараптар тау-кен өнеркәсібі, минералдарды өңдеу және ядролық салада екі елдің университеттері мен ғылыми орталықтары арасындағы байланысты дамыту мүмкіндігін қарастырды.
Бұл ынтымақтастықтың белгілі бір негізі бар. Британдық университеттер Қазақстандағы жұмысын кеңейтіп келеді. 2026 жылғы 21 қыркүйекте Астанада ауданы 35 мың шаршы метрден асатын Coventry University Kazakhstan жаңа кампусының құрылысы басталды. Іс-шараға Джон Алдердайс та қатысты. Бұл туралы Ғылым және жоғары білім министрлігі хабарлаған.
Енді сауда өсімін нақты жобаларға айналдыру керек
Кездесу соңында тараптар сауда, инвестиция, өндіріс және ғылым салаларындағы нақты жобаларға көшуге мүдделі екенін растады.
Қазақстан үшін ендігі негізгі мәселе — тауар айналымының жоғары өсімін сақтап қана қою емес, оның құрылымын өзгерту. 2025 жылы сауда көлемі 83,7%-ға артқан жағдайда ел Ұлыбританияға шикізаттан бөлек өнімдерді көбірек сатуға және инвестицияны Қазақстандағы өңдеу өндірісіне бағыттауға ұмтылып отыр.
Бұған дейін біз Қазақстанның еуропалық серіктестермен өндірістік кооперацияны қалай кеңейтіп, сыртқы сауда моделін өзгертуге ұмтылып отырғаны туралы жазған едік.
