Алаяқтар азаматтардың ақшасын иемденудің жаңа тәсілдерін қолдануда. Астанада прокуратура интернеттегі жалған инвестициядан бастап, «қауіпсіз шотқа» ақша аудартуға дейінгі кең таралған схемалар туралы ескертті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы елорданың Коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Нұра ауданы прокуратурасы бөлімінің бастығы Шаһрирамадан Сұлтан айтты.
Алаяқтықтың қандай түрлері жиі кездеседі
Нұра ауданының прокуратурасы полиция және басқа да уәкілетті мемлекеттік органдармен бірлесіп, азаматтардың мүлкі мен заңды мүдделеріне қарсы қылмыстардың алдын алу бойынша тұрақты жұмыс жүргізіп келеді.
Прокуратура мәліметінше, қазір азаматтар бірнеше кең таралған алаяқтық тәсілдерімен бетпе-бет келеді.
Олардың қатарында:
- қызмет көрсету немесе жөндеу жұмыстарын орындау үшін алдын ала төлем алып, міндеттемені орындамау
- сатып алу-сату кезінде азаматтарды алдау
- мүлікті жалға беру немесе жалға алу кезінде қаражат пен мүлікті иемдену
- жалған пәтер хабарландырулары арқылы кепілақы алу
- туристік сапарлар, әуе билеттері мен қонақүй бронін ұсыну арқылы ақша иемдену
- жалған инвестициялық жобалар мен трейдинг платформаларын ұсыну
- фишингтік сілтемелер арқылы аккаунттарға қол жеткізу
Қаржылық және тұрмыстық қызметтердің цифрлануы мұндай қылмыстарды қашықтан жасау мүмкіндігін арттырып отыр.
«Қауіпсіз шот» және SMS-код: прокуратура ескертті
Цифрлық технологиялардың дамуымен әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы жасалатын алаяқтық та кең таралған.
Қылмыскерлер Instagram, WhatsApp, Telegram, жалған интернет-сайттар мен фишингтік хабарламаларды пайдаланып, азаматтардың сеніміне кіруге тырысады.
Шаһрирамадан Сұлтан алаяқтардың жиі қолданатын схемаларын егжей-тегжейлі түсіндірді.
«Қазіргі таңда алаяқтар азаматтардың сеніміне кіру үшін түрлі тәсілдерді қолданады. Ең кең таралған алаяқтық схемаларының қатарында: жөндеу жұмыстарын орындау немесе қызмет көрсету сылтауымен алдын ала төлем алып, кейін өз міндеттемелерін орындамау; туристік сапарларды, әуе билеттерін немесе қонақүйді брондау қызметтерін ұсыну арқылы ақша қаражатын иемденіп, уәде етілген қызметті көрсетпеу; өзін банк қызметкері немесе мемлекеттік орган өкілі ретінде таныстырып, азаматтарды «қауіпсіз шотқа» ақша аударуға, банк картасының деректерін немесе SMS арқылы келген растау кодтарын айтуға мәжбүрлеу; әлеуметтік желілер арқылы техника, көлік және өзге де мүлікті жалға алу туралы келісім жасап, алынған мүлікті қайтармау немесе заңсыз иемдену; жоқ немесе басқа тұлғаларға тиесілі пәтерлерді жалға беру туралы жалған хабарландырулар жариялап, кепілақы немесе алдын ала төлем алу; интернет арқылы жалған инвестициялық жобаларды, трейдинг платформаларын немесе ақылы оқыту курстарын ұсынып, азаматтардың қаражатын иемдену; фишингтік сілтемелер арқылы мессенджер аккаунттарына қол жеткізіп, кейін аккаунт иесінің атынан оның туыстары мен таныстарынан ақша сұрау», – дейді Шаһрирамадан Сұлтан.
Алаяқтардан қалай қорғануға болады
Прокуратура азаматтарды интернетте де, күнделікті өмірде де күмәнді ұсыныстарға сақтықпен қарауға шақырды.
Қауіпсіздіктің негізгі ережелері:
- банк картасының деректерін бейтаныс адамдарға бермеу
- SMS арқылы келген растау кодтарын ешкімге айтпау
- күмәнді сілтемелерге өтпеу
- тым жоғары немесе оңай табыс ұсынатын жобаларға сақтықпен қарау
- пәтер, тауар немесе қызмет үшін алдын ала ақша жібермес бұрын ақпаратты тексеру
- өзін банк немесе мемлекеттік орган қызметкері ретінде таныстырған адамның талабын бірден орындамау
Прокуратура алаяқтықтың жаңа тәсілдерін анықтау үшін түсіндіру жұмыстарын, профилактикалық іс-шаралар мен ақпараттық науқандарды жалғастырып жатыр.
Оқушылардан зейнеткерлерге дейін түсіндіру жұмыстары жүргізіледі
Нұра ауданының прокуратурасы халықтың әртүрлі санаттарымен профилактикалық кездесулер өткізеді.
Алаяқтықтың алдын алу туралы ақпарат:
- мектеп оқушыларына
- колледж студенттеріне
- жоғары оқу орындарының студенттеріне
- жұмыс істейтін азаматтарға
- зейнеткерлік жастағы адамдарға түсіндіріледі
Мұндай жұмыстар М.С. Нәрікбаев атындағы ҚАЗГЗУ университетінің білім алушыларымен де жүргізілген.
Сонымен бірге азаматтардың қаржылық сауаттылығын арттыру үшін профилактикалық бейнероликтер әзірленіп, ақпараттық материалдар таратылған.
Алаяқтық үшін 10 жылға дейін бас бостандығынан айыруы мүмкін
Шаһрирамадан Сұлтан алаяқтық үшін Қазақстан заңнамасында қатаң қылмыстық жауапкершілік қарастырылғанын еске салды.
«Бейтаныс адамдарға банк картасының деректерін, SMS арқылы келетін растау кодтарын беруге болмайды. Сондай-ақ, тым тиімді немесе оңай табыс табуға уәде беретін ұсыныстарға сыни көзқараспен қарау қажет. Қазақстан Республикасының заңнамасында алаяқтық жасағаны үшін қатаң қылмыстық жауапкершілік көзделген. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 190-бабына сәйкес, алаяқтық жасағаны үшін, ауырлататын мән-жайлар болған жағдайда, кінәлі тұлғаға мүлікті тәркілеу, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе қызмет түрлерімен айналысу құқығынан айыру, сондай-ақ он жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылуы мүмкін», – деп прокурор сөзін түйіндеді.
Бұл не үшін маңызды
Алаяқтықтың бір бөлігі енді көшеде емес, смартфон экраны арқылы жасалады. Қылмыскерге жәбірленушімен бетпе-бет кездесудің қажеті жоқ – әлеуметтік желідегі хабарлама, жалған сайт немесе телефон қоңырауы жеткілікті болуы мүмкін.
Сондықтан прокуратура жұмысының маңызды бөлігі қылмыс жасалғаннан кейін ғана әрекет ету емес, азаматтарға алаяқтық схемаларын алдын ала таныстыруға бағытталған.
Қаржылық және цифрлық сауаттылықтың артуы азаматтардың жеке деректері мен қаражатын қорғаудың негізгі құралдарының біріне айналып отыр.
