Қазақстанда отандық өндірушілерді қолдау жаңа деңгейге шықты.
Мемлекеттік сатып алу, жеңілдетілген қаржыландыру, офтейк-келісімшарттар және локализация тетіктері арқылы ішкі өндірісті кеңейтуге, импортты алмастыруға және жаңа өндірістік тізбектер құруға басымдық беріліп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес Үкімет өңдеу өнеркәсібін дамыту, қазақстандық қамту үлесін арттыру және ел ішінде толық өндірістік цикл қалыптастыру бойынша кешенді шараларды жүзеге асырып келеді.
«Самұрық-Қазына» сатып алуы 2,2 трлн теңгеге жетті
Отандық кәсіпорындар үшін негізгі қолдау тетіктерінің бірі – мемлекеттік және квазимемлекеттік сатып алулар.
2025 жылы «Самұрық-Қазына» қорының қазақстандық тауар өндірушілерден сатып алу көлемі екі есеге жуық өсіп, шамамен 2,2 трлн теңгеге жетті.
Қазір Қор инфрақұрылым және энергетика салаларында 62 басым жобаны жүзеге асырып отыр. Бұл қазақстандық тауарлар мен қызметтерге тұрақты сұраныс қалыптастырады.
Қордың сатып алу жүйесінде отандық өндірушілер мен шағын және орта бизнесті қолдаудың 16-дан астам тетігі жұмыс істейді.
Олардың қатарында:
- отандық өндірушілерден міндетті сатып алу;
- қамтамасыз етудің барлық түрінен босату;
- отандық жеткізушілерге 30%-ға дейін алдын ала төлем беру;
- жеткізілген өнім үшін төлем мерзімін қысқарту бар.
Бұл шаралар кәсіпорындарға айналым қаражатын сақтап, өндірісті кеңейтуге мүмкіндік береді.
Отандық өндірушілермен келісімдер көлемі өсті
2024 жылы «Самұрық-Қазына» компаниялары 2070 отандық кәсіпорынмен жалпы сомасы 1,1 трлн теңге болатын 11,1 мыңнан астам шарт жасады.
2025 жылы шарттардың жалпы көлемі 2,17 трлн теңгеге дейін өсті. Осы кезеңде 2283 өндірушімен 8,9 мыңнан астам келісім жасалған.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында:
- 3,8 мыңнан астам шарт жасалды;
- олардың жалпы құны 594 млрд теңгені құрады;
- өсім өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 46%-ға жетті;
- 343 млрд теңгеге 171 ұзақмерзімді келісім жасалды.
Ұзақмерзімді келісімдердің көлемі бір жылда 1,7 есе артқан.
Офтейк-келісімшарттар импортты алмастыруға жол ашты
Жаңа өндірістерді іске қосуға мүмкіндік беретін офтейк-келісімшарттар тетігі де кеңейіп келеді.
2024 жылы жалпы құны 190 млрд теңге болатын 367 офтейк-келісімшарт жасалды.
2025 жылы олардың саны 363 болғанымен, жалпы құны 257,5 млрд теңгеге жетіп, 35%-ға артқан.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тағы 115 келісімге қол қойылды. Олардың жалпы сомасы шамамен 47 млрд теңгені құрайды.
Сондай-ақ импортты алмастыруға бағытталған 53 млрд теңгелік тоғыз жоба мақұлданды. Тағы 74 млрд теңгелік 13 жоба қаралу сатысында.
Соңғы жеті жылда «Самұрық-Қазына» тобы жалпы құны 610 млрд теңге болатын 108 жаңа өндірістік жобаны қолдады. Нәтижесінде 3 мыңнан астам жұмыс орны ашылды.
Тізілімге 10 мыңнан астам өндіруші енгізілді
Мемлекеттік сатып алудағы ашықтықты арттыру үшін Қазақстандық тауар өндірушілер тізілімі іске қосылды.
Қаржы министрлігінің дерегіне сәйкес, 2024 жылы отандық өндірушілермен 370 млрд теңгеден астам сомаға 145 мыңнан астам мемлекеттік сатып алу шарты жасалған.
2025 жылы шарттар саны 16,5%-ға өсіп, 169 мыңға жетті. Жалпы құны 23,3%-ға артып, 456 млрд теңгені құрады.
2026 жылғы 31 шілдедегі жағдай бойынша 97 млрд теңгеге 68 мың шарт рәсімделген.
2025 жылғы қарашадан бері жұмыс істейтін Қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміне бизнестен 41 мыңнан астам өтінім түскен. Верификациядан кейін 10 мыңнан астам кәсіпорын тізілімге енгізілді.
Өңдеу өнеркәсібіне 2,2 трлн теңге кредиттік қолдау көрсетілді
Бизнесті қаржыландыруда «Бәйтерек» холдингінің даму институттары маңызды рөл атқарып отыр.
2024 жылдан 2026 жылғы тамызға дейін «Даму» қоры арқылы өңдеу өнеркәсібіндегі 10,3 мың жобаға 2,2 трлн теңге кредиттік қолдау көрсетілді.
Оның ішінде:
- 4674 жоба субсидиялау құралын пайдаланды;
- 3633 жобаға кепілдік берілді;
- 1998 жоба жеңілдетілген қаржыландыру алды.
2025 жылы «Даму» қоры шағын және орта бизнестің 13 мың жобасына жалпы сомасы 2,2 трлн теңге көлемінде қолдау көрсеткен.
2025 жылғы сәуірден бастап кепілдік қорлары іске қосылды. Осы тетік аясында 3 мыңнан астам кепілдік берілген.
Қазақстанның даму банкі 2,3 трлн теңгенің жобаларын қаржыландырды
Ірі өндірістік жобаларды Қазақстанның даму банкі қаржыландырады.
2025 жылы банк 77 инвестициялық жоба мен экспорттық операцияға 2,3 трлн теңге бағыттады.
Нәтижесінде 10 ірі өндірістік нысан іске қосылды немесе жаңғыртылды.
Олардың ішінде жылына 90 мың автомобиль шығаратын толық циклді мультибрендті зауыт пен Маңғыстау және Ақтөбе облыстарындағы жалпы қуаты 200 МВт жел электр станциялары бар.
Экспорттаушыларға 653,7 млрд теңге қолдау көрсетілді
Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі 131 экспорттаушыға 653,7 млрд теңге көлемінде қолдау көрсеткен.
Қолдау металлургия, машина жасау, тамақ, химия өнеркәсібі және агроөнеркәсіптік кешен кәсіпорындарын қамтиды.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында өңдеу секторындағы кәсіпорындарға көрсетілген қолдау көлемі 418,5 млрд теңгеге жетті.
Бұл құралдарды 69 шикізаттық емес кәсіпорын пайдаланды. Олардың 61%-ы шағын және орта бизнеске тиесілі.
QIC инвестициялары 13 есе өсті
Qazaqstan Investment Corporation арқылы да жаңа инвестициялық жобалар қаржыландырылып жатыр.
2025 жылдың қорытындысында QIC-тің жаңа инвестициялары 13 есе өскен.
Құрылым қатысатын қорлар арқылы өнеркәсіп, агроөнеркәсіптік кешен, инфрақұрылым және технология салаларындағы 15 жобаға 787,5 млрд теңге тартылды.
Астана халықаралық қаржы орталығы базасында:
- мақсатты көлемі 4 млрд долларға дейінгі Kokzhiyek Fund L.P.;
- мақсатты көлемі 1 млрд долларға дейінгі Adal Fund L.P. құрылды.
Бірінші қор ірі инвестициялық жобаларға, екіншісі экспортқа бағдарланған ауыл шаруашылығы мен терең өңдеуге бағытталады.
Аграрлық секторға рекордтық 1,1 трлн теңге берілді
2025 жылы «Аграрлық несие корпорациясы» көктемгі егіс пен егін жинау жұмыстарын қаржыландыруға рекордтық 549 млрд теңге бағыттады.
Бұл 8,5 млн гектар алқапта ауыл шаруашылығы жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік берді.
2025 жылдың қорытындысында Қазақстанда 27,1 млн тоннадан астам астық жиналды.
«Аграрлық несие корпорациясы» мен «ҚазАгроҚаржы» бірлесіп агроөнеркәсіп кешеніне 1,1 трлн теңге қаржы берді. Бұл сала үшін рекордтық көрсеткіш болды.
Өнеркәсіпті дамыту қоры 153 кәсіпорынды қолдады
2024-2026 жылдары Өнеркәсіпті дамыту қоры 153 отандық тауар өндірушіге 943 млрд теңгеден астам қолдау көрсетті.
Қаражат жаңа кәсіпорындар құруға, өндірісті жаңғыртуға, заманауи жабдық сатып алуға және өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталды.
Қазақстан толық өндірістік циклге көшіп жатыр
Үкіметтің негізгі мақсаттарының бірі – қарапайым құрастырудан толық өндірістік циклге көшу.
Түркістан облысында LIHUA GROUP-пен бірлескен «Түркістан тоқыма» кешені мақтаны терең өңдеуден бастап дайын үй тоқыма өнімдерін шығаруға дейінгі барлық кезеңді қамтымақ.
Кәсіпорында 1,3 мың жұмыс орны құрылады.
Автомобиль өнеркәсібінде де локализация үлесі артып келеді. Кейбір маркалар бойынша оның орташа деңгейі 40%-ға жеткен.
2024-2025 жылдары Kia Qazaqstan және Astana Motors Manufacturing Kazakhstan зауыттары пайдалануға берілді.
Astana Motors Manufacturing Kazakhstan жылына 120 мың Changan, Great Wall Motor және Chery автокөлігін шығара алады.
Автокомпонент өндірісі де кеңейіп келеді
Қазақстанда автомобильге қажетті бөлшектерді ел ішінде шығару бағытында да жаңа кәсіпорындар ашылды.
Саран қаласында Tengri Tyres шина зауыты жұмыс істейді.
Алматыда:
- Hyundai мультимедиялық жүйелерін;
- HVAC модульдерін;
- еден жабындарын;
- автомобиль орындықтарын өндіру жолға қойылған.
Қостанайда автокомпоненттерге арналған мамандандырылған локализация орталығы жұмыс істейді.
John Deere, Stadler және Wabtec жобалары іске асырылуда
Машина жасау саласында халықаралық өндірушілермен локализация жобалары жалғасып жатыр.
«АгромашХолдингKZ» базасында John Deere техникасын өндіру басталды.
Valmont Industries компаниясының Valley суару машиналары локализацияланып жатыр.
Астанада Stadler жолаушылар вагондары құрастырылады.
Wabtec локомотив зауытында локализация деңгейін 45%-ға жеткізу көзделген.
Сонымен бірге Қазақстанда XCMG арнайы техникасы, Samsung теледидарлары мен кір жуғыш машиналары, Xiaomi теледидарлары және LiuGong жол-құрылыс техникасы өндіріліп жатыр.
18 арнайы экономикалық аймақ 11,1 трлн теңге инвестиция тартты
Өнеркәсіптік жобаларды қолдау үшін Қазақстанда арнайы экономикалық аймақтар да пайдаланылып отыр.
Қазіргі уақытта елде 18 арнайы экономикалық аймақ жұмыс істейді.
Олар 11,1 трлн теңгеден астам инвестиция тартқан.
Сондай-ақ өнеркәсіптік жобаларды іске асыру үшін 21 инвестициялық келісім жасалған.
«Өрлеу» арқылы 588 млрд теңгенің жобалары қаржыландырылды
Ірі кәсіпорындардың айналасында шағын және орта бизнес желісін дамыту үшін «Өрлеу» жеңілдетілген қаржыландыру бағдарламасы іске қосылды.
2025 жылы бағдарлама аясында 588 млрд теңгеге 2278 жоба қаржыландырылды.
Қаржы тарту бойынша:
- Алматы – 104 млрд теңге;
- Астана – 90 млрд теңге;
- Алматы облысы – 56 млрд теңге;
- Шымкент – 52 млрд теңге көрсеткішімен алдыңғы қатарға шықты.
2026 жылдың басынан бері тағы 131 жобаға шамамен 23 млрд теңге берілді.
Қарыз алушы үшін мөлшерлеме 12,6%-дан аспайды.
Инвестициялық жобалар үшін қаржыландыру көлемі 7 млрд теңгеге, айналым қаражатына 3,5 млрд теңгеге дейін жетеді.
«Іскер аймақ» 5 мыңға жуық жобаны қолдамақ
Ауылдық жерлерде, аудан орталықтары мен шағын қалаларда шағын бизнесті дамыту үшін «Іскер аймақ» бағдарламасы іске асырылып жатыр.
2026 жылы бағдарламаға 24 млрд теңге қарастырылған.
Бұл 5 мыңға жуық жаңа жобаны қолдауға мүмкіндік береді.
Тамыз айының басындағы жағдай бойынша жалпы сомасы 18 млрд теңге болатын 266 жоба қолдау алған.
Мұнай-газ саласында қазақстандық үлес ұлғайып келеді
Энергетика саласында да жергілікті қамту үлесін арттыруға басымдық берілген.
Жұмыстар мен қызметтерде елішілік құндылықтың ең төменгі үлесі 50%, ал жобалау жұмыстарында 80% деңгейінде белгіленген.
Теңіз, Қарашығанақ және Қашаған жобалары бойынша бес жылдық жергілікті қамтуды дамыту бағдарламалары жүзеге асырылып жатыр.
Мұнай-газ операторларының қажеттіліктерін талдау нәтижесінде:
- 19 перспективалы тауар санаты анықталды;
- 120 мыңнан астам позиция зерттелді;
- сұранысы жоғары 160-тан астам өнім түрі белгіленді.
Қазір Қазақстанда мұнай-газ саласына арналған бірегей жабдықтардың 10 өндірісі локализацияланған.
2027 жылға дейін тағы 15 өндірісті іске қосу жоспарланып отыр.
Ұзақмерзімді келісімдер көлемі де өскен. 2024 жылы олардың сомасы 21 млрд теңге болса, 2025 жылы 49 млрд теңгеге жетті.
Бұл не үшін маңызды
Қазақстанның өнеркәсіптік саясаты енді тек кәсіпорын ашумен шектелмейді.
Негізгі мақсат – шикізатты өңдеу, бөлшек пен компонент өндіру, дайын өнім шығару, оны ішкі нарықта сату және экспортқа жеткізуді бір өндірістік тізбекке біріктіру.
Мемлекеттік сатып алудағы кепілді сұраныс, ұзақмерзімді келісімдер, жеңілдетілген қаржы және локализация отандық бизнестің жаңа өндірістерге инвестиция салу тәуекелін төмендетеді.
Бұл тәсіл импортқа тәуелділікті азайтып, жаңа жұмыс орындарын ашуға, технологиялық құзыреттерді ел ішінде қалыптастыруға және қазақстандық өнімнің сыртқы нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді.
