Қазақстанда коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту жұмыстары жаңа кезеңге өтпек.
Өңірлерге жобаларды жеделдету, есептегіш құралдарды толық енгізу және коммуналдық ресурстарды бірыңғай цифрлық жүйеде есепке алу міндеті қойылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қарағандыда өткен «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасының Жобалық офисі отырысында Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев мәлімдеді.
Отырыста тек құбырлар мен желілерді жөндеу емес, коммуналдық саланың алдағы жылдардағы жұмыс істеу тәртібін өзгертуге тиіс бірнеше мәселе көтерілді. Олардың арасында тұтынудың әлеуметтік нормасы, артық жұмсалған ресурс үшін жоғары тариф, электронды есептегіштер және отандық құрылғыларға басымдық беру бар.
Коммуналдық салаға 1,3 триллион теңгеге жуық инвестиция тартылды
2026 жылы Қазақстанның тұрғын үй-коммуналдық саласына 1,3 триллион теңгеге жуық инвестиция тартылған. Оның 791 миллиард теңгесі ЭКСЖ ұлттық жобасы аясында қарастырылған.
Қазір республика бойынша 328 жоба іске асырылып жатыр.
Тағы 257 жоба бойынша конкурс өтуде. Олардың жалпы құны – 457 миллиард теңге. Ал 228 нысан бойынша мердігерлер анықталған.
Алайда өңірлердегі жұмыс қарқыны біркелкі емес.
Мониторинг нәтижесі бойынша Түркістан, Ақмола және Ақтөбе облыстарында, сондай-ақ Шымкентте конкурстар өткізу мен келісімшарттар жасасу баяу жүріп жатыр.
Қанат Бозымбаев жөндеу маусымының ұзаққа созылмайтынын ескертіп, әкімдіктерге жұмысты тездетуді тапсырды.
«Жөндеу маусымы өте қысқа. Жобалау-сметалық құжаттаманың сараптамасын тездетуді қоса алғанда, Үкімет деңгейіндегі қажетті шешімдердің бәрі қабылданды. Ендігі кезең әкімдіктерге байланысты. Әкімдердің осы саланы бақылайтын орынбасарлары Ұлттық жобаның орындалуын жеке бақылап отыру керек», — деді Қанат Бозымбаев.
Әкімдердің коммуналдық салаға жауапты орынбасарлары жобалардың орындалуын жеке бақылауға алуы тиіс. Егер проблема туындаса, ол Жобалық офис пен Үкімет Аппаратына жедел жеткізілуі керек.
Өңірлерге 1 қыркүйекке дейін уақыт берілді
Маңызды мерзімдердің бірі – 2026 жылғы 1 қыркүйек.
Осы күнге дейін өңірлер дайын құжаттары бар жобалар бойынша жөндеу жұмыстарын бастап, Электронды платформа арқылы 2027 жылға арналған өтінімдерді тапсыруы қажет.
Сонымен бірге әлі дайын емес нысандардың жобалау-сметалық құжаттамасын әзірлеу және сараптамадан өткізу жұмыстары жеделдетілуге тиіс.
«Бәйтерек» ҰИХ» АҚ-ға биыл жоспарланған жобаларды толық қаржыландыру міндеті қойылды.
Қарағандыда 134 миллиард теңгенің жобалары бар
Отырыстың Қарағандыда өтуі де кездейсоқ емес. Өңір ЭКСЖ тетіктерін пилоттық кезеңнен бастап белсенді пайдаланған облыстардың бірі ретінде аталды.
Биыл Қарағанды облысында 85 миллиард теңгеден астам жобаны жүзеге асыру жоспарланған.
2025 жылдан бері Электрондық платформаға облыс бойынша жалпы құны 134 миллиард теңге болатын 30 жоба енгізілген. Олар 420,6 шақырым инженерлік желіні қамтиды.
Қазір 14 жоба бойынша:
- 151,3 шақырым желі жаңартылып жатыр;
- құрылыс-монтаждау жұмыстарының құны 83,4 миллиард теңгені құрайды.
2027 жылға тағы 12 жоба енгізілген. Олардың құны – 45,3 миллиард теңге, жалпы ұзындығы – 84 шақырым.
Қарағанды облысының әкімдігіне биыл анықталған жобалар бойынша құрылыс-монтаждау жұмыстарын тезірек бастап, олардың белгіленген мерзімде аяқталуын қамтамасыз ету тапсырылды.
Бұл ретте 2027 жылға өтінім берген кезде тарифтің негізсіз өсуіне жол бермеу керектігі ерекше айтылды.
Коммуналдық төлем қалай өзгеруі мүмкін?
Отырыста көтерілген ең маңызды мәселелердің бірі – коммуналдық ресурстарды тұтынудың әлеуметтік нормасын енгізу.
Ұсынылып отырған тәсіл бойынша адам немесе отбасы белгіленген норма шегінде электр энергиясын, суды немесе басқа коммуналдық ресурсты пайдаланса, бір тариф қолданылады.
Ал белгіленген көлемнен артық тұтынған жағдайда тариф жоғары болуы мүмкін.
Мұндай тетік ресурсты үнемдеуге ынталандыруы тиіс.
Яғни болашақта мәселе тек «тариф қанша болады?» деген сұрақпен шектелмеуі мүмкін. Қанша ресурс пайдаланғаныңыз да төлем көлеміне тікелей әсер етуі ықтимал.
Әзірге жауапты органдар осы механизмді әзірлеуі керек.
Есептегішсіз цифрландыру болмайды
Қанат Бозымбаев коммуналдық саланы цифрландыру үшін ең алдымен нақты бастапқы дерек қажет екенін айтты.
Ол үшін электр энергиясы, су, жылу және басқа ресурстарды тұтыну көлемі есептегіш құралдар арқылы нақты тіркелуі тиіс.
Вице-премьердің сөзінше, есепке алу жүйесі дұрыс жұмыс істемей тұрып, толыққанды цифрландыру немесе жасанды интеллект технологияларын енгізу туралы айту қиын.
«Алғашқы деректердің өзі болмаса, жасанды интеллектіні қалай қолданамыз? Ең басты міндет – барлық тұтынушыда есептеу құрылғылары болуы керек. Ақпараттық жүйелерді енгізбей әрі ресурсты есепке алмай, алға жылжи алмаймыз», — деді Қанат Бозымбаев.
Бұл талаптың қарапайым тұтынушы үшін де маңызы бар.
Нақты есептегіш деректері ресурстың қанша жұмсалғанын, желіде қанша жоғалғанын және шығынның қай жерде пайда болғанын анықтауға мүмкіндік береді.
Ал дерек неғұрлым нақты болса, коммуналдық кәсіпорындардың жұмысына бақылау жасау да соғұрлым жеңілдейді.
Есептегіштердің кемінде 70 пайызы қазақстандық болуы керек
Жаңа есептеу құралдарын орнату кезінде отандық өндірушілерге басымдық беріледі.
Бастапқы кезеңде есептегіш аспаптардағы қазақстандық қамту үлесі кемінде 70 пайыз болуы тиіс.
Кейін жергілікті өндірістің үлесін кезең-кезеңімен арттыру жоспарланып отыр.
«Ұлттық жоба дәл осы қазақстандық өнімдерді пайдалануға бағытталған. Егер қажетті өнім Қазақстанда өндірілсе, ол міндетті түрде жобаларда қолданылуы тиіс. Есептеу құрылғылары бойынша қазақстандық қамтуды қамтамасыз етіп, әрі қарай жергілікті өндіріс үлесін біртіндеп арттыру қажет», — деп атап өтті вице-премьер.
Бұл талап коммуналдық инфрақұрылымды жаңғыртумен қатар, Қазақстандағы өлшеу және есептеу құралдарын шығаратын өндірістерге де қосымша сұраныс қалыптастыруы мүмкін.
Барлық коммуналдық дерек бірыңғай стандартқа көшеді
Жауапты мемлекеттік органдарға 1 қыркүйекке дейін коммуналдық ресурстарды өндірістік және коммерциялық есепке алудың бірыңғай талаптарын әзірлеп, бекіту тапсырылды.
Талаптарда:
- қандай деректер жиналатыны;
- олардың сапасы;
- ақпараттың қаншалықты жиі берілетіні;
- деректер форматы;
- есептегіш құралдарға қойылатын техникалық талаптар
сияқты мәселелер қамтылуы тиіс.
Яғни әр коммуналдық кәсіпорын деректі өзіне ыңғайлы форматта жинайтын жүйеден біртіндеп ортақ цифрлық стандартқа көшу көзделіп отыр.
Есептегіштер де қазақстандық қамту талаптарына сай болуы керек.
Есептегішке кім қызмет көрсетеді?
Тағы бір маңызды мәселе – көпқабатты үйлердегі жалпыүйлік және пәтерлердегі жеке есептегіш құралдардың кімнің жауапкершілігінде болатыны.
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне Энергетика және Ұлттық экономика министрліктерімен бірге есептеу құралдарын табиғи монополия субъектілерінің теңгеріміне беру механизмін пысықтау тапсырылды.
Сонымен қатар:
- есептегішті пайдалану;
- техникалық қызмет көрсету;
- салыстырып тексеру;
- жөндеу;
- ауыстыру
тәртібі нақты айқындалуы керек.
Бұл механизм қабылданған жағдайда тұтынушы, басқарушы ұйым және коммуналдық кәсіпорын арасындағы жауапкершілік шекарасы нақтырақ белгіленуі мүмкін.
Ақпараттық қауіпсіздікке де талап күшейеді
Коммуналдық инфрақұрылым цифрланған сайын киберқауіпсіздік мәселесі де маңызды бола түседі.
2026 жылы саланы ақпараттық қауіпсіздік орталықтарымен қамту көрсеткіші кемінде 20 пайызға жетуі тиіс.
Жауапты мемлекеттік органдарға осы бағыттағы жұмысты жандандыру тапсырылды.
Бұл талап түсінікті: миллиондаған тұтынушының есептегіштері мен коммуналдық кәсіпорындардың жүйелері бір цифрлық инфрақұрылымға қосылған кезде деректерді қорғау жеке міндетке айналады.
«Білмей қалдым» деген жауап қабылданбайды
Отырысты қорытындылаған Қанат Бозымбаев ұлттық жобадағы әрбір көрсеткіш үшін нақты жауапты тұлғалар бар екенін ескертті.
«Ұлттық жобаның әрбір көрсеткішіне мемлекеттік қызметшілер жеке басымен жауап береді. Кейін «білмей қалдым» деп айтпас үшін барлық көрсеткіш мен нәтижені мұқият қарап шығыңыздар», — деді Қанат Бозымбаев.
Жыл соңында ұлттық жобаның жоспар-кестесіндегі әр көрсеткіш нақты нәтижемен салыстырылады.
Үкіметтің позициясы бойынша белгіленген межелерден ауытқуға жол берілмеуі тиіс.
Тұрғындар үшін не өзгереді?
Ұлттық жоба жоспарланғандай іске асса, өзгеріс тек ескі құбырларды жаңартумен шектелмейді.
Коммуналдық салада «қанша өндірілді – қанша жоғалды – қанша тұтынылды» деген тізбекті нақты есептейтін жүйе қалыптасуы тиіс.
Ал тұрғындар үшін негізгі өзгерістер электронды есептегіштердің кеңінен енгізілуі, тұтыну көлемінің нақты есептелуі және болашақта әлеуметтік нормаға байланысты сараланған тарифтердің пайда болуымен байланысты болуы мүмкін.
Ең күрделі мәселе енді осы өзгерістердің тарифке қаншалықты әсер ететіні және жаңғырту шығындары мен халықтың төлем қабілеті арасындағы тепе-теңдіктің қалай сақталатыны болмақ.
Сондықтан алдағы бірнеше ай коммуналдық сектор үшін шешуші кезеңге айналады: 1 қыркүйекке дейін өңірлер жобаларды іске қосып қана қоймай, бүкіл саланы жаңа цифрлық есеп жүйесіне көшірудің негізін дайындауы тиіс.
