200-ден астам аккаунт пен ресурс ақпараттық вброс таратуға қатысқан.
JAQ.OrtCom Құрылтай сайлауы қарсаңында ақпараттық кеңістікте жалған мәліметтер, фейктер және арандатушылық материалдардың таралуы күшейгенін хабарлады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Орталық мәліметінше, сайлау науқаны кезеңінде осындай материалдардың шамамен 15 сериясы тіркелген. Оларға қарсы 44 түсіндіру және теріске шығару материалы дайындалған.
Фейктер қалай таратылады
JAQ.OrtCom ақпараттық ықпал ету технологияларының жүйелі түрде қолданылып жатқанын мәлімдеді.
Орталық сипаттаған схема бірнеше кезеңнен тұрады:
- алдымен арандатушылық сипаттағы ақпараттық себеп жасалады;
- ақпарат анонимді алаңда жарияланады;
- оны бот-желілер бір мезетте тарата бастайды;
- бірдей мазмұн түрлі платформаларда қайталанады;
- осылайша кең қоғамдық резонанс бар деген жасанды әсер қалыптастырылады.
Орталықтандырылған жұмыстың белгілерінің бірі — бірдей тезистер мен ұқсас визуалдық безендіру қолданылған жарияланымдардың синхронды түрде шығуы.
Негізгі арналар қандай
Мұндай ақпаратты таратудың негізгі арналары ретінде анонимді Telegram-арналар, әлеуметтік желілердегі қауымдастықтар және өзара байланысты бот-аккаунттар аталды.
JAQ.OrtCom мәліметінше, жекелеген жағдайларда жұмыстың шетелден үйлестірілгенін көрсететін белгілер де байқалған.
Ақпараттық науқандарда көбіне қоғам үшін маңызды тақырыптар нысанаға алынады:
- сайлау процесі;
- сыртқы саясат;
- әлеуметтік-экономикалық мәселелер.
Жасанды интеллект пен дипфейктер қолданылып жатыр
Орталықтың хабарлауынша, мұндай контенттің едәуір бөлігі жасанды интеллект технологиялары арқылы жасалады.
Соның ішінде шынайы көрінетін жалған аудио, фото және бейнематериалдар — дипфейктер әзірленіп, кейін әлеуметтік желілер мен басқа платформалар арқылы таратылады.
JAQ.OrtCom мұндай әрекеттер мемлекеттік институттар мен лауазымды тұлғалардың беделіне нұқсан келтіруге, билік институттарына деген сенімді әлсіретуге және қоғамда әлеуметтік шиеленісті жасанды түрде күшейтуге бағытталатынын атап өтті.
200-ден астам аккаунт және 15 серия
Орталық бұған дейін Құрылтай сайлауы жақындаған сайын ақпараттық-манипуляциялық науқандардың күшеюі мүмкін екенін ескерткен.
Сайлау кезеңінде мұндай әрекеттер азаматтардың сайлау процесіне деген сенімін төмендетуге, қоғамда алаңдаушылық туғызуға және сындарлы диалогты өзара айыптау мен текетіреске бұруға бағытталуы мүмкін.
«Жалпы, сайлау науқаны кезеңінде әлеуметтік платформаларда, сайттарда және өзге де ресурстарда екі жүзден астам анонимді және деструктивті аккаунт арқылы таратылған шамамен он бес сериялы ақпараттық материал тіркелді. Олардың қатарында жасанды интеллект технологияларын пайдалану, манипуляциялық ақпарат тарату, құжаттарды қолдан жасау, қазақстандық және шетелдік танымал тұлғалардың, сондай-ақ мемлекеттік органдар басшыларының бейнесін пайдалана отырып жасалған дипфейктер болды.»
44 түсіндіру материалы жарияланды
Ақпараттық қауіптерге қарсы 44 материал дайындалып, жарияланған.
Олардың қатарында:
- бейнероликтер;
- практикалық нұсқаулықтар;
- ақпараттық-ағартушылық постерлер;
- кең таралған мифтерді жоққа шығаратын материалдар;
- халықтың ақпараттық сауаттылығын арттыруға арналған жарияланымдар бар.
Бұл жұмыстардың негізгі мақсаты — сайлау науқаны төңірегінде қайталанатын жалған ақпаратты дер кезінде түсіндіру және азаматтарға манипуляциялық контентті ажыратуға көмектесу.
Ақпаратты қалай тексеруге болады
JAQ.OrtCom азаматтарды анонимді дереккөздердегі ақпаратқа, әсіресе эмоциялық және арандатушылық сипаттағы жарияланымдарға сыни тұрғыдан қарауға шақырды.
Бір ақпараттың ондаған арна мен аккаунтта бір уақытта жариялануы оның рас екенін білдірмейді.
Орталық бірнеше негізгі қағиданы ұстануға кеңес береді:
- ақпараттың бастапқы дереккөзін анықтау;
- мәліметті ресми деректермен салыстыру;
- кәсіби БАҚ жарияланымдарын тексеру;
- расталмаған ақпаратты таратпау;
- анонимді ресурстардағы эмоциялық контентке сақтықпен қарау.
Неліктен бұл маңызды
Сайлау кезеңінде жалған ақпараттың ықпалы жекелеген фейктермен шектелмейді. Бірдей хабарламалардың бот-желілер арқылы жаппай таралуы қоғамда белгілі бір пікір басым деген жалған әсер қалыптастыруы мүмкін.
Жасанды интеллект пен дипфейк технологиялары дамыған сайын шынайы және қолдан жасалған контентті ажырату да қиындай түседі. Сондықтан ақпараттың қаншалықты көп таралғанына емес, оның бастапқы дереккөзі мен ресми растауына назар аудару маңызды.
