Диагноздың өзі төлем мен еңбек шектеуінің деңгейін анықтамайды. Қазақстанда өндірістік жарақат немесе кәсіптік ауру салдарынан еңбекке қабілеті төмендеген азаматтарға кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесі — КЕҚАД жеке бағалау негізінде белгіленеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
КЕҚАД 5%-дан 100%-ға дейін болуы мүмкін және 6 айға, 1, 2 немесе 5 жылға, кей жағдайда қайта куәландыру мерзімінсіз белгіленеді. Оның мүгедектік мәртебесінен айырмашылығы бар.
КЕҚАД дегеніміз не
Астана қаласы бойынша Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті департаменті басшысының орынбасары Ләззат Сартымбетованың айтуынша, КЕҚАД өндірістік жарақат алған немесе кәсіптік ауруға шалдыққан қызметкерлер үшін маңызды.
Бұл көрсеткіш адамның өндірістік жарақат немесе кәсіптік ауру салдарынан өзінің кәсіби не қызметтік міндеттерін бұрынғыдай орындау қабілетінің қаншалықты төмендегенін көрсетеді.
Кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесі пайызбен белгіленеді:
- 5–29%;
- 30–59%;
- 60–89%;
- 90–100%.
Бұл ретте КЕҚАД пен мүгедектікті бір ұғым ретінде қарастыруға болмайды.
Неліктен бірдей диагноз кезінде пайыз әртүрлі болуы мүмкін
КЕҚАД анықталған кезде дәрігерлер тек диагнозға сүйенбейді. Аурудың немесе жарақаттың адамның нақты кәсіби қызметіне қалай әсер еткені де есепке алынады.
«Сараптама жүргізу кезінде өндірістік жарақаттың немесе кәсіптік аурудың салдары, ағза функцияларының бұзылу деңгейі, жұмысты жалғастыру мүмкіндігі, еңбек жағдайларын өзгерту, біліктілікті төмендету немесе арнайы жұмыс орнын құру қажеттілігі ескеріледі. Маңыздысы – диагноздың өзі КЕҚАД пайызын анықтамайды. Бірдей ауруы бар екі адамның кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесі аурудың салдары мен атқаратын жұмысының сипатына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Медициналық-әлеуметтік сараптамаға (МӘС) жолдаманы медициналық ұйым рәсімдейді. Онда денсаулық жағдайы, тексеру нәтижелері, емдеу және оңалту туралы мәліметтер көрсетілуі тиіс», – дейді департамент өкілі.
Демек, бірдей диагноз қойылған екі қызметкерге әртүрлі КЕҚАД пайызы белгіленуі мүмкін. Мұнда адамның қандай жұмыспен айналысатыны және денсаулығындағы өзгерістердің сол міндеттерді орындауға қаншалықты кедергі келтіретіні маңызды.
МӘС нені анықтайды
Медициналық-әлеуметтік сараптама өндірістік жарақаттың немесе кәсіптік аурудың болған-болмағанын анықтамайды.
МӘС мамандары бұған дейін расталған өндірістік жағдайдың салдарын бағалап, оның адамның кәсіптік еңбекке қабілетіне қаншалықты әсер еткенін анықтайды.
Сондықтан сараптамаға жолдамада:
- денсаулық жағдайы;
- медициналық тексеру нәтижелері;
- жүргізілген ем туралы мәліметтер;
- оңалту нәтижелері;
- еңбек қызметіне қатысты қажетті ақпарат толық көрсетілуі тиіс.
КЕҚАД белгіленсе, жұмыс істеуге бола ма
КЕҚАД адамның еңбек қызметін автоматты түрде тоқтататынын білдірмейді.
Денсаулық жағдайы мүмкіндік берсе, азамат жұмысын жалғастыра алады. Ол үшін еңбек жағдайларын бейімдеу қажет болуы мүмкін.
Мәселен:
- жұмыс уақытын қысқарту;
- зиянды өндірістік факторларды алып тастау;
- жұмыс көлемін азайту;
- атқаратын жұмыстың сипатын өзгерту;
- арнайы жұмыс орнын ұйымдастыру қарастырылуы мүмкін.
Белгілі бір қызметті жалғастыру мүмкіндігі медициналық қарсы көрсетілімдер мен кәсіптік еңбекке қабілеттіліктің белгіленген шектелу дәрежесіне қарай анықталады.
КЕҚАД қанша уақытқа белгіленеді
Кәсіптік еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесі бірнеше мерзімге белгіленуі мүмкін:
- 6 айға;
- 1 жылға;
- 2 жылға;
- 5 жылға;
- қайта куәландыру мерзімінсіз.
Нақты мерзім адамның денсаулық жағдайына, оңалту болжамына, емдеу нәтижесіне және бұзылған функцияларды қалпына келтіру мүмкіндігіне байланысты анықталады.
Бұрынғы пайыз автоматты түрде ұзартылмайды
Қайта куәландыру кезінде азаматтың жағдайы жаңадан бағаланады. Сондықтан бұрын белгіленген КЕҚАД пайызы келесі кезеңге автоматты түрде көшірілмейді.
«Қайта куәландыру кезінде денсаулық жағдайының динамикасы, емдеу мен оңалтудың тиімділігі, кәсіби шектеулердің сақталуы және еңбекке қабілеттілікті қалпына келтіру мүмкіндігі бағаланады. Сондықтан бұрын белгіленген пайыз автоматты түрде ұзартылмайды, әр жолы сараптамалық бағалау жүргізіледі. Азамат МӘС шешімі бойынша түсіндірме алуға және оны заңнамада белгіленген тәртіппен шағымдануға құқылы. КЕҚАД анықтау кезінде диагноздар саны емес, өндірістік жарақаттың немесе кәсіптік аурудың салдары және олардың кәсіби қызметке әсері ескеріледі. Объективті бағалау жүргізу үшін толық медициналық құжаттама мен еңбек қызметі туралы мәліметтерді ұсыну қажет. МӘС жүйесі сараптамалық шешімдердің объективтілігі мен қолжетімділігін арттыру мақсатында жетілдірілуде, оның ішінде цифрландыру және сырттай форматты дамыту арқылы», – деп спикер сөзін түйіндеді.
Бұл не үшін маңызды
КЕҚАД адамның диагнозын ғана емес, жарақат немесе ауру салдарынан кәсіби мүмкіндігінің нақты қаншалықты өзгергенін көрсетеді. Сондықтан медициналық құжаттармен қатар азаматтың еңбек қызметі туралы толық мәлімет беру сараптамалық шешім үшін маңызды.
Тағы бір маңызды тұсы — КЕҚАД белгіленуі адамның еңбек нарығынан толық кетуі керек деген сөз емес. Денсаулық жағдайы мүмкіндік берсе, жұмыс орнын бейімдеу немесе еңбек жағдайларын өзгерту арқылы қызметін жалғастыруға болады.
Сонымен қатар азамат МӘС шешімімен келіспесе, түсіндірме сұрауға және белгіленген тәртіппен шағымдануға құқылы.
