2026 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы бойынша қазақстандық екінші деңгейдегі банктердің несие портфелі қалай өзгергенін қарастырайық. 1 шілдеге қарай сектор бойынша жиынтық көрсеткіш жыл басынан бері 1,3 трлн теңгеге немесе 3%-ға ұлғайып, 44,8 трлн теңгені құрады. Еске сала кетейік: Қазақстанның банк секторы 23 қаржы институтынан, соның ішінде 10 еншілес банк, сондай-ақ мемлекеттің 100% қатысуы бар бір ЕДБ-дан құралған.
Дәл осы мемлекеттік Отбасы банк өсім бойынша абсолютті көшбасшы болды: жартыжылдық қорытынды бойынша несие портфелі бірден 389 млрд теңгеге (немесе 9,6%-ға) ұлғайып, 4,4 трлн теңгеге жетті. Осылайша, қаржы институты бүкіл банк секторының несие портфелінің жиынтық өсімінің бірден 30%-ын қамтамасыз етті. Бұл ретте Отбасы банкінің өзіндік ерекшелігі оны ҚР-дағы басқа ЕДБ-лардан түбегейлі айрықшалайды: банк тұрғын үй құрылыс жинақтары (ТҚЖ) жүйесінің негізгі операторы және бейінді даму институты болып табылады. Отбасы банкінің өнімдер желісі ТҚЖ шеңберіндегі тұрғын үй заемдарын, сондай-ақ «Наурыз», «Наурыз Жұмыскер», «Наурыз Әскери», «Отау», «Ұмай» әйелдер ипотекасы, «Жасыл ипотека», «Асыл мекен», «Дипломмен ауылға», өңірлік тұрғын үй бағдарламалары сияқты бірқатар мамандандырылған бағдарламаны қамтиды. Банктің жұмыс моделін ескеретін болсақ, оның несие портфелі сапасының сектор бойынша ең үздік болуы — заңды құбылыс. 1 шілдедегі жағдай бойынша Отбасы банкінде төлеу мерзімі 90 күннен ұзақ кешіктірілген заемдардың (NPL 90+) үлесі бар болғаны 0,1%-ды құрады — бұл бизнес-моделі жалпы мерзімі өткен заемдардың пайда болуын көздейтін барлық қаржы институттары арасындағы ең төменгі көрсеткіш.
Азаматтарды қолжетімді баспанамен қамтамасыз ету — Қазақстанның әлеуметтік саясатының негізгі бағыттарының бірі. Осылайша, Отбасы банкінде кредит беру белгілі бір дәрежеде әлеуметтік функцияны атқарады, ал ТҚЖ жүйесінің өзі азаматтардың депозиттерін іс жүзінде жылжымайтын мүлікке айналдыратын, қаражатты мақсатты жинақтаудың және одан әрі тұрғын үй жағдайын жақсартуға инвестициялаудың механизмі болып табылады. Мұндай модель тұрғын үй мәселесін шешіп қана қоймай, сонымен бірге халықтың ұзақ мерзімді жинақтары мен қаржылық тәртібін де ынталандырады. Бұл сонымен қатар қаржы институты портфелінің сапасынан да көрінеді, өйткені Отбасы банкіндегі тұрғын үй заемының шарттары салымшының жинақ көлемі мен мерзіміне тікелей байланысты.
Несие портфелінің абсолютті өсімі бойынша екінші орынға Банк ЦентрКредит жайғасты: жыл басынан бері плюс 311,7 млрд теңге, 5 трлн теңгеге дейін артты. NPL 90+ үлесі 1,6%-ды құрады. Үшінші орынды портфельді 202,2 млрд теңгеге арттырып, 13,4 трлн теңгеге жеткізген Halyk Bank иеленді. Проблемалық заемдардың үлесі 4,6%-ды құрады.
Үздік бестікті сәйкесінше 162,5 млрд және 156,3 млрд теңге өсіммен Bereke Bank пен Home Credit Bank тұйықтады. Бұл ретте осы қаржы институттарында NPL 90+ үлесі айтарлықтай жоғары: сәйкесінше 6,7% және 7,5%.
Несие портфелінің көлемі бойынша ең ірі он ҚР ЕДБ арасында жыл басынан бері жеті банкте өсім тіркелген болса, үшеуінің портфелі азайғаны назар аударарлық. Жалпы банк секторы бойынша жағдай біркелкі емес: 22 қаржы институтының 12-сі оң динамика, 10-ы теріс динамика көрсетті. Толығырақ инфографикада көрсетілген.
Айта кету керек, Қазақстанда жеке тұлғаларды несиелеудің артуына басты серпін беріп отырған — дәл осы ипотека. Сандарға үңілейік. 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша банк секторының экономикаға берген кредиттерінің көлемі жыл басынан бері 2,1 трлн теңгеге немесе 4,8%-ға артып, 45,4 трлн теңгеге жетті. Халыққа берілген кредиттер 4,3%-ға, 25,8 трлн теңгеге дейін, бизнеске берілген кредиттер — 5,4%-ға, 19,5 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
Ипотека — бөлшек несиелеудің ең жылдам өсіп келе жатқан сегменті. Бірінші жартыжылдықта халыққа берілген ипотекалық заемдардың көлемі 7,2%-ға немесе бірден 500,9 млрд теңгеге өсіп, 7,5 трлн теңгеге жетті. Салыстырмалы түрде қарастыратын болсақ: тұтынушылық несиелеу 3,9%-ға, 17,3 трлн теңгеге дейін өсті, яғни ипотеканың өсу қарқыны екі есеге жуық жоғары болды. Жартыжылдық қорытынды бойынша халыққа берілген кредиттердің жалпы өсімінің шамамен 47%-ы ипотекаға тиесілі болды.
Ескерілуі өте маңызды әдіснамалық аспектіні түсіндіріп өтейік. Сөз осы статистикалық деректердің жоғарыда қарастырылған ҚР ЕДБ-ның несие портфелінен айырмашылығы жайлы болып отыр. «Банк секторының экономикаға берген кредиттері» көрсеткіші екінші деңгейдегі банктер мен «Қазақстан Даму Банкі» АҚ берген кредиттер бойынша нақты берешек қалдықтарын көрсетеді. Дәл осы статистикада ҚР Ұлттық Банкі халыққа және бизнеске берілген кредиттерді, ал бөлшек сегментте — ипотекалық, тұтынушылық және басқа да заемдарды бөлек көрсетеді.
Өз кезегінде, ҚР ЕДБ несие портфелінің көрсеткіші тікелей банктердің баланстық кредиттік портфелін, соның ішінде банкаралық заемдар мен «кері РЕПО» операцияларын қамтиды, бірақ Қазақстан Даму Банкін қамтымайды. Сондықтан біз төмендегі кестеде бейнеленген деректерді келтірдік: олар ипотекалық несиелеудің экономиканы қаржыландырудағы рөлін бағалауға мүмкіндік береді.
