Қазақстандағы білім беру жүйесі жаңа бағытқа бет бұрды.
Мемлекет мектептен бастап жоғары білім, ғылым және жұмыспен қамтуға дейінгі бүкіл жүйені цифрлық дағдылармен, тәжірибелік даярлықпен және жасанды интеллектпен байланыстыруға кірісті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл шаралар Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Қазақстан халқына Жолдауында берген тапсырмалары аясында іске асырылып жатыр.
Бес жылда Қазақстанда 1,1 мың жаңа мектеп салынды
Халық санының өсуі білім беру инфрақұрылымына түсетін жүктемені арттырып отыр. 2026 жылдың басында Қазақстан халқы 20,5 млн адамға жетті. Бұл бес жыл бұрынғы көрсеткіштен шамамен 1 млн адамға көп.
Елде 14 пен 35 жас аралығындағы 6,1 млн жас тұрады. Бұл жалпы халықтың 28%-дан астамын құрайды.
Соңғы бес жылда Қазақстанда 1 млн-нан астам оқушы орнына арналған 1,1 мың жаңа мектеп пайдалануға берілді.
Сонымен қатар оқу бағдарламалары жаңартылып, бастауыш сыныптардағы бағалау тәсілдері қайта қаралып жатыр. Орта білім беру жүйесіне жасанды интеллект технологияларын енгізу басталды.
Қазақстандық оқушылардың халықаралық деңгейдегі нәтижелері де өсіп келеді. 2026 жылдың басынан бері 2 073 оқушы халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жарыстарда 204 алтын, 356 күміс және 507 қола медаль жеңіп алды.
Колледждерде 562 мың студент оқиды
Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесі нақты секторға кадр даярлаудың негізгі бағыттарының біріне айналып келеді.
Соңғы бес жылда ТжКБ ұйымдарында білім алатын студенттер саны 13,7%-ға өсіп, 2025 жылы 562 мың адамға жетті.
Шамамен 500 білім беру бағдарламасы әзірленіп немесе жаңартылды. Колледждердің кәсіпорындармен және нақты сектор компанияларымен байланысы күшейіп келеді.
Еңбек нарығында енді дипломның өзі жеткіліксіз. Жұмыс берушілер нақты кәсіби дағдысы, тәжірибесі және заманауи технологиялармен жұмыс істей алатын мамандарға көбірек сұраныс білдіруде.
Жаңа оқу жылына 90 мыңға жуық грант бөлінді
Жоғары білім беру жүйесі де кеңейіп жатыр.
2025 жылы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында 724,1 мың студент оқыды. Бұл бес жыл бұрынғы деңгейден 16%-ға көп.
2026–2027 оқу жылына 90 мыңға жуық білім беру гранты бөлінді. Оның 75 мыңнан астамы бакалавриатқа, 11 мыңнан астамы магистратураға, 3 мыңнан астамы докторантураға арналған.
Бакалавриат студенттерінің шәкіртақысы екі есе, магистранттар мен докторанттардың шәкіртақысы 1,75 есе өсті.
Білім алуға қаражат жинауға арналған «Келешек» бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі де енгізілді. Қазір бұл жүйеде 227 мыңнан астам салым ашылған.
Студенттік инфрақұрылым да кеңейіп келеді. 2018–2025 жылдары Қазақстанда 72 125 орынға арналған 281 жатақхана пайдалануға берілді.
Нәтижесінде жатақханадағы орын тапшылығы шамамен 16 есе қысқарып, 82,5 мыңнан 5 176 орынға дейін төмендеді.
700 мыңнан астам студент ЖИ бойынша базалық білім алды
Білім беру саласындағы ең үлкен өзгерістердің бірі жасанды интеллектпен байланысты.
AI-Sana бағдарламасы аясында 700 мыңнан астам студент жасанды интеллект бойынша базалық білімін растайтын сертификат алды. Бағдарламаға 106 жоғары оқу орны қатысып отыр.
Университеттік командалар 442 ЖИ-агент әзірледі. Бұл жұмыстарға 980 қатысушы тартылған.
Тағы бір жаңа жоба — Қазақ жасанды интеллект зерттеу университеті QAIRU.
2026 жылы университет оқу процесін бастап, шамамен 600 адамды қабылдауды жоспарлап отыр. Оның ішінде бакалавриатқа 400 студент қабылданбақ. Солардың 308-і мемлекеттік грант иегері болады. Магистратураға тағы 100 адам қабылдау көзделген.
Coursera жобасына Қазақстанның 95 жоғары оқу орны қатысады. Студенттер осы платформа арқылы 260 мыңнан астам сертификат алған.
Сонымен қатар Coursera, Huawei Technologies Kazakhstan және Binance Kazakhstan компанияларымен меморандумдар жасалды.
OpenAI, Freedom Holding Corp. және «Қазақтелеком» АҚ-мен бірлесіп, Қазақстанның жоғары оқу орындарына ChatGPT Edu енгізу жобасы іске асырылып жатыр.
Университеттер өндіріс орындарымен тығыз жұмыс істей бастады
Жоғары білім беру жүйесінде тәжірибелік даярлыққа басымдық күшейіп келеді.
Жыл сайын 10 мыңға жуық студент «Самұрық-Қазына» қорының портфельдік компанияларында дуальды оқыту мен өндірістік тәжірибеден өтеді.
Қор компанияларында 100-ден астам оқытушы өндірістік тағылымдамадан өткен.
Қазақстанның 10 жоғары оқу орнында «Индустриялық PhD» бағдарламасы пилоттық режимде іске асырылып жатыр. Екі жыл ішінде оған 210 грант бөлінді.
Бағдарламаның мақсаты — университет, ғылым және өндіріс арасындағы байланысты күшейтіп, зерттеулерді экономиканың нақты міндеттерін шешуге бағыттау.
Қазақстанның 20 университеті QS рейтингіне енді
Қазақстан жоғары білімнің халықаралық бағытын да күшейтіп жатыр.
Қазір елде 12 мемлекеттен келген жетекші шетелдік университеттердің 33 филиалы жұмыс істейді.
Қазақстандық жоғары оқу орындарында 37 мыңнан астам шетелдік студент білім алуда.
QS World University Rankings 2026 рейтингіне Қазақстанның 20 жоғары оқу орны кірді. Бұл — ел үшін рекордтық көрсеткіш.
Times Higher Education 2026 рейтингінде Қазақстан бес университетпен ұсынылған.
Ғылыми әзірлемелер экономикаға 142 млрд теңге әкелді
Ғылым саласындағы жобалар біртіндеп коммерциялық өнімге айналып келеді.
Ғылыми әзірлемелердің үштен бірінен астамы коммерцияландыру кезеңіне жеткен.
Ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерінің ел дамуына қосқан жиынтық үлесі 142 млрд теңгеге бағаланады.
Ғылыми бастамаларды жеке сектор тарапынан қаржыландыру көлемі 28,2 млрд теңгеге жеткен.
Университеттік командалар энергетика, медицина, өнеркәсіптік қауіпсіздік және қаржы салаларына арналған жасанды интеллект шешімдерін әзірлеп жатыр.
Олардың бір бөлігі коммерциялық нарыққа шығып, экспорттық әлеуетке ие болған.
Ғылымды қолдаудың жаңа тетіктері «Ғылым және технологиялық саясат туралы» заңда бекітілген.
Жер қойнауын пайдаланушылардың күрделі салымдарының 1%-ы ғылым мен технологияны дамытуға бағытталады.
Сондай-ақ Қазақстанда алғашқы «Ғылым және білім эндаумент-қоры» құрылды.
Ерекше білім беру қажеттілігі бар балалардың 90%-ы қолдаумен қамтылған
Қазақстанда ерекше білім беру қажеттілігі бар 237 мың бала бар.
Олардың 90%-ы арнайы қолдаумен қамтылған, ал 169 мыңнан астам бала инклюзивті ортада білім алып, тәрбиеленіп жүр.
Психологиялық-педагогикалық сүйемелдеу жүйесінде 35 мыңнан астам маман жұмыс істейді.
Елде 539 арнайы білім беру ұйымы және ерекше білім беру қажеттілігі бар балаларға арналған 1 мыңнан астам қолдау кабинеті бар.
Өткен оқу жылынан бастап жеке көмекші лауазымы енгізілді. Қозғалысында қиындығы бар 250-ден астам бала мұндай көмекке ие болған.
2029 жылға қарай сапалы жұмыс орындары 3,8 млн-нан асуы тиіс
Білім беру реформасының нақты нәтижесі түлектер еңбек нарығына шыққан кезде көрінеді.
2024–2029 жылдарға арналған еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасына сәйкес, Қазақстандағы сапалы жұмыс орындарының саны 3,8 млн-нан асуы, ал олардың жалпы жұмыспен қамтудағы үлесі 45%-ға жетуі тиіс.
2024 жылы сапалы жұмыс орындарымен 2,473 млн адам қамтылса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 2,885 млн адамға жеткен.
2026 жылға арналған жоспар — 3,085 млн сапалы жұмыс орны.
Сапалы жұмыс орны деп жылына кемінде алты ай тұрақты жұмыспен қамтуды, өңірдегі медианалық деңгейден төмен емес жалақыны, қауіпсіз еңбек жағдайын және әлеуметтік қорғанысты қамтамасыз ететін орынды айтады.
2026 жылы Өңірлік жұмыспен қамту карталары бойынша 544 мың адамды жұмысқа орналастыру жоспарланған.
1 тамызға дейін 388 мың адам жұмысқа тұрған. Оның 160 мыңы жеке бастамалар аясында, 122,4 мыңы жұмыс берушілердің бос орындарына, 89,6 мыңы субсидияланатын жұмыс орындарына және 16,4 мыңы ұлттық жобалар шеңберінде еңбекке орналастырылған.
Жасанды интеллект қазақстандықтарға жұмыс іздеуге көмектеседі
Цифрландыру енді білім берумен ғана шектелмейді.
Қазақстанда деректер мен жасанды интеллектті пайдаланып, адамды жұмыс іздеуден бастап еңбекке орналасқанға дейін сүйемелдейтін «Цифрлық жұмыспен қамту қызметі» енгізіліп жатыр.
Жоба Павлодар және Маңғыстау облыстарында іске қосылған.
Жүйе ресми тіркелген және тіркелмеген жұмыссыздарды, алты айдан астам есепте тұрған азаматтарды және NEET санатындағы жастарды қамтиды.
Әр адам үшін жеке жоспар автоматты түрде жасалады. Бос жұмыс орындары азаматтың бейініне қарай өз өңірінен ғана емес, басқа облыстардан, ірі кәсіпорындардан және қоныс аудару бағдарламалары аясынан да ұсынылады.
Қазақстан 2029 жылға қарай сапалы жұмыс орындарының санын 3,8 млн-нан асыруды көздеп отыр. Білім беру, жасанды интеллект және еңбек нарығын байланыстыру саясатының нақты нәтижесі осы көрсеткіштен көрінбек.
