Қазақстандықтар жинақ стратегиясын өзгертті. 2025 жылы мерзімді депозиттер 14 еседен астам өсті, ал валюталық салымдардың үлесі тарихи минимумға — 21,9%-ға дейін төмендеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл деректер Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының (ҚДКБҚ) 2025 жылғы жылдық есебінде келтірілген. Қордың мәліметінше, халық депозиттерінің жалпы көлемі бір жылда 14,7%-ға ұлғайып, 28 трлн теңгеден асты.
Мерзімді депозиттер 14 еседен астам өсті
2025 жылғы ең елеулі өзгеріс қазақстандықтардың қанша ақша жинағанында ғана емес, сол қаражатты қандай депозиттерде сақтай бастағанында байқалды.
Икемділігі жоғары мерзімсіз салымдардың көлемі бір жылда 4,1%-ға төмендеді. Оның орнына мерзімді депозиттер 14 еседен астам, ал ҚДКБҚ тарапынан көтеріңкі кепілдігі бар жинақ салымдар 1,5 есеге өсті.
Қордың есебіне сәйкес, депозит нарығындағы жалпы 14,7%-дық өсімнің 13,2 пайыздық тармағын дәл осы екі сегмент қамтамасыз еткен.
Яғни нарықтағы өсімнің басым бөлігі салымшыдан белгілі бір шектеулерді қабылдауды талап ететін, бірақ есесіне жоғары табыстылық немесе көтеріңкі кепілдік ұсынатын өнімдерге тиесілі болды.
ҚДКБҚ бұл үрдісті 2024 жылы және 2025 жылдың басында жүргізілген нарықты ырықтандыру саясатымен, сондай-ақ 2025 жылдың наурызына қарай депозиттер бойынша шекті мөлшерлемелердің кезең-кезеңімен жойылуымен байланыстырады.
Долларлану тарихи минимумға — 21,9%-ға түсті
Сонымен бірге қазақстандықтардың теңгедегі жинақтары валюталық депозиттерге қарағанда әлдеқайда жылдам өсті.
Ұлттық валютадағы депозиттердің көлемі 18,9%-ға артса, валюталық салымдар небәрі 1,8%-ға өскен. Соның нәтижесінде валюталық депозиттердің үлесі, яғни нарықтың долларлану деңгейі 21,9%-ға дейін төмендеп, тарихи минимумды жаңартты.
Бұл қазақстандықтар банктердегі валютасын жаппай шешіп алды деген сөз емес: валюталық депозиттердің өзі де өскен. Алайда теңгелік салымдар шамамен он есе жоғары қарқын көрсеткендіктен, жинақ құрылымы ұлттық валюта пайдасына қарай өзгерді.
2025 жылдың қорытындысында тұрақты теңгелік қорландыру банктердің депозиттік портфелінің рекордтық 31,5%-ын қалыптастырды.
Жоғары кепілдік үшін салымшы икемділіктен бас тартады
Жинақ салымдардың өсуіне әсер ететін факторлардың бірі — оларға берілетін кепілдіктің көлемі.
Қолданыстағы ҚДКБҚ кепілдігі бойынша ең жоғары өтем мөлшері депозит түріне және валютасына байланысты белгіленеді.
Теңгедегі жинақ салымдар бойынша кепілдік 20 млн теңгеге дейін, басқа теңгелік депозиттер, шоттар мен карточкалар бойынша 10 млн теңгеге дейін, ал шетел валютасындағы депозиттер, шоттар мен карточкалар бойынша 5 млн теңгеге дейін беріледі.
Бір банкте әртүрлі депозит түрі қатар болған жағдайда жиынтық өтем әр өнім бойынша белгіленген лимиттерді ескере отырып, 20 млн теңгеден аспайды.
Алайда жоғары кепілдік салымшы үшін қаражатты пайдалану еркіндігін азайтады. ҚДКБҚ түсіндірмесіне сәйкес, жинақ салымнан ақшаны мерзімінен бұрын алу кезінде қаражат 30 күннен кейін беріледі.
Сондықтан салымшы үшін таңдау өте нақты: ақшаға кез келген уақытта қол жеткізу немесе жоғарырақ табыстылық пен ұлғайтылған кепілдік лимитін таңдау.
Жеке тұлғалар шоттарының 99,8%-ы толық қорғалған
Депозиттер көлемі өскен сайын кепілдік жүйесінің қаржылық қоры да ұлғайды.
2025 жылдың соңында ҚДКБҚ-ның жинақталған арнайы резерві 1,57 трлн теңгеге жетті. Оның қалыптасуына инвестициялық табыстарды қоса есептегендегі 326,2 млрд теңге таза табыс және депозиттерге кепілдік беру жүйесіне қатысушы банктердің 86,9 млрд теңге жарнасы үлес қосты.
Банктердің жарналары өткен жылмен салыстырғанда бірден 65,6%-ға өскен. Қор мұны депозиттік базаның ұлғаюымен және 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап кредиттік тәуекел үшін қолданылатын мөлшерлемелердің өзгеруімен түсіндіреді.
Банктер төлейтін тоқсан сайынғы мөлшерлемелер енді жеке тұлғалар депозиттері көлемінің 0,07%-дан 0,36%-ға дейінгі аралығында болады. Олар әр банктің тәуекел-бейінін бағалайтын ҚДКБҚ моделінің негізінде есептеледі.
Қордың дерегінше, қолданыстағы кепілдік лимиттерін ескергенде жеке тұлғалардың салымдары мен карточкаларын қоса алғанда, шоттардың 99,8%-ы ҚДКБҚ кепілдігімен толық көлемде қорғалған.
Төлемді бастау мерзімі 35 күннен 20 күнге қысқарды
Тағы бір өзгеріс банк лицензиясынан айырылған жағдайда салымшының ақшасын қанша уақыт күтетіндігіне қатысты.
Заң бойынша кепілдік өтемді төлеуді бастау мерзімі 35 жұмыс күнінен 20 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Ал 2025 жылы Қазақстанда бірде-бір банк лицензиясынан айырылған жоқ. Жыл соңында депозиттерге кепілдік беру жүйесіне 21 банк, оның ішінде екі жаңа қатысушы кірді.
Салымшылар үшін мерзімнің қысқаруы сақтандыру жағдайы туындаған кезде кепілдікпен қорғалған қаражатқа бұрынғыдан жылдамырақ қол жеткізуді білдіреді.
ҚДКБҚ 2025 жылды 1,7 трлн теңге активпен, 1,64 трлн теңге меншікті капиталмен және 1,69 трлн теңгелік инвестициялық портфельмен аяқтады. Арнайы резервтің көлемі 1,57 трлн теңгені құрады.
Егер бір банктегі жинақ сомасы кепілдік лимитінен асып кетсе, ҚДКБҚ әр банктегі кепілдіктің бөлек қолданылатынын ескеруді ұсынады. Яғни қаражат бірнеше банкте сақталса, әр банктегі салым жеке-жеке белгіленген лимит шегінде қорғалады.
Бұған дейін біз қазақстандықтар мен бизнес қай банктерге ақшасын сеніп тапсыратынын және ең ірі депозит көлемі қай банктерде шоғырланғанын жазған едік. 2026 жылдың басында ел банктеріндегі жеке және заңды тұлғалардың депозиттері 48,7 трлн теңгеге жеткен.
