Капитал енді өңдеуге бет бұрады. Қазақстанда жаңа инвестициялық цикл қалыптасып, негізгі басымдық инвестиция көлемін жай ұлғайтудан өңдеу өнеркәсібіне, жоғары технологияларға және қосылған құны жоғары өндірістерге сапалы капитал тартуға ауысып келеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл міндетті Қасым-Жомарт Тоқаев 2025 жылғы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан» Жолдауында қойған. Президент Үкіметке «инвестицияға тапсырысты» өндірістің нақты сұранысына қарай қалыптастыруды және өңдеу саласына көбірек капитал тартуды тапсырды.
17,8 трлн теңгеге 66 инвестициялық келісім жасалды
Жаңа саясаттағы негізгі құралдардың бірі — ірі жобалар бойынша инвестициялар туралы келісімдер.
Бұл тетік 2021 жылдан бері қолданылып келеді және құны 32 млрд теңгеден асатын жобаларды қамтиды. Келісім мемлекет пен инвестордың міндеттемелерін, жобаны жүзеге асыру шарттарын және инвестициялық циклдің негізгі параметрлерін бекітуге мүмкіндік береді.
Тетік енгізілгеннен бері жалпы сомасы 17,8 трлн теңгеден асатын 66 инвестициялық келісім жасалды.
Оның ішінде:
- 2024 жылы — 6 келісім;
- 2025 жылы — шамамен 11,2 трлн теңгеге 30 келісім;
- 2026 жылғы тамызға дейін — шамамен 4,4 трлн теңгеге тағы 25 келісім.
Жобалар фармацевтика, энергетика, металлургия, агроөнеркәсіптік кешен, инфрақұрылым және денсаулық сақтау салаларын қамтиды.
Инвесторға «жасыл дәліз» беріледі
Қазақстан инвестициялық жобаларды сүйемелдеудің де тәсілін өзгертіп жатыр.
2025 жылдан бастап үш деңгейлі инвестиция тарту жүйесі жұмыс істейді. Өңірлер басым жобаларды анықтап, сол жобалар үшін инвесторларды нысаналы түрде іздеуге көшті.
Жүйеге бірнеше құрал енгізілген:
- Fast Track немесе «жасыл дәліз»;
- өңірлік инвестициялық штабтар;
- инвесторларды негізсіз тексерулерден қорғайтын «прокурорлық сүзгі»;
- Ұлттық цифрлық инвестициялық платформа;
- жобалардағы проблемаларды жедел анықтау және шешу тетіктері.
Ұлттық экономика министрлігі де Қазақстанда инвесторларды мемлекеттік органдар, прокуратура және даму институттары қатысатын кешенді жүйе арқылы сүйемелдеу жүргізіліп жатқанын хабарлаған. 2026 жылдың алғашқы төрт айында негізгі капиталға инвестициялар 6,7%-ға өсіп, 4,9 трлн теңгеге жетті.
Келесі қадам — Kazakh Invest базасында «бір терезе» қағидаты бойынша Kazakhstan Investment House орталығын қалыптастыру. Сонымен қатар импортты алмастыру мен экспорттық әлеуетті ескеретін «инвестицияларға тапсырыс» тәсілін дамыту жоспарланған.
Өңдеу өнеркәсібіне инвестиция үш есе өсті
Жаңа циклдің басты ерекшелігі капитал құрылымынан көрінеді.
2019–2025 жылдары негізгі капиталға салынған инвестициялар 12,6 трлн теңгеден 23,5 трлн теңгеге дейін, яғни 1,9 есе өсті.
Ал өңдеу өнеркәсібіндегі инвестиция үш есе:
- 1 трлн теңгеден;
- 3 трлн теңгеге дейін артты.
Оның жалпы инвестициядағы үлесі 8,1%-дан 12,7%-ға дейін көтерілді. Өнеркәсіп ішіндегі үлесі 13,1%-дан 31,3%-ға жетті.
Бұл динамика Президент Жолдауында қойылған міндетпен сәйкес келеді: шикізат саласындағы капиталды сақтай отырып, инвестициялық өсімнің жаңа нүктесін өңдеу және жоғары технологиялық өндірістерден іздеу.
Шетелдік инвестициялар $20,5 млрд-қа жетті
2025 жылы Қазақстанға тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы ағыны $20,5 млрд-ты құрап, бір жылда 14,4%-ға өсті. Бұл көрсеткішті Ұлттық экономика министрлігі де растаған.
Капитал құрылымында да өзгеріс байқалды. Өңдеу өнеркәсібіндегі шетелдік инвестициялар 47,4%-ға немесе $1,4 млрд-қа өсті. Қаржы қызметіне салынған инвестициялар $4,3 млрд-қа, байланыс саласында $1,3 млрд-қа жетті.
Ал өндіруші сектордағы көрсеткіш 47%-ға немесе шамамен $3 млрд-қа төмендеді.
Инвесторлардың географиясы да кеңейіп келеді. Дәстүрлі Нидерланд, Ресей, Қытай, АҚШ, Швейцария және Франциямен қатар БАӘ, Қатар мен Сингапур капиталының рөлі артып отыр.
2025 жылы БАӘ-ден инвестициялар $762,7 млн-нан $1,6 млрд-қа дейін өсті. Қатардан $1,3 млрд, Сингапурдан $1,4 млрд инвестиция түсті.
Қазақстан жаңа жобаларға $19 млрд тартты
Жаңа өндірістерді нөлден құруға бағытталған greenfield-инвестициялар бойынша да ірі өсім тіркелді.
БҰҰ ЭСКАТО деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстан осындай жобаларға $19 млрд тартқан. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 266%-ға көп. Қазақстанның үлесіне Солтүстік және Орталық Азияға бағытталған greenfield-инвестициялардың шамамен 89%-ы тиесілі болды.
Kazakh Invest портфелінде жалпы құны $78,6 млрд болатын 215 жоба бар. Оларды жүзеге асыру 88 мыңнан астам жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді.
Оның ішінде $32,2 млрд болатын 93 жоба іске асырылып жатыр, тағы $46,4 млрд көлеміндегі 122 жоба пысықталу сатысында.
Фармацевтикаға 173 млрд теңге салынады
Жаңа инвестициялық саясаттың нақты бағытының бірі — дәрі-дәрмек өндірісін локализациялау.
2026 жылғы қаңтарда Үкімет жалпы сомасы 173 млрд теңге болатын төрт жаңа фармацевтикалық өндіріс бойынша инвестициялық келісімдерді мақұлдады. Нәтижесінде Қазақстанда 356 атаудағы дәрілік зат өндірісін жолға қою жоспарланған. Бұл жобалар туралы бұған дейінгі егжей-тегжейлі материалда да жазылған.
Жоспарға сәйкес:
- «АлтИНФАРМ» — 58,5 млрд теңге;
- «Нобел Алматы фармацевтикалық фабрикасы» — 39,2 млрд теңге;
- «Абди Ибрагим Глобал Фарм» — 39 млрд теңге;
- «МСП-РОМФАРМ» — 36,7 млрд теңге инвестиция салады.
Жобалар иммунобиологиялық препараттардан бастап онкологиялық аурулар мен қант диабетін емдеуге арналған дәрілерге дейінгі өнімдерді Қазақстанда шығаруды көздейді.
Бұған қоса Шымкенттегі «Химфарм», Қарағанды фармацевтикалық кешені және «Алатау» АЭА аумағындағы Steppe Pharmaceuticals жобалары арқылы өндірістік қуатты кеңейту жоспарланған.
АӨК шикізатты экспорттаудан терең өңдеуге көшеді
Агроөнеркәсіптік кешенде де инвестицияның логикасы өзгеріп жатыр: мақсат астықты немесе басқа ауыл шаруашылығы шикізатын экспорттаумен шектелмей, Қазақстан ішінде жоғары қосылған құны бар өнім шығару.
Мұнда ірі халықаралық жобалар қалыптасып келеді. Мәселен, Астанада Tiryaki Agro компаниясының астықты терең өңдейтін $320 млн жобасы іске асырылуда. Кәсіпорында крахмал, глютен және глюкоза-фруктоза шәрбатын шығару көзделген.
Сонымен бірге ресми деректерде Dalian Hesheng Holdings-тің Ақмола облысындағы астықты терең өңдеу жобасының құны $650 млн деп көрсетілген.
Бұл жерде бастапқы деректегі кейбір инвестициялық сомалар кейінгі ресми мәліметтерден ерекшеленеді. Мысалы, Ауыл шаруашылығы министрлігінің тамыздағы дерегінде Fufeng Group жобасының инвестициясы $1,5 млрд, ал Dalian Hesheng Holdings жобасы $650 млн деп көрсетілген.
Сондықтан бұл жобалардың көлемін бағалағанда ең соңғы ресми көрсеткіштерді негізге алған дұрыс.
Mars пен Carlsberg жергілікті жеткізушілерге сұраныс қалыптастырады
Жаңа инвестициялық циклдің тағы бір өлшемі — зауыттың өзін салумен шектелмей, оның айналасында қазақстандық жеткізушілер тізбегін қалыптастыру.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің инвестициялық картасында Алматы облысындағы Mars Petcare өндірісі, Carlsberg Central Asia зауыты және басқа да халықаралық жобалар осы бағыттағы ірі бастамалар қатарында көрсетілген.
Мұндай модельдің экономикалық әсері инвестиция сомасынан кеңірек: шикізатқа, қаптамаға, логистикаға, сервистік қызметтерге және жергілікті кадрларға тұрақты сұраныс қалыптасады.
Яғни жаңа инвестициялық саясат үшін негізгі сұрақ «елге қанша ақша келді?» деген көрсеткішпен ғана шектелмейді. Капиталдың Қазақстан ішінде қанша өндірістік байланыс қалыптастырғаны да маңызды бола бастайды.
Екібастұзда $10 млрд-тық AI-инфрақұрылым құрылады
Жаңа инвестициялық циклдің ең технологиялық бағыттарының бірі — Екібастұздағы «Деректерді өңдеу орталықтары алқабы».
2026 жылғы маусымда Қазақстан Үкіметі, Firebird және NVIDIA қатысуымен жасанды интеллект пен цифрлық инфрақұрылым саласында жалпы сомасы $10 млрд болатын келісімдер пакетіне қол қойылды.
Жоба бойынша:
- есептеу қуаты бастапқыда 300 МВт болады;
- кейін 1 ГВт-қа дейін ұлғайтылуы мүмкін;
- 100 мың жаңа буындағы GPU-чип қолдану жоспарланған;
- NVIDIA GB300 және Vera Rubin платформалары пайдаланылады;
- жыл сайын кемінде $3 млрд экспорттық кіріс алу әлеуеті қарастырылған.
Бұл жоба инвестициялық саясаттың жаңа бағытын айқын көрсетеді: Қазақстан тек өндірістік жабдыққа емес, есептеу қуатына, бұлтты сервистерге және жасанды интеллект инфрақұрылымына да халықаралық капитал тартуға кірісті.
Инвестиция көлемінен оның сапасына қарай бетбұрыс
Қазақстанның жаңа инвестициялық цикліндегі басты өзгеріс — капиталдың көлемінен бұрын оның экономикаға қандай өндірістік әсер беретініне назар аудару.
Модель бірнеше бағытқа сүйенеді:
- шикізатты ел ішінде терең өңдеу;
- импортты алмастыратын өндірістер құру;
- жоғары технологиялық жобаларды локализациялау;
- отандық жеткізушілерді ірі халықаралық өндірістерге қосу;
- экспорттық әлеуеті бар өнімдер шығару;
- инвесторларды жобаның бүкіл циклі бойы сүйемелдеу.
Осы тәсіл іске асса, инвестиция статистикасындағы негізгі көрсеткіш тек тартылған миллиардтар емес, сол капиталдың Қазақстанда қанша жаңа өндіріс, технология, экспорт және жұмыс орнын қалыптастырғаны болмақ.
Бұл өзгерістің ауқымын Екібастұздағы цифрлық жоба да көрсетеді. Бұған дейін біз Firebird пен NVIDIA қатысатын $10 млрд-тық AI-инфрақұрылым жобасының қалай жүзеге асатынын егжей-тегжейлі жазған едік. Жоба Қазақстандағы жаңа инвестициялық циклдің жоғары технологиялық бағытына айналып отыр.
