Қазақстан экономикасында тарихи ауысым болды.
2026 жылдың қаңтар–шілде айларында өңдеу өнеркәсібінің үлесі 46,7%-ға жетіп, тау-кен секторынан алғаш рет тұрақты түрде жоғарылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл деректер Үкіметтің өнеркәсіптік саясаттың нәтижелеріне арналған арнайы шолуында келтірілген. Өңдеу секторындағы өндіріс көлемі жеті айда 18,8 трлн теңгеге жетіп, бір жылда 9%-ға өскен.
Өңдеу өнеркәсібі 46,7%-ға жетті
Өнеркәсіп құрылымындағы арақатынас енді өңдеу секторының пайдасына өзгерді: оның үлесі 46,7%, ал тау-кен өндірісінікі 45,8% болды.
Ақтөбе облысында өңдеу өндірісі 10,7%-ға, Қарағанды облысында 10,6%-ға артты.
Бұл өзгеріс Қазақстан үшін принципті мәселені көрсетеді. Елден шикізатты сол күйінде шығарудың орнына оны ішкі нарықта тереңірек өңдеу үлесі артып келеді.
Бұл бағыт Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы 8 қыркүйектегі «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан» атты Жолдауында да белгіленген. Мемлекет басшысы өңдеу саласына көбірек инвестиция тартуды Үкімет алдындағы негізгі міндеттердің бірі ретінде атаған.
Машина жасау 22%-ға өсті
Өңдеу өнеркәсібіндегі ең жоғары қарқындардың бірі машина жасауда тіркелді. Жеті айда сала 3,2 трлн теңгенің өнімін шығарып, 22%-ға өсті.
Қазақстанда осы кезеңде 96 мыңнан астам автокөлік өндірілген. Жеңіл автомобиль шығару 37,2%-ға, автобус өндірісі 27,6%-ға, арнайы техника шығару 45,1%-ға артты.
Ұсақ тораптық құрастырудың үлесі 28,3%-ға жетті.
Қостанайдағы KIA Qazaqstan толық циклді зауыты мен Алматыдағы Astana Motors Manufacturing кәсіпорнының айналасында шиналар, аккумуляторлар, автокөлік орындықтары және мультимедиа жүйелерін шығаратын өндірістер қалыптасып келеді.
Теміржол машина жасау саласында өндіріс көлемі 345 млрд теңгеге жетті. Жолаушылар вагондарының өндірісі 10,7%-ға, электровоздар 23,8%-ға өсті, вагон-цистерналар шығару игерілді.
Металлургияда 8,1 трлн теңгенің өнімі шығарылды
Металлургиядағы өндіріс көлемі 8,1 трлн теңгені құрады.
Болат өндірісі 4,1%-ға, шойын 5,8%-ға, құрылыс арматурасы 10,5%-ға өсті. Жіксіз құбырлар өндірісіндегі өсім 30,4%-ға жетті.
Ірі инвестициялық жобалар да осы тізбекті тереңдетуге бағытталған. Qarmet $3,5 млрд көлеміндегі жаңғырту бағдарламасын жүзеге асырып жатыр.
Абай облысы мен Балқашта әрқайсысы жылына 300 мың тонна катодты мыс өндіре алатын жаңа мыс балқыту зауыттарын салу жоспарланған.
Химия өнеркәсібінде өндіріс көлемі 1 трлн теңгеге жақындап, өсім 26,9%-ды құрады.
Жеңіл өнеркәсіпте өсім 80%-дан асты
Ішкі нарықты қорғауға бағытталған шаралар құрылыс материалдары мен жеңіл өнеркәсіп өндірісіне де әсер етті.
Отандық цемент өндірісі 15,6%-ға, тастан жасалған бұйымдар 11%-ға, шыны 10%-ға, гипсокартон 6,5%-ға артты.
Жеңіл өнеркәсіп көлемі 125,5 млрд теңгеге жетіп, бір жылда 80,1%-ға өсті. Тоқыма өндірісі 2,2 есе көбейді, киім өндірісі 27,5%-ға, былғары өндірісі 20,3%-ға артты.
Бұл жерде өсім пайызының жоғары болуы ғана емес, Қазақстанның бұрын импортқа көбірек тәуелді болған тауарларды ел ішінде шығару мүмкіндігінің кеңеюі маңызды.
Зауыттарға 466 млрд теңгенің тапсырысы берілді
Өндірісті іске қосу жеткіліксіз — шығарылған өнімге тұрақты сатып алушы қажет.
Сол үшін мемлекет ұзақ мерзімді және офтейк-келісімшарттарды өнеркәсіптік саясаттың негізгі құралдарының біріне айналдырып отыр.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында жер қойнауын пайдаланушылар мен квазимемлекеттік сектор жалпы сомасы 466 млрд теңгеге ұзақ мерзімді және офтейк-келісімшарттар жасады.
«Самұрық-Қазына» желісі бойынша отандық өндірушілерден сатып алу көлемі екі есеге ұлғайып, 2,1 трлн теңгеден асты. Қаңтар–маусымда 594 млрд теңгенің шарттары жасалып, өсім 46%-ды құрады.
Жер қойнауын пайдаланушылармен 80,4 млрд теңгеге 177 офтейк-келісімшарт бекітілді. Тағы 157 млрд теңгеге болашақ тапсырыстар пулы қалыптастырылған.
1,1 мыңнан астам жалған жеткізуші тізілімнен шығарылды
Өндірушілерге берілетін артықшылықпен бірге бақылау да күшейді.
Қазақстандық тауар өндірушілер тізілімінде өндірістік қуаттарды цифрлық тексеру нәтижесінде 6946 жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның мәртебесі расталған. 1,1 мыңнан астам жалған жеткізуші тізілімнен шығарылды.
Бұл жүйенің қалай жұмыс істейтіні және мемлекеттік қолдауға кімдердің қол жеткізе алатыны туралы біз бұған дейін Қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміне арналған материалда жазған едік.
Қазақстандық зауыттар шикізатты арзанырақ ала бастады
Ішкі қайта өңдеуге тағы бір артықшылық берілді.
Отандық кәсіпорындарға мыс, алюминий, қорғасын, мырыш және прокат секілді 25 түрлі жергілікті шикізатты әлемдік биржалардағы бағадан 5%-ға дейін, ал экспорттық бағамен салыстырғанда 50%-ға дейін төмен бағамен сатып алу мүмкіндігі ұсынылған.
Нәтижесінде бастапқы алюминийді ішкі тұтыну 35%-ға өсіп, 77,7 мың тоннаға жетті. Мырыш тұтыну 45%-ға артып, 2,6 мың тоннаны, катодты мыс тұтыну 10%-ға көбейіп, 20,4 мың тоннаны құрады.
Яғни өндірістік саясаттың негізгі бәсі тек жаңа зауыт салуға емес, Қазақстанда өндірілген металды ел ішінде келесі өнімге айналдыруға қойылып отыр.
2026 жылы 1,7 трлн теңгенің 200 жобасы жоспарланған
Биыл Қазақстанда жалпы құны 1,7 трлн теңге болатын 200 индустриялық жобаны іске қосу көзделген. Үкімет бұған дейін осы индустриялық жобалардың параметрлерін жариялаған.
Соңғы дерек бойынша, 337,4 млрд теңгеге 84 өндіріс іске қосылып, шамамен 6 мың жұмыс орны құрылған.
Жобалар толық қуатына шыққанда жылына 1,5 трлн теңгенің өнімін өндіруі тиіс. Соның шамамен үштен бірі экспортқа бағытталады.
Арнайы экономикалық аймақтардағы 577 жобаға 11,1 трлн теңге инвестиция тартылып, 39 мыңнан астам жұмыс орны ашылған. АЭА резиденттерінен бюджетке 865,4 млрд теңге салық түскен, ал мемлекет инфрақұрылымға 507,4 млрд теңге жұмсаған.
Өңдеу өнеркәсібінің тау-кен секторынан озуы әзірге бір кезеңнің нәтижесі. Бірақ 46,7% пен 45,8% арасындағы айырмашылық Қазақстан өнеркәсібіндегі басымдықтың қай бағытқа ауысып жатқанын анық көрсетіп отыр.
Бұған дейін біз 2026 жылы Қазақстан экономикасының негізгі қозғаушы күшіне айналатын салалар туралы жазған болатынбыз.
