Қазақстан жаңа инвестициялық кезеңге аяқ басты. Теңіз кен орнын кеңейту жобасы аяқталғаннан кейін ел экономикасына серпін беретін келесі ірі жобалар энергетика, металлургия, мұнай-химия және цифрлық инфрақұрылым салаларында қалыптасып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Tradereport Telegram-арнасының есебінше, Қазақстанда қазір әрқайсысының құны $1 млрд-тан асатын 13 жүзеге асырылып жатқан және перспективалы жоба бар. Олардың жиынтық жарияланған құны шамамен $124 млрд.
Алайда бұл соманы Қазақстанға қазірдің өзінде тартылған инвестиция ретінде қарастыруға болмайды. Жобалардың бір бөлігі салынып жатыр, енді бірі жобалау мен дайындық кезеңінде, ал ең ірі бастамалардың кейбірінде түпкілікті инвестициялық шешім әлі қабылданған жоқ.
Теңіздегі $48,9 млрд-тан кейін жаңа инвестициялық тірек қажет
Жаңа инвестициялық циклдің басталуы кездейсоқ емес.
Теңіз кен орнындағы Болашақ кеңейту жобасы мен Ұңғыма ернеуіндегі қысымды басқару жобасы негізінен аяқталды. «ҚазМұнайГаз» мәліметінше, бұл ауқымды инвестициялық циклдің бюджеті $48,9 млрд болған, ал 2025 жылдың соңына қарай шығын $47,8 млрд-қа жеткен.
Жаңа қуаттар жобалық деңгейге шықты.
2025 жылы Теңізде шамамен 39 млн тонна мұнай өндірілді. Жаңа нысандар толық қуатына шыққаннан кейін өндірістік мүмкіндік жылына шамамен 40 млн тоннаға жетуі мүмкін.
Қазақстан экономикасы үшін бұл кезеңнің ауысуын білдіреді. Бұған дейін ондаған миллиард долларлық капитал салымдары бірінші кезекте мұнай-газ жобаларымен байланысты болса, ендігі кезекте атом энергетикасы, металлургия, мұнай-химия, жаңартылатын энергия және жасанды интеллект инфрақұрылымы тұр.
Бұл өзгеріс кеңірек инвестициялық портфельден де көрінеді. Бұған дейін Қазақстандағы $78,6 млрд-қа бағаланған 215 жоба және елдің инвестициялық моделінің өзгеруі туралы жазған едік.
Hyrasia One — $40–50 млрд тұратын ең ірі жоба
Тізімдегі ең үлкен сома Маңғыстау облысымен байланысты.
Hyrasia One жобасы ауқымды жел және күн электр станцияларын, электролиз қуаттарын және жасыл сутегі мен аммиак өндіруге қажетті инфрақұрылымды салуды көздейді.
Жобаны еуропалық SVEVIND Energy Group әзірлеп жатыр. Hyrasia One ресми материалдарына сәйкес, инвестиция көлемі шамамен $40–50 млрд деп бағаланады.
Жоспарланған ауқым да ерекше: жаңартылатын энергетика қуаты 40 ГВт-қа дейін, электролизерлердің қуаты 20 ГВт-қа дейін жетуі мүмкін. Жылына 2 млн тоннаға дейін жасыл сутегі немесе 11 млн тоннаға дейін жасыл аммиак өндіру көзделген.
Бірақ Hyrasia One жарияланған $124 млрд-ты нақты салынған инвестиция ретінде есептеуге болмайтынын анық көрсететін мысалдардың бірі.
Жоба бойынша түпкілікті инвестициялық шешім 2026 жылға жоспарланған. Инфрақұрылым құрылысының негізгі кезеңін 2027 жылдан бастау, толық қуатқа шамамен 2032 жылы шығу қарастырылған.
Бұған дейін Hyrasia One жобасының дамуы және оның Қазақстандағы сутегі энергетикасындағы орны туралы жазған едік.
«Балқаш» АЭС-інің құны $16,4 млрд-қа бағаланды
Келесі мегажоба саяси талқылау кезеңінен практикалық дайындыққа өтті.
Үлкен ауылы маңындағы «Балқаш» атом электр станциясының құны шамамен $16,4 млрд деп бағаланады.
Жобаны жүзеге асыратын халықаралық консорциумның көшбасшысы ретінде ресейлік «Росатом» анықталған. Үлкендегі инженерлік-іздестіру жұмыстары 2025 жылдың тамызында басталды.
Белсенді құрылыс кезеңін 2027 жылы бастау жоспарланып отыр. Энергия блоктарын іске қосу 2030-жылдардың ортасына белгіленген.
Қаржыландыру үлгісі де қалыптасып келеді. Бұған дейін жарияланған шарттар бойынша Ресей жобаның құнының 85%-на дейінгі бөлігін мемлекеттік экспорттық несие арқылы қаржыландыруы мүмкін, қалған бөлігі Қазақстан тарапынан қамтамасыз етіледі.
Бұл тәуелсіз Қазақстанда салынатын алғашқы атом электр станциясы болмақ.
Xinfa Павлодар облысына $15 млрд инвестиция салуды жоспарлап отыр
Металлургия да жаңа инвестициялық орталықтардың біріне айналуы мүмкін.
Қытайдың Xinfa Group компаниясы Павлодар облысында толық циклді өнеркәсіптік парк құруды жоспарлап отыр. Инвестицияның жарияланған көлемі — $15 млрд.
Жоба тек меморандум деңгейінде қалған жоқ. Қазақстан Үкіметінің мәліметінше, жер телімі анықталған, жобалау институты тартылған, өндірістік нысандардың құрылысын 2026 жылы бастау жоспарланған.
Бірінші кезеңді 2028 жылы іске қосу, ал жобалық қуатқа 2029 жылы шығу көзделген.
Жоба боксит өндіруден бастап глинозем мен алюминий шығаруға дейінгі толық өндірістік тізбекті қамтиды.
Жобалық көрсеткіштер бойынша жылына 4,8 млн тонна алюминий оксидін, 2,4 млн тонна электролиттік алюминий және 1,2 млн тонна терең өңделген өнім өндіру жоспарланған.
Жарияланған жұмыс орындарының саны — шамамен 10 мың.
Егер жоба осы конфигурацияда жүзеге асса, Қазақстан шикізатты тек өндіріп қана қоймай, оны ел ішінде терең өңдеу көлемін айтарлықтай ұлғайта алады.
East Hope тағы $12 млрд-тан астам инвестиция әкелуі мүмкін
Қазақстанда Қытай капиталы қатысатын екінші ірі металлургиялық жоба да әзірленіп жатыр.
East Hope Group тау-кен байыту, алюминий өндірісі және энергетикалық инфрақұрылымды қамтитын кешен салуды жоспарлайды. Жобаның алғашқы жарияланған инвестициялық бағасы $12 млрд-тан асқан.
2026 жылғы мамырда Үкімет жобаның нақтырақ конфигурациясын жариялады: Қостанай облысында бокситті өңдейтін тау-кен байыту комбинаты, электролиттік алюминий зауыты және жел электр станциясын қамтитын $10 млрд-тан астам кешен жоспарланып отыр.
Бұған дейін East Hope компаниясының Қазақстанға $12 млрд-тан астам инвестиция салу жоспары туралы жазған болатынбыз.
Xinfa мен East Hope жобалары бастапқы параметрлеріне жақын көлемде жүзеге асса, Қазақстанның алюминий және түсті металлургия секторына ондаған миллиард доллар капитал салынуы мүмкін.
Екібастұзда $10 млрд-тық жаңа бағыт қалыптасып жатыр
Бұл тізімде Data Center Valley — «Деректер орталықтары алқабы» ерекше орын алады.
Мұнда инвестиция мұнай немесе металл өндіруге емес, есептеу инфрақұрылымына бағытталады.
2026 жылғы маусымда Қазақстан Үкіметі, америкалық Firebird және технологиялық серіктестер жасанды интеллект пен цифрлық инфрақұрылымды дамыту бойынша жалпы сомасы $10 млрд болатын келісімдер пакетіне қол қойды.
Жоба Екібастұзда «Қазақтелекоммен» бірге жүзеге асырылып жатыр. Соңғы ресми мәліметтерде қуаты 125 МВт болатын алғашқы алаң туралы айтылған, ал Data Center Valley тұжырымдамасы кейін оны одан әрі кеңейтуді көздейді.
Инфрақұрылымда ондаған мың заманауи GPU пайдаланылуы жоспарланған.
Бұл модельде Қазақстан сыртқы нарыққа классикалық шикізат емес, электр энергиясы, деректер орталықтары және есептеу қуатының комбинациясын ұсынады.
Бұған дейін Екібастұздағы $10 млрд-тық «Деректер орталықтары алқабы» туралы егжей-тегжейлі жазған едік.
Silleno салынып жатыр және 2029 жылы іске қосылуы тиіс
Кейбір мегажобалар әлі дайындық кезеңінде болса, Атырау облысындағы Silleno мұнай-химия кешені әлдеқайда ілгері жылжыған.
Полиэтилен зауытының негізгі құрылысы басталды. Жобаның құны $7 млрд-тан асады, ал өндірісті іске қосу 2029 жылға жоспарланған.
Жобаға «ҚазМұнайГаз» — 40%, Sinopec Overseas Investment Holding — 30% және СИБУР — 30% үлеспен қатысады.
Құрылыстың ең белсенді кезеңінде шамамен 8 мың адамды жұмыспен қамту, ал зауыт іске қосылғаннан кейін шамамен 800 тұрақты жұмыс орнын құру жоспарланған.
Кәсіпорын полиэтиленнің 20-дан астам маркасын шығарады. Өнім ішкі нарыққа да, экспортқа да бағытталмақ.
Инвестициялық статистика үшін айырмашылық осында: Silleno — тек жоспар немесе меморандум емес, нақты құрылыс жүріп жатқан жоба.
Qarmet жұмыс істеп тұрған өндірісті $3,5 млрд-қа жаңғыртады
Теміртауда мегажобаның тағы бір түрі жүзеге асырылып жатыр.
Qarmet өндірісті дамыту және жаңғыртуға $3,5 млрд-тан астам инвестиция салуды жоспарлаған.
Бұл жағдайда кәсіпорынды нөлден салудың қажеті жоқ: капитал жұмыс істеп тұрған металлургиялық кешенді жаңартуға бағытталады.
Компанияның инвестициялық бағдарламасы 2028 жылдың соңына дейін есептелген.
Сонымен бірге көмір бағытына шамамен $500 млн және темір кені активтеріне $978 млн көлемінде қосымша инвестиция қарастырылғаны хабарланған.
Бұған дейін Qarmet-тің ауқымды инвестициялық бағдарламасы және Теміртаудағы комбинатты жаңғырту туралы жазған едік.
Ерте кезеңдегі жобаларды $124 млрд-қа қосқанда сақтық қажет
Tradereport тізімінде құрылыс алаңына әлі жетпеген бастамалар да бар.
Соның бірі — қытайлық Geo-Jade Petroleum қатысатын «Созақ» қиын өндірілетін газ жобасы.
Қазақстан Үкіметі тараптардың келіссөз жүргізіп жатқанын және жұмыс топтары деңгейінде жұмыс жалғасып жатқанын растаған. Алайда ресми хабарламаларда жобаның нақты құны көрсетілмеген.
Сондықтан мұндай бастамаларды миллиардтаған долларлық жалпы портфельге қосу әлеуетті ауқымды көрсеткенімен, болашақта дәл сондай көлемде инвестиция салынатынына кепілдік бермейді.
Hyrasia One-ға да осы қағида қолданылады. Жоба түпкілікті инвестициялық шешімнен, қаржыландырудан және нақты құрылыс кезеңінен неғұрлым алыс болса, оның құны, мерзімі мен конфигурациясының өзгеру ықтималдығы соғұрлым жоғары.
$124 млрд — әзірге нақты ақша емес, жобалар портфелі
Негізгі айырмашылық осы жерде.
$124 млрд Қазақстанға қазірдің өзінде тартылған немесе міндетті түрде игерілетін инвестиция емес. Бұл — әртүрлі кезеңде тұрған, құны $1 млрд-тан асатын 13 жарияланған және жүзеге асырылып жатқан жобаның жиынтық бағасы.
Жаһандық статистика да мұндай сандарға сақтықпен қарау қажеттігін көрсетеді. UNCTAD-тың World Investment Report 2026 есебінде әлемдік тікелей шетелдік инвестициялардың өсімі барған сайын санаулы ірі жобаларға, әсіресе цифрлық инфрақұрылым мен стратегиялық салаларға шоғырланып жатқаны көрсетілген.
2025 жылы әлемдегі тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 6%-ға өсіп, $1,6 трлн-ға жеткенімен, бұл өсім елдер мен салалар арасында біркелкі бөлінбеген.
Қазақстан үшін ендігі негізгі көрсеткіш меморандумдар саны немесе жарияланған жалпы сома емес.
Бір портфельдің ішінде құрылысы жүріп жатқан Silleno, келісімдері жасалған Data Center Valley, құрылысқа дайындалып жатқан Xinfa, инженерлік зерттеу жүргізіліп жатқан «Балқаш» АЭС-і және тағдыры түпкілікті инвестициялық шешімге тәуелді Hyrasia One қатар тұр.
Сондықтан Қазақстанның келесі инвестициялық циклі бүгін жарияланып отырған $124 млрд-тың қанша бөлігі нақты құрылысқа, жабдыққа, өндіріс орындарына және жұмыс істейтін кәсіпорындарға айналатынына байланысты болады.
