Зейнетақы активтерін басқару жаңармақ. Қазақстанда инвестициялық мандаттардың бір бөлігін жеке басқарушыларға беру және салымшының жасын ескеретін инвестициялық стратегияларды енгізу ұсынылып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өзгерістер Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен, нарыққа қатысушылармен және сараптамалық қоғамдастықпен бірлесіп әзірлеген Капитал нарығын дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасының жобасында көзделген. Реформаның егжей-тегжейін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жариялады.
Бұл ретте қолданыстағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негіздері өзгермейді: қаражат БЖЗҚ-да қалады, ал Ұлттық Банк зейнетақы активтерін басқару жөніндегі негізгі функцияларын сақтайды.
Зейнетақы активтерінің 99,7%-ын Ұлттық Банк басқарады
Ұсынылып отырған реформаның басты көрсеткіштерінің бірі – 99,7%.
Қазіргі уақытта зейнетақы активтерінің дәл осындай үлесін Ұлттық Банк басқарады.
Инвестициялық портфель құрылымында 61% мемлекеттік бағалы қағаздарға, 22,5% корпоративтік облигацияларға, 12% акцияларға тиесілі.
Жеке басқарушылардың сенімгерлік басқаруында 88,6 млрд теңге, яғни зейнетақы активтерінің жалпы көлемінің шамамен 0,3%-ы ғана бар.
Салымшылардың жеке басқарушыны таңдау мүмкіндігі кезең-кезеңімен кеңейгенімен, бұл тетік әзірге кең таралмаған. 2023 жылдан бастап зейнетақы жинақтарының 50%-на дейін жеке басқаруға беру мүмкіндігі пайда болды, ал ағымдағы жылдан бастап бұл шек 100%-ға дейін ұлғайтылды.
БЖЗҚ жеке басқаруға беру тәртібі мен қолжетімді инвестициялық стратегиялар туралы ақпаратты ресми сайтында жариялап отырады.
Жеке басқарушылар бүкіл портфельді емес, жекелеген мандаттарды алады
Реформаның келесі кезеңінде бәсекелестік басқару моделін кеңейту ұсынылады.
Лицензиясы бар жергілікті инвестициялық портфельді басқарушылар зейнетақы активтерінің жекелеген инвестициялық мандаттарын басқаруға конкурстық негізде қатыса алады.
Яғни бүкіл зейнетақы портфелін жеке компанияларға беру туралы сөз болып отырған жоқ.
Басқарушылар белгілі бір активтер сыныбы бойынша жеке мандаттарға ие болады, ал олардың жұмыс шарттары мен нәтижелерін Ұлттық Банк бағалайды.
Бірінші кезеңде мемлекеттік бағалы қағаздардың қосалқы портфелін қалыптастыру ұсынылады. Бағдарламада бұл активтер неғұрлым сенімді әрі өтімді құралдар ретінде қарастырылады.
Кейін мұндай қосалқы портфельдер корпоративтік облигациялар мен акциялар бойынша да құрылуы мүмкін.
БЖЗҚ бұрынғы функцияларын сақтайды
Ұсынылып отырған өзгерістер қолданыстағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негіздерін өзгертпейді.
Міндетті зейнетақы жарналары бұрынғыдай «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ-қа түсіп, салымшылардың жеке шоттарында есепке алынады.
БЖЗҚ жинақтардың есебін жүргізуді және зейнетақы төлемдерін ұйымдастыруды жалғастырады.
Ұлттық Банк те жүйеден шықпайды. Ол зейнетақы активтерін басқару, инвестициялық саясатты қалыптастыру және инвестициялау тиімділігін бағалау жөніндегі функцияларын сақтайды.
Демек, өзгерістің мәні – зейнетақы қаражатын жекешелендіру емес, реттелетін жүйе ішінде кәсіби басқарушылар аясын кеңейту.
Басқарушы банкрот болса да, зейнетақы қаражаты қорғалады
Жеке басқарушылардың рөлі артқан жағдайда ең өзекті сұрақтардың бірі – қаражаттың қауіпсіздігі.
Бағдарламада зейнетақы активтерін басқарушының меншікті қаражатынан және басқа клиенттердің активтерінен бөлек сақтау қарастырылған.
Әрбір операция тәуелсіз кастодиандық бақылаудан өтеді.
Сондықтан басқарушы банкроттыққа ұшыраған жағдайда да зейнетақы активтері оның қарыздарын немесе басқа міндеттемелерін өтеу үшін пайдаланыла алмайды.
Басқарушыларға капиталдың жеткіліктілігіне, тәуекелдерді басқару жүйесіне, ішкі бақылауға және ақпаратты ашуға жоғары талаптар қойылмақ.
Мүдделер қақтығысына да шектеу енгізіледі. Инвестициялық саясат басқарушы тұлғамен байланысты қаржы құралдарына зейнетақы активтерін салуды шектейтін болады.
Ал инвестициялық мандатты бұзу немесе басқарушының жосықсыз әрекеті салдарынан келтірілген залал өтелуге тиіс.
Жас салымшылардың портфелінде табысы жоғары құралдар көбірек болуы мүмкін
Салымшылар үшін ең елеулі өзгерістердің бірі – инвестициялық стратегияларды жасын ескере отырып қалыптастыру.
Жас салымшылардың жинақтарын әлеуетті кірістілігі жоғары құралдарға көбірек инвестициялау ұсынылады.
Мұның негізінде ұзақ инвестициялық көкжиек жатыр. Зейнетке шығуына ондаған жыл қалған адамның портфелі нарықтағы уақытша құлдыраулардан кейін қалпына келуге көбірек уақыт алады.
Ал зейнеткерлік жас жақындаған сайын тәуекелі жоғары құралдардың үлесі азаяды.
Портфель біртіндеп неғұрлым консервативті болып, зейнетақы төлемдері басталар алдында жинақтарды нарықтағы күрт ауытқулардан қорғауға бағытталады.
25 жастағы және зейнетке жақындаған салымшыға бір стратегия қолданылмауы мүмкін
Жас ерекшелігін ескеретін модель зейнетақы активтерін басқару логикасын едәуір өзгерте алады.
Бірдей инвестициялық стратегия кезінде жас салымшы мен зейнетке шығуына аз уақыт қалған адамның қаражатына тәуекел тұрғысынан ұқсас тәсіл қолданылуы мүмкін.
Жаңа модель бұл айырмашылықты ескеруді ұсынады.
Жас салымшылар үшін өсім әлеуеті жоғары қаржы құралдарының үлесі көбірек болуы мүмкін. Зейнеткерлік жас жақындаған сайын өтімді әрі консервативті активтердің үлесі артады.
Бұл жоғары кірістілікке кепілдік бермейді. Акциялар мен басқа да нарықтық құралдардың бағасы өсуі де, төмендеуі де мүмкін. Ұсыныстың негізгі қағидаты – тәуекел деңгейін салымшының инвестициялық көкжиегімен байланыстыру.
Зейнетақы жинақтарын Қазақстан экономикасына көбірек бағыттамақ
Реформаның екінші маңызды бағыты – институционалдық инвесторлар аясын кеңейту.
Зейнетақы активтері Қазақстандағы ұзақ мерзімді капиталдың негізгі көздерінің бірі болып отыр.
Бағдарлама әзірлеушілерінің есебінше, институционалдық инвесторлар қазақстандық компаниялардың акциялары мен облигацияларына ұзақ мерзімді сұранысты қалыптастырып, қайталама нарықтың белсенділігін қолдай алады.
Бұл ішкі жинақтардың экономиканы қаржыландыруға бағытталуын қамтамасыз етуге, нарық өтімділігін арттыруға және қазақстандық компаниялардың ел ішінде капитал тарту мүмкіндіктерін кеңейтуге тиіс.
Бұл бастамалар Капитал нарығын дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасының ауқымды реформаларының бір бөлігі. Бағдарлама жеті бағыт бойынша 35 бастаманы қамтиды.
Негізгі міндет – кірістілікті арттыру мен қауіпсіздік арасындағы тепе-теңдік
Қолданыстағы модель орталықтандырылған басқаруды және зейнетақы жинақтары сақталуының жоғары деңгейін қамтамасыз етті.
Келесі кезеңде басқарушылар аясын кеңейту және әртүрлі инвестициялық стратегияларды пайдалану арқылы жинақтардың ұзақ мерзімді кірістілігін арттыру мүмкіндігі қарастырылып отыр.
Сол себепті жеке басқарушыларды жүйеге бірден емес, кезең-кезеңімен енгізу ұсынылады: конкурстық іріктеу, жекелеген инвестициялық мандаттар, тәуелсіз кастодиандық бақылау және нәтижелерді тұрақты бағалау арқылы.
Бұған дейін біз Қазақстандағы зейнетақы жинақтарының кірістілігі мен инфляцияның арақатынасы туралы жазған едік. Ұсынылып отырған реформа осы мәселенің басқа қырын қозғайды: зейнетақы активтерін кім басқаратыны ғана емес, әр салымшының жасына қарай қандай тәуекел деңгейі қолданылатыны да өзгеруі мүмкін.
Барлық өзгеріс бірден енгізілмейді. Бағдарламада реформаларды нәтижелер мен туындайтын тәуекелдерді тұрақты бағалай отырып, жүйелі және кезең-кезеңімен іске асыру көзделген.
