Жерді қайта бөлу кезеңі аяқталды.
Қазақстанда бұрын мемлекетке қайтарылған 13,5 млн гектар ауыл шаруашылығы жері қайта бөлінді. Ендігі басымдық — сол жерлерді тиімді пайдалану, цифрлық бақылауды күшейту, жасанды интеллект пен аграрлық ғылымды өндіріске енгізу, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл жұмыс Президенттің «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Жолдауындағы тапсырмаларды орындау аясында жүргізіліп жатыр. Шараларды Ауыл шаруашылығы министрлігі әкімдіктермен бірлесіп іске асыруда.
5,5 млн гектар жайылымға, 8 млн гектар шаруаларға берілді
Пайдаланылмай жатқан ауыл шаруашылығы жерлерін және заң талаптары бұзылып берілген учаскелерді мемлекетке қайтару жұмысы 2022 жылы басталды.
2025 жылғы қыркүйекке қарай мемлекетке 13,5 млн гектар жер қайтарылған еді. Алайда сол кезде оның тек 6 млн гектары ғана қайта бөлінген. Қалған 7,5 млн гектар өңірлер бойынша бекітілген жоспарларға енгізілді.
Бір жылдың ішінде бұл айырма жабылды. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша қайта бөлінген жер көлемі 13,5 млн гектарға жетті.
Соның ішінде 5,5 млн гектар жергілікті тұрғындардың мал жаюы үшін ортақ пайдалануға берілді. Тағы 8 млн гектар ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге конкурс арқылы үлестірілді.
Осы 7,5 млн гектар жеке тапсырманың нысаны болған. Оның 3,5 млн гектары ауыл тұрғындарының жайылымына, 4 млн гектары агробизнеске берілді.
2022 жылдан бері мемлекет меншігіне барлығы 15,5 млн гектар ауыл шаруашылығы жері қайтарылған.
Жерді қайта бөлу мұнымен тоқтамайды. Өңірлерде учаскелер қоғамдық жайылым ретінде бекітіледі, ауыл шаруашылығы өндірушілеріне беріледі, елді мекендердің шекарасына қосылады немесе резервке алынады.
Енді ауылдар мен фермерлер үшін негізгі мәселе жердің кімге берілгені емес, оның қаншалықты тиімді игерілетініне ауысып отыр.
Ғарыштық мониторинг пен ЖИ жердің қалай пайдаланылғанын бақылайды
Жер қатынастарындағы келесі кезең цифрлық бақылаумен байланысты.
Салада ғарыштық мониторинг пен геоаналитиканы пайдалану кеңейіп жатыр. Мұндай құралдар игерілмей жатқан алқаптарды анықтауға, жердің жағдайын бақылауға және оның кейін қалай пайдаланылып жатқанын қадағалауға мүмкіндік береді.
Цифрландыру жер қатынастарымен ғана шектелмейді.
2026 жылы ауыл шаруашылығында жасанды интеллект пен цифрлық шешімдерді қолдану ауқымы ұлғайып келеді. Соның бір мысалы — ара селекциясы мен омарта шаруашылығын басқаруға арналған Apislab платформасы. Ол еліміздің бірқатар өңіріндегі омарта шаруашылықтарында қолданылып жүр.
Алдағы кезеңде цифрлық жүйелер ресурстарды басқару, селекция, егістіктің жағдайын бақылау және басқа да өндірістік процестерге енгізілуі тиіс.
34 ғылыми бағдарламаға 28,9 млрд теңге бөлінді
Аграрлық ғылымның жұмыс форматы да өзгере бастады. Ғылыми институттардан тек зерттеу жүргізу емес, шаруашылықтар нақты пайдалана алатын технологиялар ұсыну талап етіледі.
2026 жылы 2024 жылы басталған 34 ғылыми-техникалық бағдарламаны іске асыру аяқталады. Олардың жалпы құны — 28,9 млрд теңге.
Өсімдік шаруашылығында ғалымдар 115 жаңа сорт пен ауыл шаруашылығы дақылдарының гибридін мемлекеттік сорт сынағына беруді жоспарлап отыр. Сонымен қатар өңірлердің климаттық карталарын жасап, топырақ саулығын жақсартудың жаңа әдістерін әзірлеу көзделген.
Мал шаруашылығында 11 жаңа селекциялық жетістік пен малды күтіп-бағу және азықтандыруға арналған жеті технология әзірлеу жоспарланған.
Өңдеу саласында функционалдық тағам өнімдерінің жаңа технологиялары мен өнімді бұрмалауды анықтау әдістері әзірленіп жатыр.
Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы да вертикалды интеграцияланған агрохаб форматына көшірілуде. Ол мемлекет, ғылым және бизнестің өзара байланысын күшейтуге тиіс.
Қазір НАНОЦ құрамына жоғары оқу орындары, ғылыми-зерттеу институттары, ауыл шаруашылығы тәжірибе станциялары мен өндірістік шаруашылықтарды қоса алғанда 33 еншілес ұйым кіреді.
Тұқым шаруашылығының материалдық-техникалық базасын жаңартуға 2019 жылдан бері алғаш рет республикалық бюджеттен 16,8 млрд теңге бөлінді.
Ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізу үлесі 40%-ға жетуі тиіс
Аграрлық ғылым реформасының басты өлшемдерінің бірі — зерттеу нәтижелерінің нақты өндіріске қаншалықты еніп жатқаны.
Қазір бұл көрсеткіш 22% деңгейінде. 2023 жылы ол 17%, 2024 жылы 19% болған.
2030 жылға қарай ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізу үлесін 40%-ға дейін жеткізу міндеті қойылған.
Осы мақсатта НАНОЦ Трансферт және коммерцияландыру орталығының жұмысы қайта қаралды. Орталықтың міндеті — ғылыми институттардың әзірлемелерін шаруалар мен агрокомпаниялар пайдалана алатын технологияларға, өнімдер мен қызметтерге жылдамырақ айналдыру.
Ғылыми тапсырмаларды қалыптастыру тәсілі де өзгеріп келеді. Енді зерттеу бағыттарын айқындағанда ауыл шаруашылығы өндірушілерінің нақты сұраныстары ескеріледі.
«Батырхан» сынаққа дайындалып жатыр, «Апорт» вируссыздандырылуда
Ғылыми жобалардың бір бөлігі нақты нәтижеге жетті.
2026 жылы құрғақшылық пен топырақтың тұздануына төзімді жаздық арпаның жаңа «Батырхан» сорты таныстырылды. Қазір оны мемлекеттік сорт сынағының келесі кезеңдеріне дайындап жатыр.
Сонымен бірге Қазақстанда вируссыз отырғызу материалдарын өндіру дамып келеді.
Наурыз айында Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты мен оңтүстіккореялық VITROSYS INCORPORATION компаниясы in vitro технологиясын пайдаланып тұқымдық картоп өндіру жүйесін құру жөніндегі меморандумға қол қойды.
Алматы облысында вируссыз алма телітушілерін өсіруге арналған база құрылып жатыр. Сәуірде Нидерландтан 7 мыңнан астам телітуші жеткізілді. Сонымен қатар ел ішінде де in vitro әдісімен отырғызу материалын өндіру жолға қойылуда.
Жеке бағыттардың бірі — «Апорт» сортын қалпына келтіру.
Ғалымдар вируссыз генетикалық материал қалыптастырып, үлгілерге молекулалық-генетикалық сәйкестендіру жүргізіп, өсімдіктерді in vitro әдісімен көбейту технологиясын жетілдіруде.
Қазақстан отандық биопестицидтер әзірлеп жатыр
Аграрлық зерттеулер халықаралық ынтымақтастықпен де ұштасып отыр.
2026 жылы С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің базасында қалдықтарды басқару жөніндегі халықаралық ғылыми-оқу зертханасы ашылды.
Оның жұмысы қайта өңдеу, ресурс үнемдеу, тұрақты ауыл шаруашылығы және экологиялық технологияларға бағытталған.
Шілде айында НАНОЦ, Қазақ өсімдіктерді қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институты және Қытай ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясының Өсімдіктерді қорғау институты биопестицидтерді әзірлеу және олардың өндірісін Қазақстанда жергіліктендіру бойынша ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды.
Қазақстандық ғылыми ұйымдар өсімдіктерді биологиялық қорғау құралдарын да сынап жатыр. Олардың қатарында марокко шегірткесіне қарсы қолданылатын Metarhizium anisopliae негізіндегі препараттар бар.
Бұл бағыттың практикалық мақсаты — экологиялық қауіпсіз қорғау құралдарының өндірісін ұлғайтып, импорттық химиялық препараттарға тәуелділікті төмендету.
Шілде айында Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің базасында халықаралық Center for One Health Research орталығы да ашылды. Ол биологиялық қауіпсіздік, микробиология, азық-түлік қауіпсіздігі және ветеринария салаларындағы зерттеулермен айналысады.
Екі аграрлық университетті жаңғыртуға 57 млрд теңге қарастырылған
Екі ірі аграрлық зерттеу университетін жаңғыртуға жеке қаржы бөлініп отыр.
С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетіне 20,4 млрд теңге, Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетіне 36,6 млрд теңге қарастырылған.
Жалпы сома — 57 млрд теңге.
Қаржы материалдық-техникалық базаны жаңартуға, ғылыми-білім беру әлеуетін күшейтуге және халықаралық деңгейдегі зерттеу орталықтарын қалыптастыруға бағытталмақ.
Ғылыми ұйымдар сонымен бірге қазақтың биязы жүнді қой тұқымы негізінде мәрмәр қой етін өндіру технологиясын және сауылатын інгендерге арналған отандық экструдталған құрамажем әзірлеген.
Мал генетикасы, селекция, азықтандыру және өнімділікті арттыру бағыттарындағы зерттеулер де жалғасуда.
Фермерлер үшін жаңа технологиялар мен ғылыми нәтижелерді түсіндіруге арналған семинарлар, вебинарлар және консультациялар өткізіліп келеді.
13,5 млн гектар жер қайта бөлінгеннен кейін аграрлық саясаттың негізгі өлшемі өзгереді: енді жердің кімге берілгені ғана емес, оның қанша өнім мен экономикалық нәтиже беретіні маңызды болады. Ғылымға да дәл осындай талап қойылып отыр — 2030 жылға қарай аграрлық әзірлемелерді өндіріске енгізу үлесі қазіргі 22%-дан 40%-ға дейін өсуі тиіс.
