Зейнетақы жинақтарын басқаруға беру шегі 100%-ға дейін көтерілді. 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап қазақстандықтар заңда көзделген жарна түрлері бойынша жинақтарының бүкіл сомасын жеке басқарушыларға сеніп тапсырып, инвестициялық стратегия мен тәуекел деңгейін өздері таңдай алады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Күшіне енген өзгерістер туралы Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры хабарлады. БЖЗҚ салымшыларының кеңейтілген мүмкіндіктері Әлеуметтік кодексте бекітілген: бірнеше басқарушыны таңдап, қаражатты әртүрлі портфельге бөлуге болады.
Алайда басқаруға көбірек ақша беру құқығы болашақ зейнетақының міндетті түрде өсетінін білдірмейді. Нәтиже таңдалған стратегияға, нарықтағы жағдайға және басқарушы компанияның жұмысына байланысты болады.
Міндетті жарналар бойынша шек 50%-дан 100%-ға өсті
Өзгерістер жеке зейнетақы шотында мына жарналар есебінен қалыптастырылған жинақтарға қолданылады:
- міндетті зейнетақы жарналары — МЗЖ;
- міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары — МКЗЖ;
- ерікті зейнетақы жарналары — ЕЗЖ.
Бұған дейін жалпы тәртіп бойынша инвестициялық портфельді басқарушыларға, яғни ИПБ-ларға МЗЖ мен МКЗЖ есебінен қалыптасқан жинақтардың 50%-ына дейін беруге рұқсат етілген. Ал ерікті жинақтардың 100%-ына дейін басқаруға беру мүмкіндігі бұрыннан болған.
Қолжетімді соманың бәрін аудару міндетті емес. Салымшы оның көлемін өзі белгілейді және жинақтарын Ұлттық Банктің басқаруында қалдыра алады.
Қаражатты аударғанда зейнетақы активтерін инвестициялайтын басқарушы өзгереді. БЖЗҚ жеке шотты жүргізіп, жинақтардың есебін жалғастырады. Мұндай аударым ақшаны еркін жұмсау үшін банк картасына алуға құқық бермейді.
Бірнеше басқарушы мен әртүрлі портфельді таңдауға болады
ИПБ үш инвестициялық портфельге дейін қалыптастыра алады: консервативті, қалыпты және тәуекелді. Олар тәуекел деңгейі, күтілетін кірістілік және инвестициялау мерзімі бойынша ерекшеленеді.
Таңдау құқығы Әлеуметтік кодекстің 37-1-бабында бекітілген. Салымшы жинақтарын бір немесе бірнеше ИПБ-ға бөліп беріп, бір немесе бірнеше инвестициялық портфельді таңдай алады.
Бірақ үш портфель қалыптастыруға берілген мүмкіндік әр басқарушы олардың үшеуін де ұсынып отыр дегенді білдірмейді. Өтініш берер алдында компанияның қолданыстағы инвестициялық декларациясын және қолжетімді стратегияларын тексеру қажет.
Басқарушылар, олардың портфельдері мен комиссиялары туралы мәлімет БЖЗҚ сайтындағы ИПБ тізілімінде жарияланған.
Тәуекелі жоғары портфель көбірек табысқа кепілдік бермейді
Күтілетін кірістілік инвестициялық мақсатты сипаттайды, ал нақты нәтиже қаражаттың қалай инвестицияланғанына байланысты. Қаржы құралдарының құны төмендеуі мүмкін. Сондықтан тәуекелі жоғары стратегия кезінде зейнетақы жинақтарының құны да елеулі құбылуы ықтимал.
Шектің ұлғаюының салымшы үшін нақты салдары бар. Егер ол қолжетімді соманың бәрін бір басқарушыға беріп, бір портфельді таңдаса, сол стратегияның нәтижесі аударылған жинақтардың бүкіл көлеміне әсер етеді.
Қаражатты бірнеше ИПБ-ға бөлу бір компанияның шешімдеріне тәуелділікті азайтуға көмектеседі. Дегенмен әртүрлі басқарушылар ұқсас құралдарға инвестиция салуы мүмкін, сондықтан портфельдердің құрамын да салыстыру керек.
ИПБ белгіленген ең төменгі кірістіліктен ауытқуды өтейді
БЖЗҚ-ның басқарушылар жауапкершілігі туралы түсіндірмесіне сәйкес, ИПБ алынған номиналдық кірістілік пен реттеушінің талаптары бойынша есептелген ең төменгі кірістілік арасындағы теріс айырманы өз капиталы есебінен өтеуге міндетті.
Бұл — белгіленген көрсеткішке байланысты қорғаныс тетігі. Оны кез келген оң кірістілікке берілген уәде немесе активтер құнының әрбір төмендеуін автоматты түрде өтеу деп қабылдауға болмайды.
Салымшы үшін ең төменгі кірістіліктің қалай есептелетіні және нәтиженің қандай кезең бойынша бағаланатыны маңызды. Бір сәтті айдағы жоғары табыс басқарушының нарықтағы ұзақ құлдырау кезінде қалай жұмыс істейтінін көрсетпейді.
2027 жылдан бастап инфляциядан қорғау кепілдігі өзгереді
Зейнетақы реформасының салымшылар үшін сезімтал қаржылық тұсы да бар. БЖЗҚ жариялаған ресми түсіндірмеде 2027 жылдан бастап жинақтарды мемлекеттік қорғау тетігі өзгеретіні айтылған.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Әлеуметтік кодекстің 217-бабы МЗЖ мен МКЗЖ-ның нақты енгізілген сомасы мөлшерінде сақталуына кепілдік береді. Кепілдіктің жаңа тұжырымында инфляцияны есепке алу қарастырылмаған.
Ақшаның номиналдық сомасын сақтау мен оның сатып алу қабілетін сақтау — екі бөлек нәтиже. Егер жинақтардың кірістілігі бағаның өсуінен қалып қойса, уақыт өте келе сол ақшаға сатып алуға болатын тауарлар мен қызметтер азаяды.
Өтінішке дейін кірістілікті, тәуекелді және комиссияны салыстырған жөн
Invest.enpf.kz платформасында портфельдердің құрылымын, инвестициялық декларацияларды және басқарушылардың әр кезеңдегі нәтижелерін зерттеуге болады. Салыстыру кезінде бірдей уақыт аралығындағы көрсеткіштерді алып, комиссия мөлшерін бөлек тексерген дұрыс.
ИПБ таңдау туралы өтініш БЖЗҚ-ның жеке кабинеті арқылы электрондық цифрлық қолтаңбамен немесе қор бөлімшесінде беріледі. Қаражатты аударғанға дейін басқарушыны ауыстыру және ақшаны Ұлттық Банктің басқаруына қайтару шарттарын нақтылау қажет.
Бұған дейін 2027 жылдан бастап зейнетақы жинақтарын инфляциядан қорғау қалай өзгеретінін талдаған едік. Енді басқарушыны таңдау туралы шешім басқаруға беруге болатын зейнетақы жинақтарының 100%-ына дейінгі бөлігіне әсер етуі мүмкін.
