Жеке капиталдың салмағы артып келеді. 2026 жылдың сегіз айында Қазақстандағы негізгі капиталға салынған инвестицияның 86%-ы бюджеттен тыс көздерден қаржыландырылды, ал өңдеу өнеркәсібінің инвестициялардағы үлесі 14,1%-ға дейін өсті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл өзгерістер Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы Жолдауында қойған міндетпен байланысты. Мемлекет басшысы сол кезде инвестиция үшін жаһандық бәсеке күшейгенін айтып, капиталды шикізат секторымен қатар өңдеу саласына көбірек бағыттау қажеттігін мәлімдеген еді.
Үкімет 18 қыркүйекте жариялаған деректер Қазақстанның инвестициялық моделінде бірден бірнеше өзгеріс жүргенін көрсетеді: бюджет қаражатының үлесі азайып, жеке қаржының салмағы өскен, өңдеу өнеркәсібіне капитал көбірек бағыттала бастаған, ал «Бәйтерек» қарапайым даму институтынан ұлттық инвестициялық холдинг форматына көшкен.
Бюджеттің үлесі 21,5%-дан 14%-ға түсті
Ең айқын өзгерістің бірі — инвестицияның қайдан келіп жатқанында.
2024 жылы мемлекеттік бюджет негізгі капиталға салынған инвестициялардың 21,6%-ын, 2025 жылы 21,5%-ын қамтамасыз еткен. 2026 жылғы қаңтар-тамызда бұл көрсеткіш 14%-ға дейін төмендеді.
Бюджеттен тыс көздердің үлесі, керісінше, 86%-ға жетті. Оның құрылымы:
- кәсіпорындардың меншікті қаражаты — 66,7%;
- банк несиелері — 5,6%;
- басқа қарыз қаражаты — 13,7%.
Яғни негізгі инвестициялық жүктеменің үштен екісінен астамын кәсіпорындардың өз қаражаты көтеріп отыр. Сонымен бірге банк несиелерінің 5,6% үлесі инвестициялық қаржыландырудағы банктердің рөлі әзірге салыстырмалы түрде шектеулі екенін көрсетеді.
Сегіз айда экономикаға 13,5 трлн теңгеден астам қаржы салынды
Инвестицияның жалпы көлемі де өсіп келеді.
2024 жылы негізгі капиталға салынған инвестициялар 19,4 трлн теңгеден асып, нақты өсім 8% болды. 2025 жылы көлем шамамен 23,5 трлн теңгеге жетіп, нақты өсім 16,7%-ды құрады.
2026 жылғы қаңтар-тамызда негізгі капиталға 13,5 трлн теңгеден астам инвестиция бағытталды. Бұл бір жыл бұрынғыдан 8,1% жоғары.
Инвестициялардың ЖІӨ-дегі үлесі 2024 жылғы 14,2%-дан 2025 жылы 14,7%-ға көтерілді. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында көрсеткіш 13,4% болды.
Өңдеу өнеркәсібінің үлесі 14,1%-ға жетті
Капиталдың салалар бойынша бөлінуі де өзгеріп жатыр.
Өңдеу өнеркәсібінің жалпы инвестициялардағы үлесі 2024 жылғы 10,7%-дан 2025 жылы 12,7%-ға, ал 2026 жылдың сегіз айында 14,1%-ға дейін көтерілді.
АӨК үлесі 3,8%-дан 5,6%-ға, энергетика 6,9%-дан 9,7%-ға, ақпарат және байланыс саласы 1,8%-дан 2,3%-ға дейін өсті.
Ал тау-кен өнеркәсібінің үлесі 2024 жылғы 18,7%-дан биылғы сегіз айда 13,9%-ға дейін төмендеді.
Бұл жерде абсолюттік көлем мен құрылымдық үлесті ажыратқан жөн: тау-кен секторы үлесінің төмендеуі өздігінен оған салынған капитал көлемі дәл сондай мөлшерде қысқарды дегенді білдірмейді. Көрсеткіш инвестиция портфеліндегі басқа салалардың салмағының өзгергенін сипаттайды.
Өңдеу саласындағы қозғалыс бұған дейін де байқалған. 2019–2025 жылдары секторға салынған инвестиция 1 трлн теңгеден 3 трлн теңгеге дейін өскен.
$162,5 млрд болатын 667 жоба іріктелді
Ендігі міндет — инвестицияны күтуден оны белсенді іздеуге көшу.
Өңірлер перспективалы салаларды анықтап, инвесторға алдын ала пысықталған жобаларды ұсынуға тиіс. Kazakh Invest базасында Астанада «бір терезе» қағидатымен жұмыс істейтін Kazakhstan Investment House бірыңғай ақпараттық орталығын құру жоспарланған.
Қазір жалпы құны $162,5 млрд болатын 667 нақты жоба іріктелген. Оған қоса шикізат базасын дамытуға арналған $42,6 млрд көлеміндегі жеке жобалар пулы жасақталып жатыр.
Жобаларды сүйемелдеуге Fast Track, инвесторларға арналған «жасыл дәліз», task force топтары және Ұлттық цифрлық инвестициялық платформа қосылады.
Инвесторлардың құқықтарын қорғауда «прокурорлық сүзгі», шағымдар мен проблемалық мәселелердің бірыңғай тізілімі және дауларды сотқа дейін реттеу тетіктері қарастырылған. 2025 жылы инвестициялар туралы 30 келісім жасалса, 2026 жылы жалпы сомасы шамамен 5,2 трлн теңге болатын 26 келісім жасалған.
Жаңа зауыттардың бір бөлігі терең өңдеуге бағытталған
Жаңа портфельде тек қаржы көлемі емес, жобалардың сипаты да назар аудартады.
Жамбыл облысында Fufeng Group $350 млн-ға жүгеріні терең өңдеу өндірісін жүзеге асырып жатыр. Бірінші кезеңін 2026 жылы іске қосу жоспарланған.
Ақмола облысында Dalian Hesheng Holding Group $500 млн болатын бидайды терең өңдеу кешенін салуда. Қызылорда облысында испаниялық Roca Group $70 млн-ға санитариялық-техникалық өнім шығаратын және құрастыратын зауыт жобасын жүзеге асырып жатыр.
Алматы облысында Solico Group тәулігіне 155 тонна өнім өндіретін $58,8 млн-дық ірімшік өндірісін салуды бастады. Кәсіпорында 400-ге жуық жұмыс орнын ашу және оны 2027 жылы іске қосу жоспарланған.
Guoyou Materials Group Каспий жағалауында жылына 15 млн тоннаға дейін жүк өткізе алатын $1,1 млрд жаңа порт жобасын пысықтап жатыр. Harvest Group SA болса, $700 млн болатын агроиндустриялық кластер аясында 300 мың гектар жерді кезең-кезеңімен суармалы алқапқа айналдыруды көздейді.
«Бәйтерек» арқылы нақты секторға 8 трлн теңге бағытталмақ
Жаңа модельдің негізгі қаржы операторы — «Бәйтерек».
2026 жылы холдинг құралдары арқылы нақты секторды қаржыландыру көлемін 8 трлн теңге деңгейінде сақтау жоспарланған. Оның ішінде холдингті капиталдандыру есебінен 1 трлн теңге қарастырылған.
Жыл басынан бері тұрғын үй секторын қоса есептегенде қолдаудың жалпы көлемі 7,4 трлн теңгеге жеткен. Оның 5,4 трлн теңгесі кәсіпкерлікке бағытталды.
«Даму» арқылы 1,4 трлн теңгеге 5 мыңға жуық ШОБ жобасы қолдау алды. Аграрлық кредиттік корпорация мен ҚазАгроҚаржы арқылы 10 мыңнан астам ауыл шаруашылығы тауарын өндірушіге 1 трлн теңгеден астам қаражат бөлінді.
Қазақстанның Даму банкі, Өнеркәсіпті дамыту қоры және Qazaqstan Investment Corporation желісімен 504 ірі бизнес және инвестициялық жобаға шамамен 2,5 трлн теңге бағытталды.
ШОБ 7 млрд теңгеге дейін қаржы ала алады
Қаржыландыру архитектурасының екінші бөлігі шағын және орта бизнеске арналған.
Кепілдік қоры аясында 7 млрд теңгеге дейінгі кредит бойынша қаржыландыру сомасының 85%-ына дейін кепілдік беріледі. Бірақ кепілдік көлемі 3,5 млрд теңгеден аспайды.
«Өрлеу» бағдарламасы бойынша кәсіпкерлер 7 млрд теңгеге дейінгі қаржыны жылдық 12,6% түпкілікті мөлшерлемемен 10 жылға дейін ала алады. Басым бағыттарға өңдеу өнеркәсібі, IT, туризм және креативті индустриялар кіреді.
«Іскер аймақ» бағдарламасында кредиттің ең жоғары сомасы 200 млн теңге болып белгіленген. Номиналды пайыздық мөлшерлеменің 40%-ы, ал әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері үшін 50%-ы субсидияланады.
346 коммуналдық жобаға 884,6 млрд теңге мақұлданды
Инвестициялық модель коммуналдық инфрақұрылымға да таралып отыр.
«Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы шеңберінде жалпы құны 884,6 млрд теңге болатын 346 жоба мақұлданған.
Олар жылу, электр, сумен жабдықтау және су бұру желілерін жаңартуға, апат деңгейін төмендетуге және коммуналдық қызмет сапасын көтеруге бағытталған.
Агролизинг жарты жылда екі есеге жуық өсті
Ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту қарқыны да күшейген.
2025 жылы ҚазАгроҚаржы арқылы 10 393 техника сатып алуға 268,9 млрд теңгенің лизинг шарттары жасалды.
2026 жылдың алғашқы жартысында қаржыландыру көлемі 250,5 млрд теңгеге жетті. Бір жыл бұрын осы кезеңде көрсеткіш 126,6 млрд теңге болған. Қызметті 3 931 ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші пайдаланған.
Өтінім беру толық онлайн форматқа көшірілген. Үкімет мәліметінше, жасанды интеллект сервисі құжаттарды талдап, өтінім бойынша 10 минут ішінде шешім шығара алады.
2029 жылға дейін қосымша $150 млрд тарту көзделген
Жаңа архитектураның ең ірі мақсаты — 2029 жылға дейін «Бәйтерек» құралдары арқылы қосымша $150 млрд инвестиция тарту.
Бұл ретте негізгі өзгеріс тек инвестиция көлемінде емес. Мемлекет бюджеттен тікелей қаржыландыру үлесін азайтып, даму институттары арқылы жеке және шетелдік капиталды көбірек тартуға, ал инвестиция құрылымында өңдеу өнеркәсібі, АӨК, энергетика және технологиялық секторлардың салмағын арттыруға тырысып отыр.
Қазір осы модельдің бастапқы нәтижесі көрінеді: сегіз айда инвестиция 13,5 трлн теңгеден асты, бюджет үлесі 14%-ға дейін түсті, ал өңдеу өнеркәсібінің инвестициялық портфельдегі үлесі 14,1%-ға жетті.
Бұған дейін біз «Бәйтеректің» ұлттық инвестициялық холдинг форматына көшуі және капитал тартудың проактивті моделін енгізуі туралы жазған едік. Жаңа форматта холдинг жобаны бастапқы кезеңнен іске қосылғанға дейін сүйемелдеуге тиіс. «Бәйтерек» жаңа форматқа өтті. Ұлттық холдинг инвестиция тартуда нені өзгертпек.
