Қазақстанда жаңа жергілікті сайлау өтеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату мәселесі бойынша Премьер-министрмен және Құрылтай Төрағасымен кеңесетінін мәлімдеді. Одан кейін тиісті Жарлыққа қол қою жоспарланып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекет басшысы бұл туралы 24 қыркүйекте Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы сессиясында айтты. Президенттің сөзінше, келесі кезеңде Орталық сайлау комиссиясы мәслихат сайлауы өтетін күнді жариялауы керек.
Қолданыстағы Конституция Президентке Премьер-министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға мүмкіндік береді.
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан Халық Кеңесінің бірінші сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні Ақорда сайтында жарияланды.
Тоқаев мәслихаттардың қазіргі құрамына қатысты мәселені атады
Президенттің түсіндіруінше, мәслихат депутаттарының өкілеттігі Конституция мен заңдарда белгіленген мерзімге дейін сақталады.
Алайда олардың көпшілігі Amanat партиясының атынан сайланған. Тоқаевтың айтуынша, бұл саяси ұйым «Әділет» партиясына қосылып, қызметін тоқтатқан және тиісті заңнамалық рәсімдер аяқталғаннан кейін мәслихат депутаттарының басым бөлігінің қызметінің заңдылығына қатысты мәселе туындайды.
«Сондықтан мен жақын арада Премьер-министрмен және Құрылтай Төрағасымен барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату жөнінде кеңесемін. Содан соң тиісті Жарлыққа қол қоямын», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұл жерде шешімнің рәсімдік кезеңін ажырату маңызды: Президент мәслихаттардың өкілеттігі қазірдің өзінде тоқтатылғанын айтқан жоқ. Ол алдымен Конституцияда көзделген консультациялар өтетінін, содан кейін Жарлыққа қол қоятынын мәлімдеді. Жаңа Конституцияның 88-бабы дәл осындай тәртіпті бекітеді.
Сайлау күнін Орталық сайлау комиссиясы жариялайды
Келесі қадам жергілікті өкілді органдардың жаңа құрамын сайлау болмақ.
«Көп ұзамай Орталық сайлау комиссиясы сайлау өтетін күнді жариялауы керек. Бұл қадам мәслихаттардың білікті әрі кәсіби корпусын қалыптастыруға жол ашып, оның жұмысына тың серпін береді», — деді Президент.
Қазіргі Конституция бойынша мәслихаттарды халық жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Олар өңірдің даму жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті бекітеді және оның орындалуын бақылайды.
Сондықтан алдағы шешім тек депутаттық мандаттарға қатысты емес. Жаңа сайлау облыстардағы, қалалар мен аудандардағы жергілікті өкілді биліктің құрамын қайта қалыптастырады.
Халық Кеңесі өңірлердің жаңа арнасына айналады
Тоқаев мәслихаттар туралы мәлімдемені Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы сессиясында жасады.
Жаңа Конституцияда Қазақстан Халық Кеңесі халықтың мүддесін білдіретін жоғары консультативтік орган ретінде бекітілген.
Президенттің сөзінше, Кеңес мүшелерінің үштен бірі өңірлерден келген өкілдерден тұрады. Олардың арасында мәслихат депутаттары мен қоғамдық кеңес мүшелері бар.
Осыған байланысты Мемлекет басшысы Сенат жұмысын тоқтатқаннан кейін өңірлердің мүддесі ескерусіз қалады деген алаңдаушылыққа да тоқталды. Оның айтуынша, енді аймақтардың үні Құрылтай мен Халық Кеңесі арқылы мемлекеттік органдарға жетуі тиіс.
Бұл модельдің құқықтық негізі бұған дейін де белгіленген: Президент Қазақстан Халық Кеңесіне мәслихаттар, қоғамдық кеңестер, сарапшылық алаңдар және азаматтық қоғам ұйымдарының өкілдері кіретінін жариялаған болатын.
Халық Кеңесі Құрылтайдың жұмысын қайталамайды
Тоқаев жаңа органның Құрылтайға балама емес екенін арнайы атап өтті.
Президенттің айтуынша, Халық Кеңесі Құрылтайдың құзыретіне кіретін міндеттермен айналыспайды және депутаттардың қызметіне араласпайды. Екі институт бір-бірін толықтыруға тиіс.
Халық Кеңесіне этномәдени бірлестіктердің, өңірлік мәслихаттар мен қоғамдық кеңестердің, сондай-ақ қоғамдық ұйымдардың өкілдері кірді. Қазақстан Халық Кеңесінің конституциялық мәртебесі 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Конституцияда жеке бөліммен бекітілген.
Халық Кеңесінің Хатшылығы Президенттің 2 шілдедегі Жарлығымен құрылды.
Қоғамдық кеңестердің өкілеттігі де қайта қаралуы мүмкін
Президент өңірлермен байланысты күшейту үшін қоғамдық кеңестердің әлеуетін кеңірек пайдалануды тапсырды.
Оның айтуынша, мәслихаттардың заң шығарушы органмен жұмыс істеу тәжірибесі болғанымен, қоғамдық кеңестерде мұндай тұрақты байланыс қалыптаспаған.
Сондықтан қоғамдық кеңестер туралы заңнаманы жетілдіру ұсынылды. Үкіметке Қазақстан Халық Кеңесімен бірлесіп, олардың кәсіби әлеуетін арттыру жолдарын пысықтау тапсырылды.
Халық Кеңесіне қоғамдық бақылауды жүйелеу міндеті де қойылды. Тоқаев қазір елде қоғамдық бақылаудың бірыңғай тәртібі мен оны бағалаудың ортақ өлшемдері толық қалыптаспағанын айтты.
Тоқаев жол сапасын бақылауды қайта қарауды тапсырды
Президенттің сөзіндегі тағы бір нақты мәселе инфрақұрылым сапасына қатысты болды.
Тоқаев «Талдықорған – Өскемен» жолын мысалға келтіріп, күре жолдың ашылғанына көп уақыт өтпесе де тоза бастағанын айтты.
Осыған байланысты жол сапасын бағалау жүйесін қайта қарап, құрылысты басынан аяғына дейін қатаң бақылау қажеттігін мәлімдеді. «Жол активтері сапасының ұлттық орталығының» қызметін күшейту және салада түбегейлі реформа жүргізу тапсырылды.
Бұл жұмыста қоғамдық бақылаудың рөлін арттыру да көзделіп отыр.
Қазақстанға 2035 жылға дейін 2,9 млн маман қажет болады
Президент еңбек нарығына қатысты ірі болжамды да жариялады.
Оның сөзінше, инфрақұрылымды жаңғырту нәтижесінде ондаған мың жаңа жұмыс орны ашылады. Ал 2035 жылға дейін Қазақстанға 2,9 млн маман қажет болады. Соның 1,8 миллионы — жұмысшы мамандар.
Кадр тапшылығы:
- өнеркәсіпте;
- құрылыста;
- ауыл шаруашылығында;
- IT саласында күтіледі.
Қазір Қазақстандағы 763 колледжде 500 мыңнан астам студент білім алады.
Тоқаев Астанадағы Joltap жобасын өңірлерге таратуды тапсырды. Президент келтірген мәлімет бойынша, үш жыл ішінде жоба арқылы 22 мыңнан астам адам білім алып, олардың 60 пайызы жұмысқа орналасқан, екі мыңға жуығы жеке кәсіп ашқан.
Халық Кеңесіне үш негізгі бағыт белгіленді
Президент алғашқы сессияда жаңа институт жұмысының үш ірі бағытын атады: Қазақстан халқының бірлігін нығайту, өңірлермен байланысты күшейту және азаматтық қоғам институттарын дамыту.
Этномәдени бірлестіктерге Халық Кеңесінде 42 орын берілген. Тоқаевтың айтуынша, бұл Кеңес мүшелерінің үштен бірін құрайды.
Сонымен қатар Президент Қазақстан халқы ассамблеясының бұрын қалыптасқан тәжірибесі жаңа институт жұмысында сақталатынын айтты.
Қазақстан Халық Кеңесінің алдында қоғамдық бақылауды жүйелеу, мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам арасындағы байланысты күшейту және өңірлердегі мәселелерді республикалық деңгейге жеткізу міндеті тұр.
Ал саяси күн тәртібіндегі ең жақын өзгеріс мәслихаттарға қатысты болмақ. Президент консультациялардан кейін олардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату жөніндегі Жарлыққа қол қоятынын мәлімдеді. Конституция мұндай шешімнің құқықтық тетігін тікелей қарастырады.
Қосымша жаңалықтарды DKNews.kz сайтынан оқыңыз.
