322 млрд теңге – Smart Data Finance жүйесін енгізуден алынған экономикалық нәтиже. Қазақстанның қаржы вице-министрі Әсет Тұрысов Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатында мемлекеттік қаржыны цифрландырудың нәтижелерін жариялады. Оның айтуынша, жаңа платформа 80 дереккөзден ақпарат жинап, азаматтар мен бизнестің салықтық мәліметтерін бір жүйеге біріктіреді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Smart Data Finance – мемлекеттік қаржы жүйесінің аналитикалық орталығы. Ол салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар туралы мәліметтерді жинақтап, салық міндеттемелерін есептеуге, декларацияларды алдын ала толтыруға және ықтимал заңбұзушылықтарды анықтауға мүмкіндік береді.
80 дереккөз: мемлекет қандай ақпаратты біріктіреді?
Smart Data Finance жеке тұлғалар, заңды тұлғалар және жеке кәсіпкерлер туралы цифрлық деректер қорын қалыптастырады. Жүйеге мемлекеттік органдар мен басқа да ақпараттық жүйелерден мәліметтер түседі.
Платформаның негізгі ерекшелігі – әртүрлі дереккөздердегі ақпаратты бір-бірімен салыстыру мүмкіндігі. Бұл салық төлеушінің міндеттемелерін нақтылауға және есептілікті автоматтандыруға арналған.
Әсет Тұрысов жүйенің қалай жұмыс істейтінін нақты мысалмен түсіндірді.
«Smart Data Finance жүйесі әр адамның шығыны мен табысын салыстыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар декларацияларды алдын ала толтыруға көмектеседі. Мысалы, сіздің автокөлігіңіз, жылжымайтын мүлкіңіз немесе жер учаскеңіз болса, жүйе осы мәліметтерді ескереді», – деді Ә. Тұрысов.
Бұл салық төлеушіге бұрын әртүрлі мемлекеттік базалардан алынатын ақпаратты декларацияға қолмен енгізу қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді.
Жеті салық жүйесінің орнына бір жүйе енгізілді
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексін іске асыру аясында салықтық әкімшілендіру жүйесі жаңартылды.
Бұрын қолданылған жеті ақпараттық жүйенің орнына Салықтық әкімшілендірудің интеграцияланған жүйесі енгізілді. Қаржы министрлігінің мәліметінше, қажетті цифрлық өзгерістер белгіленген мерзімде жүзеге асырылған.
Жаңа Салық кодексі аясында мынадай өзгерістер қарастырылған:
- Салық есептілігін 30%-ға қысқарту;
- Салықтар мен міндетті төлемдер санын 20%-ға азайту;
- 128 салықтық жеңілдікті алып тастау;
- Салық төлеушілерге қызмет көрсетудің сервистік моделіне көшу;
- Салықтық бақылау және мәжбүрлеп өндіріп алу тәсілдерін өзгерту.
Сонымен қатар қосылған құн салығы, жеке табыс салығы және корпоративтік табыс салығы бойынша мөлшерлемелер мен есептеу тәртібіне өзгерістер енгізілген.
7,9 млн есептілік және 3,9 млрд төлем өңделді
Қаржы министрлігі 2026 жылдың басынан бергі цифрлық жүйелердің жұмыс нәтижелерін де жариялады.
Вице-министр келтірген мәліметтер бойынша:
- 7,9 млн салық есептілігі қабылданды;
- 3,9 млрд төлем өңделді;
- 1,8 млн камералдық бақылау хабарламасы қалыптастырылды;
- Мемлекеттік органдармен және екінші деңгейдегі банктермен 75 интеграция жүзеге асырылды.
Бұл көрсеткіштер салықтық әкімшілендіру жүйелері арқылы өңделген операциялардың ауқымын сипаттайды. Ал 322 млрд теңге – вице-министр Smart Data Finance жобасына қатысты атаған экономикалық нәтиже. Оның қандай құрамдас бөліктерден қалыптасқаны ұсынылған мәліметте нақтыланбаған.
Декларацияларды алдын ала толтыру мүмкіндігі енгізілді
Цифрландырудың азаматтар мен кәсіпкерлер үшін маңызды бағыттарының бірі – салық есептілігін тапсыруды жеңілдету.
Қаржы министрлігі жеке тұлғалардың 250 және 270-формалар бойынша декларацияларын, сондай-ақ қосылған құн салығы бойынша 300-форманы алдын ала толтыру мүмкіндігін енгізді.
Бұл ретте жүйе қолда бар мәліметтерді пайдаланады. Мәселен, адамның автокөлігі, жылжымайтын мүлкі немесе жер учаскесі туралы ақпарат салық міндеттемелерін есептеу кезінде ескерілуі мүмкін.
Сонымен бірге ақпараттық жүйелер арасында деректер алмасуға арналған API-сервистер іске қосылған.
Жасанды интеллект салықтық тәуекелдерді анықтайды
Қаржы министрлігі салықтық әкімшілендіруде жасанды интеллект қолдануды да кеңейтіп жатыр.
Жаңа тәуекелдерді басқару жүйесі ықтимал заңбұзушылықтарды анықтауға бағытталған. Әсет Тұрысовтың айтуынша, негізгі мақсат – салықтық тексерулер санын көбейту емес, азаматтар мен кәсіпкерлерге өз мәліметтерін алдын ала тексеруге мүмкіндік беру.
Болашақта жасанды интеллект агенттерін eGov порталы мен Бірыңғай жеке кабинетте іске қосу жоспарланып отыр.
Мұндай құралдар пайдаланушыларға салықтық міндеттемелерін түсінуге, ықтимал сәйкессіздіктерді анықтауға және қажетті ақпаратты цифрлық форматта алуға көмектесуге тиіс.
Бұл өзгерістер азаматтар мен бизнеске қалай әсер етеді?
Smart Data Finance жүйесінің дамуы Қазақстандағы салықтық әкімшілендіруді деректерге негізделген модельге көшіруге бағытталған.
Азаматтар үшін негізгі өзгеріс – декларацияларды алдын ала толтыру және мүлік туралы мәліметтерді автоматты түрде ескеру мүмкіндігі. Ал кәсіпкерлер үшін ақпараттық жүйелердің интеграциясы есептілік пен салықтық міндеттемелерді орындау рәсімдерін жеңілдетуі мүмкін.
Сонымен қатар жүйе табыс пен шығыс туралы ақпаратты салыстыра алатындықтан, салықтық деректердің дұрыстығы мен өзектілігі маңызды бола түседі.
Бұған дейін біз Қазақстанда салықтық бақылауға жасанды интеллект енгізіліп, Smart Data Finance арқылы деректерді біріктіру жұмыстары жүргізіліп жатқаны туралы жазған едік. Сол кездегі мәлімет бойынша, платформа 74 дереккөзді қамтыған. Қазіргі көрсеткіштің 80-ге жетуі жүйеге біріктірілген ақпарат көздерінің кеңейгенін көрсетеді.
