Қазақстанның балмұздақ экспорты тоғыз жылда 50 есеге жуық өсті. 2017 жылдың қаңтар–тамыз айларында шетелге 1,2 млн доллардың өнімі сатылса, 2026 жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 59,5 млн долларға жетті. QazTrade сауда саясатын дамыту орталығының мәліметінше, биылғы сегіз айда Қазақстан 15,3 мың тонна балмұздақ экспорттаған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстандық балмұздақтың негізгі сатып алушылары — Ресей, Қырғызстан және Өзбекстан. Сонымен қатар өнімнің экспорт географиясы кеңейіп, биыл Грузия нарығына да жеткізіле бастады.
Балмұздақ экспорты бір жылда 50,3%-ға артты
2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстан шетелге 59,5 млн доллардың балмұздағын сатты. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда ақшалай мәнде 50,3%-ға жоғары.
Экспорттың заттай көлемі де ұлғайды. Сегіз айда шетелге 15,3 мың тонна өнім жеткізіліп, жылдық өсім 28,9%-ды құрады.
Осылайша, экспорттан түскен түсімнің өсу қарқыны жеткізілген өнім көлемінің өсімінен жоғары болды. Бұл экспортталатын балмұздақтың бір тоннасына шаққандағы орташа құнының артқанын көрсетеді.
Ал тоғыз жылдық салыстыруда өсім одан да айқын байқалады. 2017 жылдың алғашқы сегіз айындағы 1,2 млн долларлық экспорт 2026 жылы 59,5 млн долларға жеткен. Бұл шамамен 49,6 есе өсім деген сөз.
Ресей қазақстандық балмұздақтың ең ірі сатып алушысы
Қазақстандық балмұздақ экспортының басым бөлігі көрші мемлекеттерге бағытталған. Ең ірі нарық — Ресей.
2026 жылдың алғашқы сегіз айындағы негізгі экспорт бағыттары:
- Ресей — 10,7 мың тонна, 41,6 млн доллар.
- Қырғызстан — 3,4 мың тонна, 11,6 млн доллар.
- Өзбекстан — 965 тонна, 5,1 млн доллар.
Ресейге жеткізілген балмұздақтың құны жалпы экспорттық түсімнің шамамен 70%-ын құрайды. Бұл Ресей нарығының отандық өндірушілер үшін негізгі бағыт болып отырғанын көрсетеді.
Қырғызстан екінші орында тұр. Бұл елге сатылған өнімнің құны 11,6 млн долларға жеткен. Ал Өзбекстанға жеткізілген балмұздақтан 5,1 млн доллар экспорттық түсім түскен.
Үш елге сатылған өнімнің жалпы құны 58,3 млн долларды құрайды. Демек, қазақстандық балмұздақ экспортының негізгі бөлігі осы нарықтарға тиесілі.
Қазақстандық балмұздақ Грузия нарығына шықты
Экспорттың өсуі тек дәстүрлі сатып алушылар есебінен болған жоқ. Қазақстандық өндірушілер жаңа нарықтарға да шығып жатыр.
QazTrade мәліметтері бойынша, Тәжікстанға жеткізілген балмұздақ көлемі заттай мәнде 3,2 есе артқан. Әзербайжанға экспорт 2,1 есе өсті.
Сонымен қатар 2026 жылы қазақстандық балмұздақ Грузия нарығына жеткізіле бастады.
Бұл өзгерістер экспорт бағыттарының біртіндеп кеңейіп келе жатқанын көрсетеді. Дегенмен Ресейдің үлесі әлі де жоғары болғандықтан, сыртқы сатылымның елеулі бөлігі бір нарыққа тәуелді болып отыр.
Қазақстан балмұздақты сырттан сатып алғаннан көп сатады
Балмұздақ саудасындағы тағы бір маңызды көрсеткіш — экспорт пен импорт арасындағы айырма.
2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстанның балмұздақ импорты 39,1 млн долларды құрады. Ал экспорт көлемі 59,5 млн долларға жетті.
Нәтижесінде сыртқы сауданың оң сальдосы 20,4 млн доллар болды. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 3,6 млн долларды құраған.
Осылайша, балмұздақ саудасындағы оң сальдо шамамен 5,7 есе ұлғайды.
Бұл Қазақстанның аталған тауар санаты бойынша шетелге сататын өнімінің құны сырттан сатып алатын өнімінен жоғары екенін білдіреді.
Балмұздақтың сыртқы сауда айналымы 98,7 млн долларға жетті
2026 жылдың алғашқы сегіз айында Қазақстанның балмұздақ бойынша жалпы сыртқы сауда айналымы 98,7 млн долларды құрады.
Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 30,5%-ға көп.
Жалпы айналымның 59,5 млн доллары экспортқа, ал 39,1 млн доллары импортқа тиесілі. Көрсеткіштердің қосындысындағы шағын айырмашылық деректердің дөңгелектелуіне байланысты.
Экспорттың импорттан жылдамырақ өсуі Қазақстанның балмұздақ саудасындағы оң теңгерімін ұлғайтты.
Экспорттың өсуі отандық өндірушілер үшін нені білдіреді?
Тоғыз жыл ішінде экспорттық түсімнің шамамен 50 есе артуы қазақстандық балмұздақтың сыртқы нарықтардағы сауда көлемі айтарлықтай кеңейгенін көрсетеді.
Әсіресе соңғы бір жылдағы нәтижелер назар аударарлық. Экспорт көлемі тоннамен есептегенде 28,9%-ға өссе, ақшалай түсім 50,3%-ға артқан.
Бұл көрсеткіштер отандық өндірушілер үшін сыртқы нарықтардың маңызы артып келе жатқанын аңғартады. Сонымен бірге экспорттың басым бөлігінің Ресейге тиесілі болуы жаңа нарықтарды игеру мәселесінің өзектілігін сақтап отыр.
Тәжікстан мен Әзербайжанға жеткізілімнің ұлғаюы және Грузияға экспорттың басталуы осы бағыттағы алғашқы нәтижелердің бірі саналады.
2026 жылдың сегіз айлық қорытындысы бойынша Қазақстан балмұздақты шетелге көбірек сатып қана қоймай, осы тауар санатындағы сыртқы сауда теңгерімін де айтарлықтай жақсартты.
Бұған дейін біз Қазақстанның 2026 жылғы сегіз айдағы экспорты 60,4 млрд долларға жетіп, бір жылда 19,5%-ға өскені туралы жазған едік. Сол кезеңде азық-түлік өнімдері де сыртқы сауда өсіміне үлес қосқан.
