Қазақстанның экспорттық табысы күрт өсті. 2026 жылдың сегіз айында еліміз шетелге $60,4 млрд-тың тауарын сатып, сыртқы саудадағы оң сальдоны шамамен $8 млрд-қа ұлғайтты. Бұл өсімге металдар мен шикізат қана емес, азық-түлік өнімдері де елеулі үлес қосты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мұндай мәліметті «QazTrade» сауда саясатын дамыту орталығы» АҚ сарапшылары жариялады. 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларында Қазақстан экспорты 19,5%-ға артса, импорт небәрі 4,5%-ға өскен. Яғни экспорттың өсу қарқыны импорттан төрт еседен астам жоғары болды.
Қазақстанның сыртқы саудадағы оң сальдосы $17,8 млрд-қа жетті
Сегіз айда Қазақстанның сыртқы сауда айналымы $103 млрд болды. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 12,8%-ға көп.
Оның $60,4 млрд-ы экспортқа, ал $42,6 млрд-ы импортқа тиесілі.
Былтыр осы кезеңде сыртқы сауданың оң сальдосы $9,8 млрд болған. Биыл көрсеткіш $17,8 млрд-қа жетіп, шамамен 82%-ға ұлғайды.
Бұл Қазақстанның шетелге сатқан тауарларынан түсетін түсім сырттан сатып алатын өнімдерге жұмсалатын қаржыдан әлдеқайда жылдам өсіп жатқанын көрсетеді.
Оның үстіне экспорттағы өсім тек ақшалай көрсеткішпен шектелмейді. Бірқатар ауыл шаруашылығы өнімдерінің шетелге жөнелтілген нақты көлемі де артқан.
Мәселен, 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанның сыртқы саудадағы оң сальдосы шамамен $8,9 млрд болған. Кейінгі екі айда бұл көрсеткіш тағы $9 млрд-қа жуық өсті.
Күнбағыс майының экспорты Қазақстанға $673 млн-ға жуық табыс әкелді
Ең жоғары өсім көрсеткен салалардың бірі — күнбағыс майын өндіру және экспорттау.
Қаңтар–тамыз айларында Қазақстан шетелге 611,4 мың тонна күнбағыс майын жөнелтті. Оның жалпы құны $672,8 млн болды.
Экспорттан түскен табыс 48,5%-ға, ал сатылған өнімнің нақты көлемі 35,9%-ға артты.
Бұл шетелге жөнелтілетін май көлемінің де, одан түсетін қаржының да көбейгенін білдіреді. Сонымен бірге экспорт құнының өсу қарқыны өнім көлемінен жоғары болды.
Бұған дейін Қазақстанда күнбағыс майының өндірісі мен экспорты қалай өсіп жатқанын жазған едік. Ал сегіз айдың қорытындысы шетелдік нарықтарға жеткізілімнің одан әрі ұлғайғанын көрсетіп отыр.
Отандық өңдеуші кәсіпорындар үшін бұл елеулі көрсеткіш. Күнбағыс майының өзі Қазақстанға жүздеген миллион доллар экспорттық түсім әкеліп отыр.
Ұн экспорты 36%-ға, ал зығыр тұқымының экспорты 2,3 есеге өсті
Астық саласы да сыртқы нарықтағы сатылым көлемін арттырды.
Сегіз айда бидай экспорты 26,5%-ға өсіп, $1,25 млрд-қа жетті. Шетелге 5,5 млн тоннадан астам астық жөнелтілді. Бұл былтырғыдан 13,8%-ға көп.
Ал ұн экспортының өсу қарқыны бидайдан да жоғары болды.
Қазақстан қаңтар–тамыз аралығында $400 млн-ның бидай және бидай-қарабидай ұнын экспорттады. Былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда өсім 36%-ды құрады.
Нақты көлемі 22,8%-ға артып, 1,38 млн тоннаға жетті.
Бидай экспорттан түсетін қаржы көлемі бойынша әзірге алда. Дегенмен ұнның өсу қарқыны жоғары болуы астық өңдеу саласындағы экспорттық сатылымның кеңейіп жатқанын аңғартады.
Зығыр тұқымы бұдан да жоғары нәтиже көрсетті.
Оның экспорттық құны 2,3 есеге өсіп, $387,8 млн болды. Ал сыртқа шығарылған өнім көлемі 2,5 есеге ұлғайып, 780,8 мың тоннаға жетті.
Бір ерекшелігі, зығыр тұқымы экспортының нақты көлемі ақшалай түсімнен жылдамырақ өскен. Ал күнбағыс майы, бидай және ұн бойынша керісінше жағдай байқалады.
Қазақстан өңделген үш өнім түрінен $1,65 млрд табыс тапты
Экспорттағы қарқынды өсім мал азығына арналған дайын өнімдерден де байқалды.
Олардың шетелге сатылымы ақшалай есепте 60,8%-ға өсіп, $577,6 млн-ға жетті. Нақты көлемі 44,2%-ға ұлғайды.
Өсу қарқыны жағынан бұл тауар санаты күнбағыс майын да, ұн мен бидайды да басып озды.
Күнбағыс майы, ұн және мал азығына арналған дайын өнімдер Қазақстанға сегіз айда жалпы $1,65 млрд экспорттық түсім әкелді.
Былтыр осы үш санаттан түскен табыс шамамен жарты миллиард долларға аз болған.
Бұл көрсеткіштер ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу арқылы алынатын өнімдердің сыртқы нарықтағы сатылымы қаншалықты жылдам өсіп жатқанын көрсетеді.
Қазақстан дәстүрлі астық пен майлы дақылдарды экспорттаумен қатар, қосымша өндірістік өңдеуден өткен тауарларды да көбірек сата бастаған.
Мыс экспортынан $3,9 млрд, ураннан $3,1 млрд түсті
Ауыл шаруашылығы өнімдері жоғары өсім көрсеткенімен, металлургия мен тау-кен өнеркәсібі экспорттық табыстың ірі көздерінің бірі болып отыр.
Сегіз айда мыс пен мыс катодтарының экспорты 55,7%-ға артып, $3,9 млрд-қа жетті.
Уран экспорты 26,9%-ға өсіп, $3,1 млрд болды.
Осы екі тауар тобының өзі Қазақстанға $7 млрд табыс әкелген.
Бұл күнбағыс майы, ұн және дайын мал азығының жиынтық экспорттық түсімінен төрт еседен астам көп.
Сандар салалар арасындағы айырмашылықты айқын көрсетеді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бағыты қарқынды дамып келе жатқанымен, металдар мен минералдық шикізат экспортының ақшалай көлемі әзірге әлдеқайда жоғары.
Қазақстан генераторлар мен турбиналарды сатып алуды күрт арттырды
Экспорттық табыс ұлғайған тұста импорт құрылымында да өзгерістер байқалады.
Қазақстан өнеркәсіптік және энергетикалық жабдықтарды бұрынғыдан көбірек сатып ала бастаған.
Электр генераторлық қондырғылардың импорты 86,5%-ға өсіп, $916,5 млн-ға жетті.
Ал турбореактивті және турбовинтті қозғалтқыштардың, сондай-ақ газ турбиналарының импорты 3,3 есеге ұлғайып, $611 млн болды.
Осы екі санаттағы жабдықты сатып алуға жалпы $1,5 млрд-тан астам қаражат жұмсалған.
Дегенмен бұл көрсеткіштер жабдықтардың нақты қандай кәсіпорындарға немесе жобаларға жеткізілгенін анықтауға мүмкіндік бермейді.
Бір қызығы, Қазақстанның жалпы импорты небәрі 4,5%-ға өскен. Соған қарамастан, жекелеген өнеркәсіптік жабдық түрлерінің импорты бірнеше есе артқан.
Қытай сауда айналымында көш бастап тұр, бірақ Италия Қазақстаннан көбірек тауар алады
Қазақстанның сыртқы сауда географиясында да назар аударарлық өзгеріс бар.
Еліміздің ең ірі сауда серіктесі әлі де Қытай болып отыр.
Қаңтар–тамыз айларында екі ел арасындағы тауар айналымы $23,3 млрд-қа жетті. Бұл Қазақстанның бүкіл сыртқы саудасының 22,7%-ына тең.
Екінші орында Ресей тұр. Екі ел арасындағы сауда айналымы $18,3 млрд болды.
Үшінші орында $11,8 млрд көрсеткішпен Италия орналасқан.
Осы үш мемлекеттің үлесіне Қазақстанның сыртқы сауда айналымының жартысынан астамы тиесілі.
Алайда Қазақстаннан тауар сатып алу көлемі бойынша жағдай басқаша.
Италия Қытайды басып озып, қазақстандық өнімнің ең ірі сатып алушысына айналды.
Сегіз айда Қазақстан Италияға $10,9 млрд-тың тауарын экспорттаған. Ал Қытайға жөнелтілген өнімнің құны $10,7 млрд болды.
Екі ел арасындағы айырмашылық небәрі $200 млн болғанымен, экспорт нарықтарының құрылымы туралы маңызды мәлімет береді.
Қытай Қазақстанмен жалпы сауда көлемі бойынша көш бастаса, Италия қазақстандық тауарларды сатып алу бойынша бірінші орында тұр.
Ал Ресей Қазақстанға тауар жеткізетін ең ірі мемлекет мәртебесін сақтап қалды. Сегіз айда осы елден импортталған өнімнің құны $13,2 млрд-қа жетті.
Демек, Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі, басты экспорт нарығы және негізгі импорт жеткізушісі үш бөлек мемлекет болып отыр.
Қазақстан экспорты импорттан төрт есе жылдам өсіп жатыр
2026 жылдың алғашқы сегіз айында Қазақстанның сыртқы саудадағы оң сальдосы $17,8 млрд болды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен шамамен 82%-ға жоғары.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің жекелеген түрлерінен түсетін экспорттық табыс жүздеген миллион долларға, ал кейбірінен миллиардтаған долларға жеткен.
Отандық кәсіпкерлер үшін әсіресе өңделген өнімдердің көрсеткіштері қызықты.
Ұн экспорты 36%-ға, күнбағыс майы 48,5%-ға, ал мал азығына арналған дайын өнімдер экспорты 60,8%-ға өсті.
Дегенмен экспорт көлемінің артуы кәсіпорындардың таза пайдасы да дәл осындай қарқынмен көбейді дегенді білдірмейді. Мұны анықтау үшін өндіріс шығындары мен өнімнің өзіндік құны туралы қосымша мәліметтер қажет.
Ал сыртқы сауданың жалпы нәтижесі айқын: Қазақстан шетелге сататын тауарларының құнын 19,5%-ға арттырған, ал импортқа жұмсалатын шығын 4,5%-ға ғана өскен.
Бұған дейін біз Қазақстанның шикізаттық емес экспорты соңғы бес жылда қалай өскені туралы да жазған болатынбыз.
QazTrade жариялаған жаңа статистикадағы ең маңызды көрсеткіштердің бірі — Қазақстанның сыртқы саудадағы оң сальдосы бір жыл ішінде шамамен $8 млрд-қа ұлғайған.
