Авиациядағы киберқауіптер күшейіп келеді. Астанада өтіп жатқан ICAO Security Week 2026 халықаралық форумында мемлекеттер әуе көлігін кибершабуылдардан, терроризмнен және геосаяси тәуекелдерден қорғау жолдарын талқылады. ҚР Көлік министрлігінің хабарлауынша, жоғары деңгейдегі сессияда халықаралық ынтымақтастықты нығайту, мемлекеттік қадағалауды жетілдіру және заманауи технологияларды пайдалану мәселелері көтерілді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Пікірталасқа Канада, Ресей, Африка және Латын Америкасының авиациялық билік органдары мен өңірлік ұйымдарының басшылары қатысты. Сарапшылар қазіргі қауіп-қатерлерге қарсы күресте бір мемлекеттің әрекеті жеткіліксіз екенін атап өтті.
Кибершабуылдар мен геосаяси шиеленіс авиацияға қауіп төндіреді
Канада Көлік министрінің қауіпсіздік және қорғау мәселелері жөніндегі орынбасарының көмекшісі Лиза Дж. Сетлакве халықаралық авиация алдында тұрған жаңа сын-қатерлерге тоқталды.
Оның айтуынша, геосаяси шиеленіс, қарулы қақтығыстар және киберқауіптердің күшеюі мемлекеттерден үйлестірілген іс-қимылды талап етеді.
«Авиациялық жүйесінің даму деңгейі мен қауіпсіздік шараларының жетілдірілуіне қарамастан, ешбір мемлекет бұл сын-қатерлерді жалғыз өзі еңсере алмайды», – деп атап өтті Лиза Сетлакве.
Канада өкілі халықаралық қауіпсіздік стандарттарын қалыптастырудағы ИКАО-ның рөліне назар аударды. Сондай-ақ қауіп-қатерлер туралы ақпаратты мемлекеттер арасында уақытылы алмасудың маңызын атап өтті.
Осы бағыттағы тәжірибенің бірі – Канаданың Safer Skies бастамасы. Ол қарулы қақтығыстар жағдайында азаматтық авиацияға төнетін тәуекелдерді азайтуға бағытталған халықаралық ынтымақтастықпен байланысты.
Жасанды интеллект кибершабуылдар үшін де пайдаланылуы мүмкін
Ресейдің Көлік саласындағы қадағалау жөніндегі федералдық қызметінің басшысы Виктор Гулин авиациялық қауіпсіздікті мемлекеттік бақылау тәсілдері туралы баяндады.
Ол құқық бұзушылықтардың алдын алу, терроризмге қарсы іс-қимыл және авиациялық ұйымдардың қауіпсіздік талаптарын орындауын қадағалау мәселелеріне тоқталды.
Сессияда жасанды интеллектіні кибершабуылдар жасау мақсатында пайдалану тәуекелдері де көтерілді. Бұл технологиялардың дамуы авиациялық қауіпсіздік жүйелеріне жаңа талаптар қояды.
«Халықаралық азаматтық авиациядағы терроризмге қарсы күрес декларативті сипатта емес, жүйелі әрі дәйекті түрде жүргізіліп, бақылау мен профилактиканың ең заманауи құралдарына сүйенуі тиіс», – деді Виктор Гулин.
Талқылау барысында ИКАО-ның Авиациялық қауіпсіздік саласындағы әмбебап аудит бағдарламасы (USAP) мен ұлттық қадағалау жүйелерінің өзара байланысы қарастырылды.
Авиациялық қауіпсіздікті бақылау қалай жетілдіріледі?
Халықаралық сарапшылар авиациядағы қауіпсіздік тек әуежайдағы тексеру рәсімдерімен шектелмейтінін атап өтті.
Мемлекеттік қадағалаудың тиімділігі, авиациялық ұйымдардың ішкі бақылауы және халықаралық стандарттардың орындалуы да маңызды.
Сессияда бірнеше бағыт талқыланды:
- Авиациялық қауіпсіздік саласындағы мемлекеттік қадағалау жүйелерін жетілдіру.
- ИКАО аудиттерінің нәтижелерін ұлттық бақылау жүйелерінде пайдалану.
- Авиациялық ұйымдардың өзін-өзі бағалау тетіктерін дамыту.
- Құқық бұзушылықтар мен терроризм қаупінің алдын алу.
- Киберқауіптер туралы ақпарат пен тәжірибе алмасуды күшейту.
Бұл бағыттар авиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде мемлекеттік органдар мен салалық ұйымдардың жауапкершілігін нақтылауға мүмкіндік береді.
Африка елдері жолаушыларды тексеруді цифрландыруда
Африка азаматтық авиация комиссиясының (AFCAC) бас хатшысы АдеСева Адейеми өңір мемлекеттерінің ИКАО аудиттеріне дайындалу тәжірибесін таныстырды.
Ол аудит барысында анықталған кемшіліктерді жою және халықаралық қауіпсіздік талаптарын орындау бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы айтты.
Адейеми авиациялық қауіпсіздік пен жолаушыларға қызмет көрсету рәсімдерін жеңілдету арасында тепе-теңдік болуы қажет екенін атап өтті.
«Цифрландыру – қауіпсіздік пен рәсімдерді жеңілдетуді байланыстыратын көпір. Қауіпсіз цифрлық құралдар, жолаушылар туралы ақпарат алмасу және сенімді шекаралық рәсімдер мемлекеттерге кімнің сапарға шыққанын анықтауға, заңды жолаушыларды өңдеу үдерісін жеделдетуге және назарды тәуекел деңгейі жоғары бағыттарға шоғырландыруға мүмкіндік береді. Біздің мақсатымыз – Африка шекаралары арқылы кедергісіз әрі қауіпсіз сапарлауды қамтамасыз ету», – деді АдеСева Адейеми.
Бұл тәжірибе қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып, жолаушыларды тексеру мен шекаралық рәсімдерді тиімді ұйымдастыру мәселесінің өзектілігін көрсетеді.
Латын Америкасы жүк тасымалы мен деректер қауіпсіздігіне назар аударды
Латын Америкасы азаматтық авиация комиссиясының (LACAC) бас хатшысы Хайме Биндер Латын Америкасы мен Кариб бассейні мемлекеттерінің халықаралық ынтымақтастық тәжірибесін таныстырды.
Ол ИКАО және LACAC бірлескен өңірлік тобының жұмысына тоқталды.
Топтың негізгі бағыттарына әуе жүктерінің қауіпсіздігі, киберқауіпсіздік, тәуекелдерді бағалау, авиация персоналын даярлау және жолаушылар туралы деректерді басқару кіреді.
«Авиациядағы қауіпсіздік – ортақ жауапкершілік. Бір әуежайда ұшаққа отырған жолаушы өзімен бірге сол мемлекеттің бақылау органдары мен мекемелеріне деген сенімді алып жүреді. Басқа елге келген кезде бұл сенім әлдеқайда кең жүйенің бір бөлігіне айналады. Ешбір мемлекеттік орган бүкіл жүйенің қауіпсіздігіне жалғыз өзі кепілдік бере алмайды. Біз бір-бірімізге тәуелдіміз», – деп атап өтті Хайме Биндер.
Оның баяндамасында халықаралық әуе қатынасының қауіпсіздігі әр елдегі бақылау жүйелерінің өзара үйлесімділігіне байланысты екені айтылды.
Астанадағы талқылаулар Қазақстан үшін неге маңызды?
Қазақстан ICAO Security Week 2026 халықаралық форумын алғаш рет қабылдап отыр. Іс-шара авиациялық қауіпсіздіктің жаңа сын-қатерлерін талқылауға және шетелдік реттеуші органдармен тәжірибе алмасуға мүмкіндік береді.
Азаматтық авиацияның цифрлануы әуежайлар, авиакомпаниялар және мемлекеттік бақылау органдары үшін ақпараттық жүйелерді қорғаудың маңызын арттырады.
Сондықтан киберқауіпсіздік, тәуекелдерді бағалау және мамандарды даярлау жөніндегі халықаралық тәжірибе Қазақстанның авиациялық қауіпсіздік жүйесін одан әрі жетілдіру үшін де өзекті.
Алайда сессия қорытындысында нақты жаңа халықаралық келісімдерге қол қойылғаны немесе қосымша қаржыландыру бөлінгені туралы ақпарат жарияланған жоқ.
Халықаралық ынтымақтастық жалғасады
Жоғары деңгейдегі сессияның қатысушылары мемлекеттер арасындағы ақпарат алмасуды, кадрлық әлеуетті дамытуды және ИКАО стандарттарын жүйелі түрде енгізуді қолдады.
Халықаралық ұйымдар мен авиациялық билік өкілдері Қазақстан мен ИКАО-ға авиациялық қауіпсіздіктің өзекті мәселелерін талқылауға мүмкіндік бергені үшін алғыс білдірді.
Бұған дейін біз Астанада ICAO Security Week 2026 форумының ашылғаны және оған әлемнің 62 елінен авиация саласының өкілдері қатысып жатқаны туралы жазған едік. Халықаралық форум 22 қазанға дейін жалғасады.
