Қазақстанда шамамен $3 млрд көлеміндегі жаңа жобалар қарастырылмақ. Халықаралық қаржы корпорациясы (IFC) 2026–2031 жылдары еліміздегі инвестициялық қызметін кеңейтіп, инфрақұрылым мен жеке секторға қосымша капитал тартуды жоспарлап отыр. Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің мәліметіне сәйкес, бұл мәселе 21 қазанда өткен жоғары деңгейдегі онлайн-кездесуде талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы Әсет Ерғалиев IFC-тің Таяу Шығыс және Орталық Азия бойынша өңірлік вице-президенті Имад Фахуримен кездесті. Тараптар инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту және жаңа инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру мүмкіндіктерін қарастырды.
$3 млрд қайдан тартылады?
IFC алдағы бес жылда Қазақстанда жалпы құны шамамен 3 млрд доллар болатын жобаларды пысықтауды көздеп отыр. Бұл қаражаттың барлығы корпорацияның өз есебінен бөлінбейді.
Жоспарланған қаржыландыру құрылымы мынадай:
- 60% немесе шамамен $1,8 млрд – жеке инвесторлардан тартылатын капитал.
- 40% немесе шамамен $1,2 млрд – IFC-тің меншікті қаражаты.
Бұл тәсіл халықаралық қаржы институтының қаражатын жеке инвестициялармен ұштастыруға мүмкіндік береді. Яғни IFC жобаларды қаржыландырумен қатар, басқа инвесторлардың да қатысуына жағдай жасауды жоспарлап отыр.
Маңыздысы: 3 млрд доллар – Қазақстанға аударылып қойған инвестиция емес. Бұл 2026–2031 жылдары пысықталуы көзделген жобалардың болжамды жалпы көлемі. Нақты қаржыландыру әр жобаның дайындық деңгейі мен инвестициялық шешімдерге байланысты болады.
IFC Қазақстанға бұған дейін қанша қаржы салды?
Халықаралық қаржы корпорациясы Қазақстанмен 1993 жылдан бері жұмыс істеп келеді.
Осы кезеңде IFC елдегі жеке сектордың 115 жобасына 2,9 млрд доллардан астам инвестиция салған.
Бұл – корпорацияның Қазақстан нарығындағы ұзақмерзімді қызметінің нәтижесі. Ал алдағы бес жылға қарастырылып отырған шамамен 3 млрд долларлық жаңа жобалар портфелі тарихи инвестиция көлемімен салыстыруға болатын ауқымды жоспар саналады.
Дегенмен бұрын салынған 2,9 млрд доллар мен болашақта қарастырылатын 3 млрд долларды бірдей жүзеге асқан инвестиция ретінде есептеуге болмайды.
Қаржы қандай салаларға бағытталуы мүмкін?
Әсет Ерғалиев пен Имад Фахури кездесуде Қазақстанның инфрақұрылымдық қажеттіліктеріне ерекше назар аударды.
Ынтымақтастықты кеңейтудің негізгі бағыттары:
- Көлік инфрақұрылымы – көлік саласындағы инвестициялық жобаларды дамыту.
- Су шаруашылығы – су секторындағы инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру мүмкіндіктерін қарастыру.
- Мемлекеттік-жекешелік әріптестік – ірі жобаларға жеке капиталды тарту тетіктерін жетілдіру.
Кездесуде нақты жобалардың тізімі, әрқайсысына бөлінетін қаражат немесе іске қосылу мерзімдері жарияланған жоқ. Сондықтан әзірге сөз басым бағыттар мен инвестициялық мүмкіндіктерді пысықтау туралы болып отыр.
Мемлекеттік-жекешелік әріптестік не үшін маңызды?
Кездесудің жеке тақырыбы мемлекеттік-жекешелік әріптестікті (МЖӘ) дамыту болды.
Бұл тетік мемлекет пен жеке бизнеске инфрақұрылымдық жобаларды бірлесіп жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жеке инвесторлар қаржыландыруға ғана емес, нысандарды жобалау, салу және пайдалану кезеңдеріне де қатыса алады.
Мұндай тәсіл жобаның бастапқы құрылыс құнымен шектелмей, оның бүкіл пайдалану мерзіміндегі шығындары мен сапасын ескеруге бағытталған.
Қазақстан үшін бұл әсіресе күрделі және ұзақмерзімді инвестицияларды қажет ететін көлік және су инфрақұрылымы салаларында өзекті.
16 қазанда Дүниежүзілік банкпен қандай келісім жасалды?
Инвестициялық ынтымақтастықты дамыту бағытындағы нақты қадамдардың бірі 16 қазанда жасалды.
Қазақстанның Ұлттық экономика министрлігі мен Дүниежүзілік банк тобы Қазақстандағы Бірлескен экономикалық зерттеулер бағдарламасы (JERP) аясында консультациялық қызметтер көрсету туралы келісімге қол қойды.
Бұл жұмыс мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыруға кедергі келтіретін институционалдық және рәсімдік тосқауылдарды азайтуға бағытталған.
Бағдарлама шеңберінде басым салалар бойынша МЖӘ-ні дамыту бағдарламаларын әзірлеу және инвесторларға ұсынылатын жобаларды дайындау көзделген.
Яғни мәселе тек қаржы іздеуде емес. Инвесторлар үшін жобалардың құқықтық, ұйымдастырушылық және экономикалық тұрғыдан дайын болуын қамтамасыз ету де маңызды.
Қазақстан экономикасы үшін қандай мүмкіндік ашылады?
IFC-тің жаңа жоспарлары жүзеге асса, Қазақстан инфрақұрылымына қосымша жеке капитал тартуға мүмкіндік туады.
Ұсынылған құрылым бойынша әрбір 1 доллар IFC қаражатына шамамен 1,5 доллар жеке инвестиция тарту көзделіп отыр. Бұл – жоспардағы 60/40 арақатынасына негізделген есеп, нақты қол жеткізілген нәтиже емес.
Мұндай қаржыландыру моделі мемлекеттік бюджетке түсетін жүктемені азайтуға ықпал етуі мүмкін. Алайда оның тиімділігі жобалардың экономикалық негіздемесіне, тәуекелдерді бөлу шарттарына және жеке инвесторлардың қызығушылығына байланысты болады.
Кездесу қорытындысында тараптар өзара әріптестікті жалғастыруға және Қазақстан инфрақұрылымын дамытуға бағытталған перспективалы жобаларды ілгерілетуге мүдделі екенін растады.
Бұған дейін біз Қазақстан мен Дүниежүзілік банк тобының 2026–2031 жылдарға арналған жаңа әріптестік стратегиясын талқылағаны туралы жазған едік. Сол кездесуде де IFC-тің мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын қолдауы және жеке инвестицияларды кеңейту мәселелері көтерілген болатын.
