81,5 млрд теңге төленді. Қазақстанда 2026 жылдың алғашқы сегіз айында зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру төлемдері осындай көлемге жетті. Ал сақтандыру жарналары 624,7 млрд теңгені құрады. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің түсіндіруінше, зейнетақы аннуитеті азаматтарға белгіленген жасқа жеткенде жинақтары есебінен өмір бойы тұрақты төлем алуға мүмкіндік береді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл тетіктің басты ерекшелігі – төлемдер адамның өмірінің соңына дейін жалғасады. Тіпті сақтандыру компаниясы төлеген жалпы сома бастапқыда аударылған зейнетақы жинағынан асып кетсе де, төлем тоқтатылмайды.
Алайда мұндай мүмкіндік барлық азаматқа бірдей қолжетімді емес. Келісімшарт жасасу үшін белгілі бір жасқа толу және жеткілікті зейнетақы жинағы болуы қажет. Оның үстіне келісімшарт жасасуға болатын жас пен нақты төлем ала бастайтын жас әртүрлі болуы мүмкін.
40, 45, 50 және 55 жас: кім қандай мүмкіндікке ие?
2026 жылы Қазақстанда зейнетақы аннуитетінің бірнеше нұсқасы қолданылады. Олардың негізгі айырмашылығы – келісімшарт жасасу және сақтандыру төлемдерін бастау мерзімінде.
Қолданыстағы талаптарға сәйкес:
- 55 жастан бастап – ерлер жеткілікті жинағы болған жағдайда дереу зейнетақы аннуитетін рәсімдеп, төлем ала алады.
- 53 жастан бастап – әйелдер дереу зейнетақы аннуитеті бойынша төлем ала алады.
- 50 жастан бастап – кемінде 60 ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленген азаматтар жеткілікті жинағы болса, төлем ала алады.
- 45 жастан бастап – кейінге қалдырылған зейнетақы аннуитеті шартын жасасуға болады.
- 40 жастан бастап – кемінде 60 ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленген азаматтар кейінге қалдырылған аннуитетті рәсімдей алады.
Мұндағы маңызды айырмашылықты ескеру қажет. 40 немесе 45 жаста келісімшарт жасасу азаматтың сол жастан бастап ақша ала бастайтынын білдірмейді.
Кейінге қалдырылған аннуитет бойынша төлемдер заңнамада және келісімшартта белгіленген жасқа жеткеннен кейін ғана басталады. Яғни азамат болашақтағы төлемдердің шарттарын алдын ала бекіте алады.
Зейнетақы аннуитеті қалай жұмыс істейді?
Зейнетақы аннуитеті – азаматтың Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы қаражатын өмірді сақтандыру компаниясына аудару арқылы болашақта тұрақты табыс алуына мүмкіндік беретін қаржылық тетік.
Жүйенің жұмыс істеу тәртібі қарапайым. Азамат сақтандыру ұйымымен келісімшарт жасасады, ал келісімшартта көзделген зейнетақы жинағы сол ұйымға аударылады.
Осыдан кейін сақтандыру компаниясы келісімшарт талаптарына сәйкес өмір бойы төлем жасау міндеттемесін қабылдайды.
Мысалы, азамат аннуитет рәсімдеп, белгілі бір мөлшерде ай сайынғы төлем алуға келіссе, сақтандыру ұйымы бұл міндеттемені оның бүкіл өмірі бойы орындауға тиіс. Төлемдердің жалпы сомасы бастапқыда аударылған қаражаттан асып кетуі де мүмкін.
Бұл жерде аннуитетті БЖЗҚ-дан алынатын әдеттегі зейнетақы төлемдерімен шатастырмаған жөн. Аннуитетте төлем жасау міндеттемесін өмірді сақтандыру компаниясы қабылдайды, ал оның мөлшері мен шарттары жеке келісімшартта бекітіледі.
624,7 млрд теңге нені білдіреді?
Еңбек министрлігінің мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру жарналарының көлемі 624,7 млрд теңгеге жетті.
Осы кезеңде сақтандыру төлемдері 81,5 млрд теңгені құрады.
Бұл екі көрсеткіштің экономикалық мағынасы әртүрлі. Сақтандыру жарналары азаматтардың аннуитет шарттары бойынша сақтандыру ұйымдарына аударған қаражатын сипаттайды. Ал сақтандыру төлемдері – компаниялардың аннуитет алушыларына төлеген ақшасы.
Сондықтан 624,7 млрд теңге мен 81,5 млрд теңгенің айырмасын сақтандыру компанияларының таза пайдасы деп есептеуге болмайды. Компаниялардың ұзақ мерзімді міндеттемелері, сақтандыру резервтері және басқа да шығыстары бар.
Сонымен қатар бұл деректер тек 2026 жылдың алғашқы сегіз айына қатысты. Оларды жылдық қорытынды көрсеткіштер ретінде қарастыру дұрыс емес.
Төлемдер жыл сайын кемінде 8%-ға өседі
Зейнетақы аннуитетінің маңызды ерекшеліктерінің бірі – сақтандыру төлемдерінің жыл сайын ұлғаюы.
Қолданыстағы нормативтік талаптарға сәйкес, зейнетақы аннуитеті бойынша төлемдердің жыл сайынғы индексациясы кемінде 8% болуы тиіс.
Мысалы, азаматтың ай сайынғы сақтандыру төлемі бастапқыда 100 мың теңге болса, 8% индексация қолданылған жағдайда келесі жылы ол 108 мың теңгеге жетеді. Бұл – индексацияның қалай жұмыс істейтінін түсіндіруге арналған шартты есеп.
Нақты төлем мөлшері, оның өсу тәртібі және басқа да талаптар сақтандыру келісімшартында көрсетіледі.
Бұл ретте 8% индексацияны инфляциядан толық қорғауға кепілдік ретінде қабылдауға болмайды. Ақшаның нақты сатып алу қабілеті болашақтағы инфляция деңгейіне де байланысты болады.
Зейнетақы аннуитетін рәсімдеу үшін қанша ақша қажет?
Аннуитет шартын жасасудың негізгі талаптарының бірі – жеткілікті зейнетақы жинағының болуы.
Алайда барлық азамат үшін бірдей белгіленген әмбебап сома жоқ. Қажетті қаражат әр адамға жеке есептеледі.
Есептеу кезінде бірнеше фактор ескеріледі:
- Азаматтың жасы.
- Болашақ сақтандыру төлемдерінің мөлшері.
- Төлемдердің басталу мерзімі.
- Сақтандыру келісімшартының талаптары.
Сондықтан бір азаматқа жеткілікті болған жинақ екінші адам үшін жеткіліксіз болуы мүмкін.
Нақты есепті өмірді сақтандыру компаниясынан алу қажет. Бұл азаматқа өзінің жинағы қандай төлемге мүмкіндік беретінін және келісімшарт жасау талаптарына сай келетінін алдын ала анықтауға көмектеседі.
Аннуитет иесі қайтыс болса, ақша кімге беріледі?
Зейнетақы аннуитетіне қатысты маңызды сұрақтардың бірі – сақтандырылған адам қайтыс болған жағдайда төлемдердің тағдыры.
Келісімшартта төлемдерге кепілдік берілетін арнайы кезең қарастырылуы мүмкін.
Егер сақтандырылған адам осы мерзім аяқталғанға дейін қайтыс болса, сақтандыру төлемдері келісімшартта көзделген тәртіппен және талаптармен мұрагерлеріне беріледі.
Алайда бұл барлық аннуитет шартында автоматты түрде бірдей мұрагерлік құқығы бар дегенді білдірмейді. Кепілдік кезеңінің болуы, оның ұзақтығы және төлемдерді беру тәртібі келісімшартқа байланысты.
Сондықтан сақтандыру ұйымын таңдаған кезде мұрагерлерге қатысты талаптарды алдын ала нақтылап алған жөн.
Тағы бір маңызды жайт бар. Аннуитет бойынша кепілдік кезеңіндегі төлемдер мен БЖЗҚ-да қалған зейнетақы жинағын мұраға қалдыру – екі бөлек құқықтық тетік.
Аннуитет алған адам жұмысын жалғастыра ала ма?
Иә, жалғастыра алады. Зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру төлемдерін алу азаматтың еңбек қызметін тоқтатуын міндеттемейді.
Яғни адам аннуитет бойынша төлем алып жүріп, жұмыс істеуін жалғастыра алады.
Дегенмен аннуитет рәсімдеу мемлекеттік зейнетақының мерзімінен бұрын тағайындалатынын білдірмейді.
Мемлекеттік зейнетақы алу құқығы заңнамада белгіленген жасқа және басқа да талаптарға сәйкес анықталады.
Бұл айырмашылықты түсіну маңызды. Зейнетақы аннуитеті азаматқа қосымша ұзақ мерзімді қаржылық мүмкіндік береді, бірақ мемлекеттік зейнетақы жүйесіндегі жас талаптарын автоматты түрде өзгертпейді.
Мемлекеттік аннуитеттік компания қандай қызмет көрсетеді?
Қазақстанда зейнетақы аннуитеті нарығына қатысушылардың бірі – ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарасты Мемлекеттік аннуитеттік компания.
Компания азаматтарға зейнетақы аннуитеті бойынша сақтандыру қызметтерін ұсынады.
Сонымен қатар мамандар зейнетақы жинағының жеткіліктілігін есептеуге және болашақ сақтандыру төлемдерінің мөлшерін анықтауға көмектеседі.
Азаматтар аннуитет рәсімдемес бұрын бірнеше сақтандыру ұйымының ұсынысын салыстыра алады. Өйткені келісімшарттағы нақты шарттар болашақта алынатын табысқа және мұрагерлердің құқықтарына әсер етеді.
Келісімшарт жасамас бұрын нені тексеру керек?
Еңбек министрлігі зейнетақы аннуитетін таңдағанда тек алғашқы төлемнің мөлшеріне назар аудармауға кеңес береді.
Шешім қабылдамас бұрын мына мәселелерді мұқият зерделеу қажет:
- Бастапқы төлем. Сақтандыру компаниясы ай сайын қанша ақша төлейді?
- Индексация. Төлемдер жыл сайын қандай тәртіппен ұлғаяды?
- Кепілдік кезеңі. Сақтандырылған адам қайтыс болған жағдайда мұрагерлерге қандай төлемдер қарастырылған?
- Келісімшартты өзгерту. Оның талаптарын кейін қайта қарауға қандай жағдайларда рұқсат етіледі?
- Төлемдердің басталуы. Ақша бірден беріле ме, әлде белгіленген жасқа жеткеннен кейін ғана төлене ме?
Бұл сұрақтардың жауабы азаматтың ұзақ мерзімді қаржылық жоспары үшін маңызды. Себебі зейнетақы аннуитеті – бірнеше айға емес, өмір бойына есептелетін міндеттеме.
БЖЗҚ мен сақтандыру компаниясының төлемдерін қалай салыстыруға болады?
Аннуитетке ауысу туралы шешім қабылдамас бұрын азамат өзінің жинағын БЖЗҚ-да сақтаған жағдайда қанша төлем алуы мүмкін екенін есептей алады.
Ол үшін БЖЗҚ-ның ресми сайтындағы болжамды зейнетақы калькуляторын пайдалануға болады.
Калькулятор болашақ зейнетақы төлемдерін болжамды түрде есептеуге көмектеседі. Ал сақтандыру компаниясы аннуитет шарты бойынша жеке есеп ұсынады.
Екі нәтижені салыстырғанда төлемдердің бастапқы мөлшерін ғана емес, олардың қанша уақытқа есептелгенін, жыл сайынғы өсімін және мұрагерлік талаптарын да ескерген дұрыс.
Аннуитеттің басты артықшылығы – өмір бойғы төлем міндеттемесі. Ал негізгі шешім азаматтың жинақ көлеміне, жасына, қаржылық қажеттілігіне және өзі таңдаған келісімшарт шарттарына байланысты.
Ранее емес, бұған дейін біз Қазақстанда зейнетақы аннуитеттерінің түрлерін көбейту және сақтандыру нарығын дамыту жоспарлары туралы жазған едік. Бұл бастамалар азаматтарға болашақ зейнетақы табысын қалыптастырудың әртүрлі тәсілдерін таңдауға мүмкіндік беруге бағытталған.
