Қазақстанда базалық мөлшерлеме 15,75%-ға төмендеді. Ұлттық Банктің Ақша-кредит саясаты комитеті 2026 жылғы 23 қазанда мөлшерлемені 0,5 пайыздық тармаққа қысқарту туралы шешім қабылдады. Қазақстан Ұлттық Банкінің ресми ақпаратына сәйкес, жаңа мөлшерлеме жылдық 15,75% деңгейінде, ±1 пайыздық тармақ дәлізімен белгіленді. Бұл шешімге инфляцияның қатарынан 12 ай бойы баяулауы негіз болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қыркүйекте Қазақстандағы жылдық инфляция 9,3%-ға дейін түсті. Алайда Ұлттық Банк бағаның өсуіне байланысты тәуекелдер әлі де жоғары екенін ескертті. Сондықтан мөлшерлемені төмендету ақша-кредит саясатын күрт жұмсарту дегенді білдірмейді.
Реттеушінің негізгі ұстанымы өзгерген жоқ: инфляцияны 2028 жылға қарай 5%-дық нысаналы деңгейге қайтару. Ал базалық мөлшерлеменің биыл тағы төмендеу ықтималдығы аз.
Базалық мөлшерлеме қалай өзгерді?
2026 жылдың басында Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені 18% деңгейінде ұстап тұрды. Инфляция баяулаған сайын реттеуші пайыздық мөлшерлемені біртіндеп төмендете бастады.
Жыл ішіндегі өзгерістер мынадай болды:
- Қаңтар–сәуір: 18%.
- Маусым: 17%.
- Шілде: 16,75%.
- Қыркүйек: 16,25%.
- Қазан: 15,75%.
Осылайша, жыл басынан бері базалық мөлшерлеме 2,25 пайыздық тармаққа төмендеді.
Жаңа шешім бойынша пайыздық дәліздің төменгі шегі 14,75%, ал жоғарғы шегі 16,75% болады.
Базалық мөлшерлеме – экономикадағы ақша құнына әсер ететін негізгі көрсеткіштердің бірі. Ол банктердің қорландыру құнына, несие және депозит мөлшерлемелеріне, сондай-ақ халық пен бизнестің қаржылық шешімдеріне ықпал етеді.
Инфляция 9,3%-ға түсті: қандай тауарлар арзандады?
Ұлттық Банк мәліметінше, жылдық инфляция қатарынан 12 ай бойы төмендеп келеді. Қыркүйекте ол 9,3% болды.
Бұл – тұтыну бағаларының өсу қарқыны баяулағанын білдіреді. Алайда инфляцияның төмендеуі барлық тауар мен қызмет бағасының бұрынғы деңгейіне қайтқанын көрсетпейді.
Жекелеген санаттар бойынша өзгерістер әртүрлі:
- Азық-түлік инфляциясы 9,5%-дан 8,5%-ға төмендеді.
- Азық-түлікке жатпайтын тауарлар инфляциясы 11,4%-дан 11%-ға баяулады.
- Қызмет көрсету саласындағы инфляция 8,9% деңгейінде сақталды.
Азық-түлік бағасының өсу қарқынының баяулауына жеміс-жидек пен көкөністің айтарлықтай арзандауы және ет бағасының баяу өсуі әсер етті.
Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар бойынша инфляцияның төмендеуіне жанар-жағармай бағасының жылдық өсім қарқынының бәсеңдеуі ықпал етті.
Қызмет көрсету саласында жағдай күрделірек. Реттелмейтін қызметтердің қымбаттау қарқыны жоғары болғандықтан, осы санаттағы инфляция 8,9% деңгейінде қалды.
Неге инфляция төмендесе де баға қысымы сақталып отыр?
Қыркүйекте айлық инфляция 0,6% болды. Тамызда да дәл осындай көрсеткіш тіркелген.
Маусымдық факторлардан тазартылған айлық инфляция 0,9%-дан 0,7%-ға төмендеді. Бұл баға өсімінің біршама баяулағанын көрсетеді.
Сонымен бірге маусымдық факторлардан тазартылған базалық инфляцияның медианалық көрсеткіші 0,7% деңгейінде сақталды.
Ұлттық Банк үшін осы дерек маңызды. Өйткені жалпы инфляция төмендегенімен, экономикадағы ішкі баға қысымы толық жойылған жоқ.
Мұндай жағдайда мөлшерлемені тым жылдам төмендету тұтыну мен кредиттеуді қайта күшейтіп, инфляцияның баяулауын тежей алады.
Қазақстандықтар бағаның қаншаға өсетінін күтеді?
Инфляцияның нақты көрсеткіштерімен қатар, халық пен бизнес өкілдерінің болашақ баға өсіміне қатысты күтулері де маңызды.
Қыркүйекте халықтың алдағы 12 айға арналған инфляциялық күтулері 11,8%-ға дейін төмендеді. Тамызда бұл көрсеткіш 12,1% болған.
Дегенмен халық күтіп отырған инфляция деңгейі нақты жылдық көрсеткіштен әлі де жоғары.
Кәсіби нарық қатысушылары да болжамдарын жақсартты:
- 2026 жылдың соңына арналған инфляциялық күтулер 10%-дан 9,5%-ға төмендеді.
- 2027 жылға арналған күтулер 8,5%-дан 8,3%-ға түсті.
Бұл көрсеткіштер нарық қатысушылары бағаның өсу қарқыны біртіндеп баяулайды деп есептейтінін білдіреді.
Алайда 2027 жылға арналған 8,3% деңгейіндегі күту Ұлттық Банктің 5%-дық нысаналы көрсеткішінен едәуір жоғары.
Таяу Шығыстағы жағдай Қазақстандағы бағаға қалай әсер етеді?
Ұлттық Банк сыртқы экономикалық жағдайды инфляцияны күшейтуі мүмкін факторлардың бірі ретінде бағалап отыр.
Таяу Шығыстағы ахуал энергия ресурстарының әлемдік бағасын жоғары деңгейде ұстап тұр. Мұндай жағдай халықаралық тасымал, өндіріс және импорт шығындары арқылы басқа елдердің экономикасына әсер етуі мүмкін.
Әлемдік азық-түлік нарығында да баға қысымы байқалады.
БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) индексі қыркүйекте 136 тармаққа жетті. Бұл бір ай бұрынғы деңгейден 1,5%-ға, ал бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 5,8%-ға жоғары.
Бағаның өсуіне негізінен дәнді дақылдар, қант және өсімдік майы әсер етті.
Олардың қымбаттауына қолайсыз ауа райы мен логистикалық шектеулер ықпал еткен.
Қазақстан үшін бұл жағдай маңызды. Өйткені әлемдік азық-түлік бағасының өсуі импорттық тауарлар арқылы ішкі нарыққа берілуі мүмкін. Сонымен қатар халықаралық баға өзгерістері отандық өндірушілер мен экспорттаушылардың шешімдеріне де әсер етеді.
Әлемдік орталық банктер неге мөлшерлемені көтеріп жатыр?
Қазақстан ақша-кредит саясатын біртіндеп жұмсартып жатқан кезде әлемдік қаржы нарығында кері үрдіс байқалады.
Ұлттық Банктің мәліметінше, қыркүйекте Еуропалық орталық банк биыл екінші рет пайыздық мөлшерлемелерді көтерді.
АҚШ Федералдық резерв жүйесі де 2023 жылдан бері алғаш рет мөлшерлемені арттырды.
Ресей Банкі негізгі мөлшерлемесін өзгеріссіз қалдырып, баға қысымы күшейгендіктен оны төмендету кезеңін уақытша тоқтатты.
Жаһандық қаржылық шарттардың қатаңдауы халықаралық капитал қозғалысына, валюталық нарықтарға және қарыз алу құнына ықпал етуі мүмкін.
Қазақстан үшін бұл – базалық мөлшерлеме бойынша шешім қабылдағанда ескерілетін қосымша сыртқы тәуекел.
Қазақстан экономикасы 4,2%-ға өсті
Жоғары пайыздық мөлшерлемелерге қарамастан, Қазақстан экономикасында өсім сақталып отыр.
Алдын ала мәлімет бойынша, 2026 жылғы қаңтар–қыркүйек аралығында жалпы ішкі өнім 4,2%-ға өсті.
Экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күштері шикізаттық емес салалар болды. Әсіресе құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік салаларының үлесі жоғары.
Инвестициялық белсенділік те оң динамика көрсеткен:
- Негізгі капиталға салынған инвестициялар 7%-ға өсті.
- Шикізаттық емес секторға бағытталған инвестициялар бюджет қаражатын есептемегенде 25%-ға артты.
Бұл деректер ел экономикасында инвестициялық сұраныстың жоғары екенін көрсетеді.
Сонымен бірге тұтынушылық кредиттеудің өсу қарқыны қалыпты деңгейге түсе бастады. Соның әсерінен тұтыну көлемінің өсімі былтырғы кезеңмен салыстырғанда баяулаған.
Алайда бюджет шығыстары, квазимемлекеттік сектор арқылы жүргізілетін ынталандыру және жоғары инвестициялық белсенділік ішкі сұранысты қолдап отыр.
Ұлттық Банк үшін бұл екіжақты жағдай. Бір жағынан, инвестициялар экономикалық өсімге ықпал етеді. Екінші жағынан, сұраныс өндіріс мүмкіндіктерінен жылдам өссе, бағаға қосымша қысым түсіруі мүмкін.
Несие мен ипотека арзандай ма?
Базалық мөлшерлеменің 15,75%-ға төмендеуі банктер үшін қаржы құнына әсер ететін маңызды сигнал.
Теориялық тұрғыдан алғанда, мөлшерлеменің төмендеуі жаңа кредиттердің біртіндеп арзандауына жағдай жасайды.
Алайда бұл ипотека, автонесие немесе тұтынушылық кредит бойынша пайыздар бірден 0,5 пайыздық тармаққа төмендейді дегенді білдірмейді.
Банктер кредит мөлшерлемесін белгілегенде бірнеше факторды ескереді. Олардың қатарында қаржы тарту құны, қарыз алушының төлем қабілеті, кредит тәуекелі және нарықтағы бәсеке бар.
Сондықтан базалық мөлшерлемедегі өзгеріс несие нарығына біртіндеп беріледі.
Бұрын берілген кредиттер бойынша да жағдай келісімшартқа байланысты. Егер пайыздық мөлшерлеме тіркелген болса, Ұлттық Банктің жаңа шешімі оны автоматты түрде өзгертпейді.
Ал өзгермелі мөлшерлемесі бар өнімдерде қайта есептеу тәртібі шарт талаптарымен айқындалады.
Депозиттер бойынша пайыздар төмендей ме?
Базалық мөлшерлеменің өзгерісі жинақ ақшасын банкте сақтайтын азаматтарға да әсер етуі мүмкін.
Мөлшерлеме төмендеген сайын банктердің жаңа депозиттер бойынша ұсынатын сыйақы мөлшерлемелерін қайта қарауына негіз пайда болады.
Алайда депозит табыстылығының өзгеруі банкке, өнім түріне және нарықтағы бәсекеге байланысты.
Қолданыстағы депозиттердің шарттары да әртүрлі. Кейбір салымдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі келісімшарт мерзіміне бекітіледі, ал басқа өнімдерде оны өзгерту тәртібі қарастырылуы мүмкін.
Сондықтан салымшылар үшін ең маңыздысы – банктің жаңа ұсыныстарын ғана емес, өз депозитінің қолданыстағы шарттарын да тексеру.
Теңге бағамы базалық мөлшерлемеге қалай әсер етеді?
Ұлттық Банк инфляцияның баяулауына ықпал еткен факторлардың бірі ретінде теңге бағамының қолайлы динамикасын атап өтті.
Ұлттық валютаның нығаюы немесе салыстырмалы тұрақтылығы импорттық тауарлардың теңгемен есептелген құнына әсер етуі мүмкін.
Бұл әсіресе шетелден әкелінетін дайын өнімдер, жабдықтар және өндірістік компоненттер үшін маңызды.
Алайда теңге бағамы тек базалық мөлшерлемеге байланысты қалыптаспайды.
Оған мұнай бағасы, экспорттық түсімдер, шетел валютасына сұраныс, халықаралық қаржы нарығындағы жағдай және басқа да факторлар әсер етеді.
Сондықтан мөлшерлеменің төмендеуі теңге міндетті түрде әлсірейді немесе нығаяды дегенді білдірмейді.
Жыл соңында инфляция қайта үдеуі мүмкін
Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені төмендеткенімен, жыл соңына қарай инфляцияның біршама жеделдеу қаупін жоққа шығармайды.
Негізгі себептердің бірі – коммуналдық тарифтерге байланысты өткен жылғы төмен салыстыру базасы.
2025 жылғы қазаннан 2026 жылғы наурыздың соңына дейін тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық тарифтерін көтеруге мораторий қолданылған.
Ұлттық Банктің мәліметінше, 2025 жылдың төртінші тоқсанында коммуналдық тарифтер 14%-ға төмендеген.
Мұндай жағдайда биылғы жылдың соңында жылдық инфляцияны есептеген кезде өткен жылғы төмен база әсері байқалуы мүмкін.
Яғни тарифтер айтарлықтай өзгермеген күннің өзінде жылдық салыстыру көрсеткіші жоғарылауы ықтимал.
Бұдан бөлек, жанар-жағармай бағасының динамикасы, реттелетін тарифтер және халықтың инфляциялық күтулері де тәуекелдердің қатарында қалып отыр.
Ұлттық Банк 2026 жылы мөлшерлемені тағы төмендете ме?
Қазан айындағы шешімнің ең маңызды тұстарының бірі – Ұлттық Банктің алдағы қадамдарына қатысты ұстанымы.
Реттеуші қазіргі тәуекелдер теңгерімін ескере отырып, 2026 жылдың соңына дейін базалық мөлшерлеменің өзгеру ықтималдығын төмен деп бағалады.
Бұл 15,75% деңгейі жыл соңына дейін сақталуы мүмкін екенін білдіреді. Алайда мұндай баға келесі шешімнің алдын ала қабылданғанын көрсетпейді.
Ұлттық Банк мөлшерлемені одан әрі төмендету үшін баға қысымының тұрақты түрде бәсеңдегеніне көз жеткізгісі келеді.
Реттеуші мына көрсеткіштерге назар аударады:
- Жылдық және айлық инфляцияның динамикасы.
- Халық пен нарық қатысушыларының инфляциялық күтулері.
- Жанар-жағармай мен коммуналдық тарифтердің өзгеруі.
- Ішкі сұраныс пен кредиттеу қарқыны.
- Әлемдік азық-түлік және энергия бағалары.
- Жаһандық қаржы нарықтарындағы жағдай.
Осы факторлардың жиынтығы келесі ақша-кредит саясаты шешіміне негіз болады.
Келесі шешім 4 желтоқсанда жарияланады
Ұлттық Банктің Ақша-кредит саясаты комитеті базалық мөлшерлеме бойынша кезекті жоспарлы шешімді 2026 жылғы 4 желтоқсанда жариялайды.
Хабарлама Астана уақытымен сағат 12:00-де шығады.
Оған дейін нарық қатысушылары қазан және қараша айларындағы инфляция көрсеткіштерін, теңге бағамының өзгерісін және реттелетін бағалардың динамикасын бақылайды.
Қазіргі жағдайдың басты ерекшелігі – инфляция төмендеп жатқанымен, оны күшейтуі мүмкін факторлар әлі де сақталған.
Сондықтан Ұлттық Банк 15,75% мөлшерлеме арқылы баға өсімін тежеуге жеткілікті қатаң ақша-кредит шарттарын сақтап, экономиканың біртіндеп арзанырақ қаржыландыруға көшуіне мүмкіндік беріп отыр.
Бұған дейін біз қыркүйекте базалық мөлшерлеме 16,25%-ға төмендегенде оның несиеге, депозитке және инфляцияға ықпалы қандай болуы мүмкін екенін талдаған едік. Сол кезде де Ұлттық Банк баға қысымының сақталуына байланысты ақша-кредит саясатын одан әрі жұмсартуда сақтық қажет екенін ескерткен.
