Ақшаның құны біршама төмендеді. Қазақстан Ұлттық Банкі базалық мөлшерлемені 16,25%-ға дейін түсірді, бірақ қарыз алушыларға арзан несие бірден келмейді: реттеуші 2027 жылға инфляция болжамын нашарлатып, мөлшерлемені әрі қарай төмендету мүмкіндігі шектеулі екенін ескертті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Ақша-кредит саясаты комитеті шешімді 2026 жылғы 4 қыркүйекте қабылдады. Базалық мөлшерлеме ±1 пайыздық тармақ дәлізімен жылдық 16,25% деңгейінде белгіленді.
Мөлшерлеме төмендеді, бірақ несие бір күнде арзандамайды
16,25% — банктер үшін ақша құнына әсер ететін негізгі бағдарлардың бірі. Бірақ базалық мөлшерлеменің төмендеуі ипотека, автонесие немесе тұтынушылық кредит бойынша пайыздардың дәл бүгін сол мөлшерде төмендеуін білдірмейді.
Ұлттық Банктің базалық мөлшерлеменің қалай жұмыс істейтіні туралы ресми түсіндірмесіне сәйкес, оның өзгерісі ақша нарығындағы пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас бағамы арқылы экономикаға беріледі. Реттеушінің бағалауынша, ақша-кредит саясатының инфляцияға толық әсері 12–18 айға дейін созылуы мүмкін.
Сондықтан жаңа шешім қарыз алушылар үшін «ертеңнен бастап несие арзандайды» деген сигнал емес. Бірақ банктер үшін қаржы құны біртіндеп төмендей берсе, жаңа кредиттердің мөлшерлемелерін қайта қарауға мүмкіндік көбейеді.
Инфляция 9,8%-ға түсті — Ұлттық Банкке жол ашқан осы
Мөлшерлемені төмендетуге ең алдымен бағаның өсу қарқынының баяулауы мүмкіндік берді.
Тамызда Қазақстандағы жылдық инфляция 9,8%-ға дейін төмендеді. Дезинфляциялық процесс 11 ай қатарынан жалғасып келеді. Азық-түлік инфляциясы 9,5%, азық-түлікке жатпайтын тауарлар бойынша 11,4%, сервистік инфляция 8,9% болды.
Бұл көрсеткіштерді Ұлттық статистика бюросының тамыз айындағы инфляция жөніндегі ресми деректері де растайды: шілдеде жылдық инфляция 10,2% болған еді.
Ұлттық Банк азық-түлік инфляциясының баяулауын жеміс-жидек пен көкөністің арзандауымен және импорттық бағаның төмендеуімен байланыстырады. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасына теңгенің нығаюы да әсер еткен.
Бірақ 2027 жылға болжам бірден нашарлады
4 қыркүйектегі шешімнің ең маңызды бөлігі 16,25% деген цифрдың өзінде емес.
Ұлттық Банк 2026 жылға арналған инфляция болжамын 9–11% деңгейінде сақтап қалды. Ал 2027 жылға болжамды бұрынғы 5,5–7,5%-дан 6,5–8,5%-ға дейін көтерді.
Яғни инфляция Ұлттық Банк бұрын күткендей тез төмендемеуі мүмкін.
Себептердің қатарында сыртқы инфляцияның күшеюі, реттелетін бағалар бойынша алғышарттардың қайта қаралуы және фискалдық серпіннің артуы бар.
Бұл кредит алғысы келетіндер үшін маңызды: инфляция жоғарырақ сақталса, Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені тез төмендете алмайды.
Ұлттық Банк келесі төмендетудің қиындайтынын ескертті
Реттеушінің сигналы айқын.
Ағымдағы инфляция мен инфляциялық күтулердің оң динамикасы 4 қыркүйекте мөлшерлемені төмендетуге мүмкіндік берді. Бірақ 2027 жылға болжамды нашарлатқан проинфляциялық факторлар күшейгендіктен, одан әрі төмендету мүмкіндігі шектелген.
Демек, 16,25%-дан кейін автоматты түрде 16%, одан кейін 15,5% болады деген алдын ала белгіленген жол жоқ.
Келесі шешім инфляцияға, ішкі сұранысқа, инфляциялық күтулерге, реттелетін бағаларға, бюджет шығындары мен квазифискалдық ынталандыру көлеміне байланысты болады.
Қазақстандықтар ҚҚС пен тарифке азырақ, жанармайға көбірек алаңдай бастады
Халықтың инфляциялық күтулерінде де қызық өзгеріс бар.
Шілдеде қазақстандықтардың алдағы бір жылға инфляцияны күтуі 13,4%-дан 12,1%-ға дейін төмендеді. Ұлттық Банк мұны ҚҚС-тың өсуіне, ТКШ тарифтері мен азық-түлік бағасына қатысты алаңдаушылықтың бәсеңдеуімен байланыстырады.
Бірақ басқа фактор күшейді — жанар-жағармай бағасы.
Ұлттық Банк ЖЖМ бағасының әрі қарайғы динамикасын ТКШ тарифтерімен, тұрақсыз инфляциялық күтулермен және ішкі сұраныстың өсуімен қатар негізгі инфляциялық тәуекелдердің қатарына енгізді.
Жанармай қымбаттаса, мәселе тек жүргізушінің шығынымен шектелмейді. Тасымал қымбаттаған сайын оның әсері тауар жеткізу мен қызмет көрсету шығындарына да таралуы мүмкін.
Таяу Шығыстағы жағдай Қазақстандағы бағаға да қауіп төндіреді
Ұлттық Банк сыртқы тәуекелдерді де күшейтіп отыр.
Таяу Шығыста жалғасып жатқан қақтығыс энергия көздерінің жоғары бағасын ұстап, сыртқы инфляциялық қысымды күшейтуде. Әлемдік азық-түлік бағасы да дәнді дақылдар мен өсімдік майы есебінен біршама өскен.
Ресейде отын нарығындағы іркілістер аясында проинфляциялық тәуекелдер сақталып отыр. Еуропалық Одақта энергия бағасы инфляцияны жеделдеткен, ал АҚШ-та бағаның өсу қарқыны баяулағанымен, нысаналы деңгейден жоғары.
Қазақстан үшін бұл импорт арқылы келетін баға қысымын күшейте алады.
Депозиттер бойынша жоғары пайыздар да қысымға түседі
Мөлшерлемені төмендету тек несие алатындарға қатысты емес.
Базалық мөлшерлеме төмендеген сайын банктердің депозиттер бойынша өте жоғары сыйақы мөлшерлемелерін ұзақ уақыт сақтауға экономикалық ынтасы да әлсірейді.
Бұл процесс нарықта басталып та кетті. Бұған дейін біз базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін банктер депозит табыстылығын қалай қысқарта бастағанын жазған едік. Маусымдағы және шілдедегі шешімдерден кейін бірқатар банктер ең жоғары мөлшерлемелі өнімдерінің шарттарын қайта қарады.
Салымшы үшін қазіргі кезеңнің ерекшелігі осында: несие мөлшерлемелері баяу түсуі мүмкін, ал депозиттердің табыстылығы бұған ертерек жауап беруі ықтимал.
Қазақстан экономикасы биыл 4,5–5,5% өсуі мүмкін
Жоғары пайыздық мөлшерлемеге қарамастан, Ұлттық Банк экономикалық өсім болжамын өзгерткен жоқ.
2026 жылы Қазақстанның ЖІӨ өсімі 4,5–5,5% аралығында болады деп күтіледі. Экономикалық белсенділікті инвестициялар, квазифискалдық ынталандыру бағдарламалары және тұрақты тұтынушылық сұраныс қолдайды.
Осы жерде Ұлттық Банк үшін күрделі тепе-теңдік пайда болады.
Қымбат ақша инфляцияны тежеуге көмектеседі, бірақ бизнес инвестициясы мен халықтың кредит алуын тежейді. Ал мөлшерлемені тым жылдам төмендету ішкі сұранысты қайта күшейтіп, бағаны жоғары итермелеуі мүмкін.
Сондықтан 4 қыркүйектегі шешімді агрессивті жұмсарту емес, инфляция мүмкіндік берген шағын қадам деп қарастырған дұрыс.
Келесі шешім 23 қазанда шығады
Енді нарық үшін келесі негізгі дата — 23 қазан 2026 жыл.
Сол күні сағат 12:00-де Ұлттық Банктің Ақша-кредит саясаты комитеті базалық мөлшерлеме бойынша кезекті жоспарлы шешімін жариялайды. Ал қазіргі шешімнің себептері мен жаңартылған болжамдар 9 қыркүйекте жарияланатын Ақша-кредит саясаты туралы баяндамада толығырақ түсіндіріледі.
4 қыркүйектегі нәтиже қарыз алушыға бір маңызды сигнал берді: базалық мөлшерлеме 16,25%-ға дейін төмендеді, бірақ Ұлттық Банк инфляцияға қарсы күресті аяқталған деп есептеп отырған жоқ. Сондықтан кредиттердің күрт арзандауына қарағанда, пайыздардың біртіндеп төмендеуі әлдеқайда ықтимал сценарий болып тұр.
Бұған дейін біз Қазақстанда базалық мөлшерлеме төмендегеннен кейін депозиттер бойынша 20,5%-дық табыстылық қанша уақыт сақталуы мүмкін екенін талдаған едік. 4 қыркүйектегі жаңа шешім енді банктердің несие мен депозит шарттарын қайта қарауына тағы бір себеп берді.
