Астанада 62 елдің өкілдері авиациялық қауіпсіздіктің болашағын талқылады. 20–22 қазан аралығында Қазақстанда алғаш рет өткен ICAO Security Week 2026 халықаралық апталығы аяқталды. Қазақстанның Авиациялық әкімшілігі жариялаған ресми бағдарламаға сәйкес, үш күндік форум киберқауіпсіздік, әуе жүктерін қорғау, ұшқышсыз жүйелер және халықаралық ынтымақтастық мәселелеріне арналды. Іс-шараға әлемнің 62 елінен 1000-нан астам қатысушы жиналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Форумның басты қорытындысы «Астанадан үндеулер» (Messages from Astana) атты сессияда жарияланды. Онда мемлекеттер авиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде формалды талаптарды орындаудан нақты нәтижелерге көшуі, жаңа қатерлерге жедел әрекет етуі және өзара ақпарат алмасуды күшейтуі қажет екені айтылды.
Қазақстан үшін халықаралық жиынның тағы бір маңызды нәтижесі – авиация саласына мамандар даярлайтын жаңа бейінді жоғары оқу орнын құру жоспарының жариялануы.
Астанада әлемдік авиациялық қауіпсіздіктің басымдықтары айқындалды
ICAO Security Week 2026 Астанадағы Тәуелсіздік сарайында өтті. Қазақстан мұндай халықаралық авиациялық форумды алғаш рет қабылдады.
Үш күн бойы мемлекеттердің авиациялық билік органдары, халықаралық ұйымдар, әуежайлар, авиакомпаниялар және салалық сарапшылар азаматтық авиацияны қазіргі қауіп-қатерлерден қорғау мәселелерін қарастырды.
Қорытынды сессияға ИКАО Бас хатшысы Хуан Карлос Саласар, Қазақстанның көлік вице-министрі Талғат Ластаев, ИКАО-ның Еуропалық және Солтүстік Атлантикалық өңірлік бюросының директоры Николас Ралло және Сингапур Көлік министрлігінің халықаралық қатынастар және қауіпсіздік жөніндегі аға директоры Бернард Лим қатысты.
Талқылаудың негізгі өзегі – халықаралық авиациялық қауіпсіздік стандарттарын іс жүзінде тиімді қолдану.
Қатысушылардың пікірінше, авиациялық қауіпсіздікті тек жаңа ережелер қабылдау арқылы қамтамасыз ету мүмкін емес. Ол үшін мемлекеттік қадағалау, технологиялық инфрақұрылым, мамандардың біліктілігі және мемлекетаралық ынтымақтастық бір жүйе ретінде жұмыс істеуі қажет.
«Астанадан үндеулер»: Қазақстан төрт басымдықты атады
Қазақстанның көлік вице-министрі Талғат Ластаев қорытынды сессияда алдағы халықаралық жұмыстың төрт негізгі бағытын белгіледі.
Олардың әрқайсысы авиациялық қауіпсіздік жүйесінің нақты мәселелеріне қатысты:
- Ұлттық жүйелерді жетілдіру. Авиациялық қауіпсіздік талаптарын тұрақты жаңартып, әр мемлекеттің мүмкіндігіне сәйкес нақты нәтижелерге қол жеткізу.
- Жаңа қатерлерге қарсы іс-қимыл. Кибершабуылдар, жүк пен пошта тасымалдарының қауіпсіздігі, қақтығыс аймақтары және дрондарды заңсыз пайдалану тәуекелдеріне назар аудару.
- Халықаралық ынтымақтастық. Мемлекеттер арасында ақпарат алмасуды, өзара сенімді және келісілген әрекеттерді күшейту.
- Адам капиталын дамыту. Авиация мамандарын даярлау, кәсіби құзыреттерді арттыру және салалық білім беруді жетілдіру.
Вице-министр мемлекеттердің қаржылық, техникалық және кадрлық мүмкіндіктері әртүрлі болғанымен, олардың ортақ мақсаты азаматтық авиацияның қауіпсіздігін қамтамасыз ету екенін атап өтті.
Бұл бағыттар жаңа халықаралық міндеттемелердің автоматты түрде қабылданғанын білдірмейді. Олар Астанадағы пікірталастар нәтижесінде айқындалған алдағы жұмыстың басымдықтары ретінде ұсынылды.
Қазақстанда авиация мамандарын даярлайтын жаңа жоғары оқу орны ашылмақ
Форумдағы Қазақстанға тікелей қатысты маңызды мәлімдемелердің бірі авиациялық білім беру жүйесін дамытуға арналды.
Талғат Ластаев елімізде авиация саласына мамандар даярлайтын жаңа бейінді жоғары оқу орнын құру жоспарланып отырғанын хабарлады.
«Төртіншіден, адам капиталына инвестиция салу – халықаралық азаматтық авиацияны дамытудың қажетті шарты. Заманауи инфрақұрылым мен технологиялар білікті мамандардың орнын баса алмайды. Қазақстан авиациялық білім беруді және кәсіби құзыреттерді дамытуға ерекше көңіл бөледі. Осы бағытта авиация саласына мамандар даярлайтын жаңа бейінді жоғары оқу орнын құруды жоспарлап отырмыз», – деді Қазақстан Республикасы көлік вице-министрі.
Жаңа оқу орны авиация саласындағы кадрлық әлеуетті дамытуға бағытталмақ.
Алайда оның қай қалада ашылатыны, қашан жұмысын бастайтыны, қандай мамандықтар бойынша оқытатыны және жобаның қаржыландыру көлемі әзірге жарияланған жоқ.
Сондықтан бұл бастама қазір жоспарлау кезеңіндегі жоба ретінде қарастырылуы тиіс.
Кибершабуылдар авиация үшін маңызды қатерге айналды
Астанадағы форумда авиация саласының цифрландырылуына байланысты туындайтын қауіптерге ерекше назар аударылды.
Әуежайлар мен авиакомпаниялардың жұмысы көптеген ақпараттық жүйелерге тәуелді. Олардың қатарында рейстерді жоспарлау, жолаушыларды тіркеу, жүк тасымалдарын басқару және басқа да операциялық процестер бар.
Мұндай жүйелерге жасалған кибершабуылдар қызмет көрсетудің бұзылуына, деректердің жоғалуына немесе операциялық процестердің тоқтауына әкелуі мүмкін.
Форум қатысушылары маңызды ақпараттық жүйелерді қорғау, киберқауіптерді ерте анықтау және авиациялық инфрақұрылымның орнықтылығын арттыру мәселелерін талқылады.
Бұл жерде авиациялық қауіпсіздік тек әуежайдағы физикалық бақылау шараларымен шектелмейтіні айқын көрінеді. Цифрлық жүйелердің қорғалуы да азаматтық авиацияның тұрақты жұмысына тікелей әсер етеді.
Дрондарды заңсыз пайдалану мәселесі көтерілді
Ұшқышсыз авиациялық жүйелерден туындайтын қатерлер форумның жеке тақырыбына айналды.
Дрондар түрлі салада кеңінен қолданылғанымен, оларды әуежайларға жақын аумақтарда немесе әуе қозғалысына қауіп төндіретін жерлерде заңсыз пайдалану азаматтық авиация үшін тәуекел туғызады.
Мұндай жағдайларда қауіптің алдын алу бір ғана мекеменің міндеті емес.
Қатысушылар авиациялық билік органдары, әуежайлар, құқық қорғау құрылымдары және ұлттық қауіпсіздікке жауапты мекемелер арасындағы үйлестіруді күшейту қажеттігін атап өтті.
Талқылау барысында дрондарға қатысты тәуекелдерге келісілген жауап беру және мемлекеттер арасында тәжірибе алмасу маңызды екені айтылды.
Алайда форум қорытындысында барлық ел үшін бірдей жаңа шектеулер немесе дрондарды пайдалануға қатысты ортақ тыйым енгізілгені туралы хабарланған жоқ.
Әуе жүктері мен пошта тасымалдарының қауіпсіздігі талқыланды
Халықаралық авиациялық қауіпсіздік жүйесінің маңызды бөліктерінің бірі – жүк және пошта тасымалдарын қорғау.
Әуе жүктерінің жеткізу тізбегіне жөнелтушілер, логистикалық операторлар, әуежайлар, авиакомпаниялар және бақылаушы органдар қатысады.
Сондықтан қауіпсіздік талаптары жеткізу процесінің әр кезеңінде үйлесімді орындалуы қажет.
Астанада сарапшылар әуе жүктері мен пошта жөнелтілімдерін қорғау жүйесін жаңғырту, жауапты ұйымдар арасындағы ақпарат алмасуды жақсарту және қауіпсіздік рәсімдерінің тиімділігін арттыру жолдарын қарастырды.
Бұл мәселенің Қазақстан үшін де маңызы бар. Ел халықаралық көлік-логистика бағыттарын дамытып жатқандықтан, әуе жүк тасымалдарының сенімділігі мен қауіпсіздігі халықаралық серіктестермен жұмыс істеуде маңызды рөл атқарады.
Қақтығыс аймақтарына жақын ұшулардың тәуекелі қаралды
Форум бағдарламасында әлемдегі геосаяси тұрақсыздықтың азаматтық авиацияға әсері де талқыланды.
Әсіресе қарулы қақтығыстар жүріп жатқан немесе қауіп деңгейі жоғары өңірлерге жақын әуе кеңістігін пайдалану мәселесі назарға алынды.
Мұндай жағдайларда авиакомпаниялар мен авиациялық билік органдары ұшу бағыттарын жоспарлау кезінде қауіп туралы өзекті ақпаратқа сүйенуі керек.
Сарапшылар мемлекеттер арасындағы деректер алмасудың және тәуекелдерді уақтылы бағалаудың маңызын атап өтті.
Бұл жұмыс әуе қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және өзгеріп жатқан жағдайларға жедел бейімделуге бағытталған.
ИКАО стандарттарын орындаудан нақты нәтижеге көшу қажет
Үш күндік талқылауда ИКАО-ның Авиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жаһандық жоспарын – GASeP бағдарламасын жүзеге асыру мәселесіне ерекше орын берілді.
Бұл жоспар мемлекеттердің авиациялық қауіпсіздік жүйелерін жетілдіруге және халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған.
Форумда талаптарды қағаз жүзінде орындау мен олардың нақты тиімділігі арасындағы айырмашылыққа назар аударылды.
Мәселен, қауіпсіздік рәсімінің бекітілуі оның барлық жағдайда тиімді қолданылатынын білдірмейді. Сол сияқты аудит барысында анықталған кемшіліктерді тіркеу оларды автоматты түрде жоймайды.
Сондықтан қатысушылар мемлекеттік қадағалау жүйесін жетілдіру, тексерулерден кейін түзету шараларын қабылдау және олардың нәтижесін бақылау қажеттігін талқылады.
Бұл тәсіл авиациялық қауіпсіздікті бір реттік тексеру емес, үздіксіз жетілдірілетін жүйе ретінде қарастыруға негізделген.
Николас Ралло: ешбір мемлекет барлық қатерге жалғыз қарсы тұра алмайды
ИКАО-ның Еуропалық және Солтүстік Атлантикалық өңірлік бюросының директоры Николас Ралло халықаралық ынтымақтастықты күшейту қажеттігін атап өтті.
Оның айтуынша, өңірлік бюро алдағы кезеңде Авиациялық қауіпсіздік және формальдылықтарды оңайлату жөніндегі өңірлік топ арқылы өзара іс-қимылды дамытуды жоспарлап отыр.
Сондай-ақ кәсіби әлеуетті арттыру, ИКАО оқу орталықтарымен байланысты кеңейту және мамандардың біліктілігін жетілдіру көзделген.
«Әңгіме қауіпсіздікті қамтамасыз етудің әртүрлі бағыттары арасындағы байланысты нығайту, сондай-ақ өңірлер мен халықаралық әріптестер арасындағы өзара іс-қимылды дамыту туралы болып отыр. Ешбір мемлекет қазіргі заманғы барлық қатерге өз бетінше қарсы тұра алмайды. Сол сияқты ешбір өңір де тек өз күшіне сүйене отырып, абсолютті қауіпсіздікті қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан біз бір-бірімізге сеніп, білімімізбен, тәжірибемізбен және ақпаратпен бөлісіп, үйлесімді әрекет етуіміз керек», – деді Н. Ралло.
Бұл ұстаным авиациялық қауіпсіздіктің халықаралық сипатын көрсетеді.
Өйткені бір елдегі әуе тасымалы басқа мемлекеттердің әуежайларымен, әуе кеңістігімен және қауіпсіздік жүйелерімен тығыз байланысты.
Қауіпсіздіктің негізінде технология емес, адам тұр
Форумның маңызды тақырыптарының бірі – авиациялық қауіпсіздік жүйесіндегі адами фактор.
Қатысушылар мамандардың кәсіби дайындығы, көшбасшылық қабілеті, еңбек мәдениеті және кадрлық сабақтастық мәселелерін талқылады.
Салада цифрлық технологиялар мен автоматтандырылған бақылау жүйелері кеңінен енгізіліп жатқанымен, олардың тиімділігі білікті қызметкерлердің жұмысына байланысты.
ИКАО Бас хатшысы Хуан Карлос Саласар осы мәселеге ерекше назар аударды.
«Жаһандық авиациялық қауіпсіздікті нығайту мемлекеттердің ішінде де, олардың арасында да тығыз ынтымақтастықты, әртүрлі салалардың, мемлекеттік органдардың, авиациялық ұйымдар мен халықаралық әріптестердің өзара іс-қимылын талап етеді. Сонымен қатар авиациялық қауіпсіздіктің негізінде әрдайым адам тұратынын ұмытпауымыз керек. Технологиялар, нормативтік талаптар мен заманауи қорғаныс жүйелері авиациялық қауіпсіздіктің қажетті негізін қалыптастырады. Алайда түптеп келгенде олардың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ететін – адамдар», – деп атап өтті ИКАО Бас хатшысы.
Бұл мәлімдеме авиациялық қауіпсіздікке жұмсалатын инвестициялар тек жабдық пен инфрақұрылымға ғана емес, кадрларды даярлауға да бағытталуы қажет екенін көрсетеді.
Жастарды авиация саласына тарту мәселесі көтерілді
Хуан Карлос Саласар қатысқан арнайы сессияда авиация саласындағы жаңа буын мамандарын даярлау мәселесі қаралды.
Қатысушылар жастарды азаматтық авиацияға тарту, кәсіби білім беру жүйесін жетілдіру және тәжірибелі қызметкерлердің білімін келесі буынға жеткізу жолдарын талқылады.
Бұл мәселе авиациялық қауіпсіздік саласының тұрақты дамуы үшін маңызды.
Заманауи әуежайларда ақпараттық жүйелермен, техникалық бақылау құралдарымен және күрделі қауіпсіздік рәсімдерімен жұмыс істей алатын мамандар қажет.
Сондықтан Қазақстанның жаңа бейінді жоғары оқу орнын құру жоспары форумдағы халықаралық кадрлық күн тәртібімен тікелей байланысты.
Қаржы мен кадр тапшылығы жағдайында қауіпсіздікті қалай дамытуға болады?
Форумда авиациялық қауіпсіздік жүйелерін шектеулі ресурстар жағдайында жаңғырту мәселесі де қарастырылды.
Әр мемлекеттің жаңа технологияларға, жабдықтарға және мамандарды даярлауға жұмсай алатын қаржысы бірдей емес.
Сондықтан халықаралық стандарттарды жүзеге асыру кезінде нақты мүмкіндіктерді ескеру қажет.
Сарапшылар қолда бар инфрақұрылымды тиімді пайдалану, тәуекелдерді дұрыс бағалау және қауіпсіздік шараларын кезең-кезеңімен жетілдіру тәсілдерін талқылады.
Мұндағы басты міндет – шығындарды қысқарту есебінен қауіпсіздік деңгейін төмендетпеу.
Керісінше, қаржылық және кадрлық ресурстарды ең маңызды тәуекелдерге бағыттап, жүйенің сенімділігін сақтау көзделеді.
Қазақстан авиациялық қауіпсіздік бойынша әлемдегі үздік 20 елдің қатарында
Астанадағы форум Қазақстанның халықаралық авиациялық қауіпсіздік стандарттарына сәйкестік көрсеткіші жоғары кезеңде өтті.
Бұған дейін жарияланған ресми мәліметтерге сәйкес, еліміздің ИКАО авиациялық қауіпсіздік талаптарына сәйкестік деңгейі 95,7 пайызға жеткен.
Бұл көрсеткіш Қазақстанға осы бағыт бойынша әлемдегі үздік 20 мемлекеттің қатарына енуге мүмкіндік берген.
Алайда 95,7 пайызды қауіпсіз орындалған рейстердің үлесі немесе авиациялық оқиғалардың болмау көрсеткіші ретінде түсіндіруге болмайды.
Бұл – авиациялық қауіпсіздікке қатысты халықаралық талаптардың орындалуын бағалау нәтижесі.
Сонымен бірге авиациялық қауіпсіздік пен ұшу қауіпсіздігі әртүрлі бағыттар екенін ескеру қажет. Біріншісі азаматтық авиацияны заңсыз араласу әрекеттерінен қорғауға бағытталса, екіншісі әуе кемелерінің қауіпсіз пайдаланылуы мен ұшу тәуекелдерін басқаруды қамтиды.
Астанадағы форум 2027 жылғы халықаралық конференцияға дайындық болды
ICAO Security Week 2026 бағдарламасы алдағы халықаралық кездесулерге дайындықпен де байланысты болды.
Форум 2027 жылы Монреальда өтетін авиациялық қауіпсіздік жөніндегі үшінші жоғары деңгейдегі конференцияға – HLCAS/3 іс-шарасына дайындық кезеңдерінің бірі ретінде қарастырылды.
Астанада талқыланған мәселелер халықаралық авиациялық қауіпсіздік жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі пікірталастарға негіз болмақ.
Олардың қатарында жаһандық стандарттардың тиімділігі, жаңа технологиялардың әсері, мемлекетаралық ынтымақтастық және кадрлық әлеуетті дамыту бар.
Дегенмен Астанада айтылған ұсыныстардың барлығы автоматты түрде халықаралық міндетті талаптарға айналды деген сөз емес.
Оларды іске асыру алдағы шешімдерге, мемлекеттердің ұлттық мүмкіндіктеріне және халықаралық ұйымдар арасындағы келісілген жұмысқа байланысты болады.
ICAO Security Week 2026 Қазақстан үшін нені білдіреді?
Қазақстанда алғаш рет өткен Авиациялық қауіпсіздік апталығы елдің халықаралық авиациялық ынтымақтастықтағы рөлін кеңейтуге мүмкіндік берді.
Форумға ИКАО басшылығының, шетелдік авиациялық реттеушілердің және салалық ұйымдардың қатысуы қазақстандық мамандарға өз тәжірибесін таныстыруға әрі басқа мемлекеттердің тәсілдерімен танысуға жағдай жасады.
Қазақстан үшін ең маңызды практикалық бағыттар – халықаралық стандарттарды тұрақты орындау, киберқауіпсіздік жүйелерін жетілдіру, әуе жүктерінің қорғалуын күшейту және авиация мамандарын даярлау.
ИКАО Бас хатшысы Хуан Карлос Саласар мен форум қатысушылары іс-шараның ұйымдастырылу деңгейіне жоғары баға беріп, Қазақстан тарапына қонақжайлығы үшін алғыс білдірді.
Алайда халықаралық форумның нәтижесі тек қатысушылар саны немесе қабылданған пікірлермен өлшенбейді. Оның нақты маңызы талқыланған ұсыныстардың ұлттық және халықаралық деңгейде қаншалықты жүзеге асырылатынына байланысты болады.
Астанадағы үш күндік диалогтың басты түйіні де осы: азаматтық авиациядағы жаңа қатерлерге қарсы тұру үшін мемлекеттерге ортақ әрекет, сенімді ақпарат алмасу және білікті мамандар қажет.
Бұған дейін біз Астанада ИКАО Авиациялық қауіпсіздік апталығының ашылғанын және Қазақстанның халықаралық стандарттарға сәйкестік деңгейі 95,7 пайызға жеткенін жазған едік. Енді форум қорытындысында белгіленген басымдықтарды нақты іс-шараларға айналдыру мәселесі алдыңғы орынға шығып отыр.
