Қазақстанда зейнетақы жүйесін жетілдіру жолдары қарастырылып жатыр. Алматыда болашақ зейнетақы төлемдерінің жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету және жүйенің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын нығайту мәселелеріне арналған жұмыс кездесуі өтті. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми хабарламасында айтылды.
Талқылауға ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының басқарма төрағасы Жанат Құрманов, сондай-ақ қаржы секторының сарапшылары Болат Жәмішев пен Елена Бахмутова қатысты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесудің басты тақырыбы – қазақстандықтардың болашақта алатын зейнетақысының жеткілікті болуы және зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзім бойы тұрақты жұмыс істеуі. Қатысушылар осы екі міндетті қатар орындауға мүмкіндік беретін тәсілдерді талқылады.
Қазақстанның зейнетақы жүйесінде не өзгеруі мүмкін?
Қазір зейнетақы жүйесін дамытуға қатысты ұсыныстар әзірлеу жұмысы жүргізіліп жатыр. Әзірге нақты өзгерістер қабылданған жоқ.
Мамандар бірнеше негізгі бағытты қарастыруда:
- Азаматтардың болашақ зейнетақы төлемдерінің жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету.
- Зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын нығайту.
- Халықты зейнетақы жүйесімен қамтуды кеңейту.
- Қызметкерлер мен жұмыс берушілердің тұрақты жарналары есебінен жинақтарды арттыру.
- Қазіргі және болашақ ұрпақтың зейнетақы құқықтарын қорғау.
Бұл бағыттардың барлығы бір-бірімен байланысты. Мысалы, зейнетақы жинақтарының көлемі азаматтың еңбек қызметі барысында жасалған жарналарға тәуелді. Ал жүйенің ұзақ мерзімді тұрақтылығы болашақта төлемдерді қамтамасыз ету мүмкіндігімен тікелей байланысты.
Дегенмен талқыланып жатқан тәсілдер зейнетақы жарналарының мөлшері немесе зейнетке шығу жасы міндетті түрде өзгереді дегенді білдірмейді. Министрлік мұндай нақты шешімдер туралы хабарлаған жоқ.
Болашақ зейнетақы қалай қалыптасады?
Кездесуде азаматтардың болашақ зейнетақысын бағалау кезінде оның барлық құрамдас бөлігін ескеру қажеттігіне ерекше назар аударылды.
Қазақстандағы зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінде мемлекеттік төлемдер мен еңбек қызметі кезінде жинақталатын қаражат маңызды рөл атқарады.
Мемлекеттік төлемдер зейнетақымен қамсыздандырудың бір бөлігін құраса, жинақтаушы жүйеде болашақ төлемдер азаматтың жеке зейнетақы жинақтарына байланысты қалыптасады.
Сондықтан сарапшылар қызметкер мен жұмыс берушінің тұрақты жарналары арқылы зейнетақы жинақтарын арттыруға ықпал ететін тетіктерді қарастырып жатыр.
Тағы бір маңызды мәселе – зейнетақы жүйесімен қамтуды кеңейту. Бұл еңбек қызметі барысында жеткілікті жинақ қалыптастыру мүмкіндігі шектеулі азаматтар үшін ерекше мәнге ие.
Неліктен демография мен өмір сүру ұзақтығы ескеріледі?
Зейнетақы жүйесін дамытуға қатысты ұсыныстар тек қазіргі экономикалық көрсеткіштер негізінде әзірленбейді. Сарапшылар алдағы онжылдықтарда елдегі әлеуметтік және экономикалық жағдайға әсер ететін факторларды да бағалайды.
Олардың қатарында:
- Халықтың демографиялық құрылымындағы өзгерістер.
- Азаматтардың өмір сүру ұзақтығының артуы.
- Еңбек нарығындағы өзгерістер.
- Зейнетақы жүйелерін дамытудағы халықаралық тәжірибе.
Өмір сүру ұзақтығы артқан сайын зейнетақы төлемдерін ұзақ уақыт бойы қамтамасыз ету мәселесі өзекті бола түседі. Ал еңбек нарығындағы өзгерістер азаматтардың жұмыс істеу кезеңіне, табысына және зейнетақы жарналарын аудару тұрақтылығына әсер етуі мүмкін.
Осы себепті болашақ зейнетақының жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету үшін бүгінгі жағдайды ғана емес, ұзақ мерзімді өзгерістерді де ескеру қажет.
Зейнетақы жүйесіне қатысты шешімдер қалай бағаланады?
Талқылаудың жеке бағыты актуарлық есептеулер мен болжамдарға арналды.
Актуарлық есептеулер – демографиялық, экономикалық және қаржылық көрсеткіштер негізінде болашақ міндеттемелер мен төлемдерді бағалауға арналған әдістер.
Зейнетақы жүйесінде мұндай есептеулер ұсынылатын шешімдердің ықтимал салдарын алдын ала анықтауға көмектеседі.
Атап айтқанда, мамандар жаңа тәсілдердің болашақ зейнетақы төлемдеріне, азаматтардың зейнетақы құқықтарына және жүйенің қаржылық тұрақтылығына қалай әсер етуі мүмкін екенін бағалайды.
Бұл жұмыс зейнетақы жүйесін дамытуға қатысты ұсыныстарды қабылдамас бұрын олардың ұзақ мерзімді нәтижелерін салыстыруға мүмкіндік береді.
Жанат Құрманов: сарапшылардың тәжірибесін біріктіру маңызды
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының басқарма төрағасы Жанат Құрманов кездесуде Қазақстандағы қолданыстағы зейнетақы жүйесінің негізгі қағидаттарын және жинақтарды қалыптастыру тәсілдерін таныстырды.
Ол зейнетақы жүйесін дамыту мәселесінде мемлекеттік органдар мен қаржы саласы мамандарының бірлескен жұмысы маңызды екенін атап өтті.
«Бүгінде зейнетақы жүйесін одан әрі дамытудың мүмкіндіктерін жан-жақты бағалау үшін сарапшылардың білімі мен практикалық тәжірибесін біріктіру маңызды. БЖЗҚ мемлекеттік органдармен және сарапшылар қауымдастығымен бірлесіп, осы бағыттағы жұмысты жалғастыруға дайын», – деп атап өтті Жанат Құрманов.
БЖЗҚ зейнетақы жинақтарын қалыптастыру жүйесіндегі негізгі институттардың бірі болғандықтан, қордың деректері мен практикалық тәжірибесі болашақ ұсыныстарды бағалау үшін маңызды.
Асқарбек Ертаев болашақ ұрпақтың мүддесіне назар аударды
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев зейнетақы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету азаматтардың болашақтағы табыс деңгейімен қатар қарастырылуы тиіс екенін айтты.
«Біздің міндетіміз – зейнетақы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, азаматтардың болашақта лайықты зейнетақымен қамтылуына мүмкіндік беретін тәсілдерді әзірлеу. Сондықтан ұсынылатын әрбір шешім қазіргі және болашақ ұрпақтың мүдделерін ескере отырып, жан-жақты бағалануы тиіс», – деп атап өтті Асқарбек Ертаев.
Министрдің бұл ұстанымы зейнетақы жүйесін жетілдіру кезінде екі мақсатты қатар ескеру қажеттігін көрсетеді: бүгінгі зейнеткерлер алдындағы міндеттемелерді орындау және болашақта зейнетке шығатын азаматтардың жеткілікті төлем алуына жағдай жасау.
Зейнетақы реформасына қатысты ұсыныстарды кім әзірлейді?
Алматыдағы жұмыс кездесуі Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың зейнетақы жүйесінің қаржылық тұрақтылығын нығайту және оның ұзақ мерзімді теңгерімділігін қамтамасыз ету жөніндегі тапсырмасын орындау аясында өтті.
Осы мәселелерді кешенді қарастыру үшін Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің төрағалығымен ведомствоаралық жұмыс тобы құрылды.
Зейнетақы жүйесін жетілдіру жұмысына бірнеше тарап қатысады:
- Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.
- Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры.
- Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры.
- Қаржы және әлеуметтік сала сарапшылары.
Ведомствоаралық жұмыс тобы зейнетақы жүйесін дамытуға қатысты тәсілдерді талдап, олардың қаржылық және әлеуметтік салдарын бағалауға тиіс.
Жұмыстың қорытындысында азаматтардың зейнетақы құқықтарын нығайтуға, жинақтардың жеткілікті деңгейін қалыптастыруға және жүйенің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған теңгерімді ұсыныстар әзірленеді.
Қазақстандықтар үшін қазір не маңызды?
Алматыдағы кездесуде зейнетақы төлемдерінің жаңа мөлшері, жарналардың өзгертілген мөлшерлемелері немесе жаңа зейнет жасы жарияланған жоқ.
Қазіргі кезеңде мемлекеттік органдар мен сарапшылар болашақ шешімдердің ықтимал әсерін зерттеп жатыр. Сондықтан талқылауды қабылданған реформа ретінде қарастыруға болмайды.
Азаматтар үшін негізгі мәселе өзгеріс енгізудің өзінде емес, оның болашақ зейнетақы төлемдерінің жеткілікті деңгейіне және жинақталған зейнетақы құқықтарына қалай әсер ететінінде.
Министрлік пен БЖЗҚ алдағы уақытта осы бағыттағы бірлескен жұмысты жалғастырады. Нақты ұсыныстар ведомствоаралық талқылаулар мен есептеулер аяқталғаннан кейін әзірленеді.
Бұған дейін біз қазақстандықтардың зейнетақы жинақтарындағы инвестициялық табыстың үлесі 40,6%-ға жеткенін хабарлаған едік. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша БЖЗҚ-дағы жинақтар 28,5 трлн теңгені құраған. Бұл деректер зейнетақы жүйесін ұзақ мерзімді дамыту мәселесін талқылауда жинақтар мен инвестициялық кірістің маңызын көрсетеді.
