Қазақстанда азық-түлік екінші ай қатарынан арзандап жатыр. Азық-түлік бағасының айлық төмендеуі 0,1% деңгейінде сақталды. Бұл туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми хабарламасында Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен кеңес қорытындысы бойынша айтылды.
Жыл басынан бері әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары 1,8%-ға қымбаттаған. Былтыр осы кезеңдегі өсім 8,3% болған еді. Демек, аталған тауарлар бойынша бағаның өсу қарқыны өткен жылмен салыстырғанда шамамен 4,6 есе баяулаған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Дегенмен барлық өнім бірдей арзандап жатқан жоқ. Күн суыта бастаған кезде қияр, қызанақ, қырыққабат және картоп бағасы қайта көтерілген. Үкімет қысқы маусым қарсаңында көкөніс бағасын тұрақтандыру үшін қосымша шаралар қабылдауды жоспарлап отыр.
Азық-түлік инфляциясы неге баяулап жатыр?
Сауда және интеграция министрлігінің мәліметінше, Қазақстанда екінші ай қатарынан азық-түлік дефляциясы тіркелген. Оның айлық көрсеткіші – минус 0,1%.
Бұл азық-түлік тауарларының орташа бағасы бір ай ішінде аздап төмендегенін білдіреді. Алайда мұны барлық өнімнің арзандауы немесе жылдық инфляцияның теріс мәнге түсуі деп түсінуге болмайды.
Әсіресе әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бойынша өзгеріс байқалады. 2026 жылдың басынан бері олардың бағасы 1,8%-ға өскен. Ал 2025 жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 8,3% болған.
Екі кезең арасындағы айырмашылық 6,5 пайыздық тармақты құрайды. Яғни баға әлі де жыл басындағы деңгейден жоғары болғанымен, оның өсу жылдамдығы едәуір төмендеген.
Тұтынушылар үшін бұл маңызды көрсеткіш. Өйткені әлеуметтік маңызы бар азық-түлік күнделікті тұтыну себетінің негізгі бөлігін құрайды.
Қандай азық-түлік арзандады?
Үкімет ұсынған апталық деректерге сәйкес, бірқатар негізгі өнімнің бағасы төмендеген.
Ең үлкен арзандау қант бойынша тіркелді. Оның бағасы бір аптада 2,4%-ға төмендеген.
Апта ішінде арзандаған өнімдер:
- Қант – 2,4%-ға.
- Пияз – 1,7%-ға.
- Алма – 0,9%-ға.
- Сәбіз – 0,9%-ға.
- Күріш – 0,5%-ға.
- Қой еті – 0,4%-ға.
Сонымен қатар нан, макарон өнімдері, сары май, тұз және шай бағасы өзгеріссіз қалған.
Бұл өнімдер күнделікті сұранысқа ие болғандықтан, олардың бағасының тұрақты болуы отбасылық шығындарды жоспарлау үшін маңызды.
Алайда бір апталық арзандау ұзақ мерзімді үрдістің қалыптасқанын білдірмейді. Азық-түлік бағасы маусымдық ұсынысқа, жеткізу көлеміне және нарықтағы сұранысқа байланысты өзгеріп отырады.
Қияр 4,6%-ға қымбаттады: көкөніс бағасы неге өсіп жатыр?
Азық-түліктің бір бөлігі арзандағанымен, кейбір көкөністердің бағасы керісінше өскен.
Апталық көрсеткіш бойынша ең жоғары өсім қияр бағасында тіркелді.
Қымбаттаған көкөністер:
- Қияр – 4,6%-ға.
- Қырыққабат – 3,7%-ға.
- Қызанақ – 3,7%-ға.
- Картоп – 2,4%-ға.
Көкөніс бағасының өсуі күннің суытуымен қатар жүріп жатыр. Күздің соңында ашық алқапта өсірілетін өнімдердің маусымы аяқталып, сақтау қоймаларындағы және жылыжайларда өндірілетін көкөністердің маңызы артады.
Мұндай кезеңде өнімнің өзіндік құнына жылыту, электр энергиясы, сақтау және тасымалдау шығындары әсер етуі мүмкін.
Сондықтан Үкімет қысқы және көктемгі маусымда жылыжай көкөністерінің бағасын тұрақтандыру мәселесіне ерекше назар аударып отыр.
Үкімет көкөніс бағасын қалай тұрақтандырмақ?
Алдағы қысқы-көктемгі кезеңде жылыжай өнімдерінің бағасын тұрақтандыру үшін өндірушілермен арнайы меморандум жасасу жоспарланған.
Бұл бастама көкөніс нарығындағы маусымдық баға ауытқуларын азайтуға бағытталған.
Дегенмен ресми ақпаратта болашақ меморандумның нақты шарттары, оған қатысатын кәсіпорындар мен баға бойынша міндеттемелер көрсетілмеген.
Сондықтан әзірге қияр немесе қызанақ бағасына нақты шектеу енгізіледі деп айтуға негіз жоқ. Әңгіме өндірушілермен келісу арқылы нарықты тұрақтандырудың жоспарланған тетігі туралы болып отыр.
Бұл мәселе әсіресе қыс айларында өзекті. Себебі осы кезеңде жылыжай өнімдеріне сұраныс сақталғанымен, оларды өндіру шығындары жоғары болуы мүмкін.
649 сауда нысанында 50%-ға дейін жеңілдіктер ұсынылады
Азық-түлік бағасын тұрақтандыру шараларымен қатар, Қазақстанда Республика күніне арналған сауда акциялары ұйымдастырылып жатыр.
17–27 қазан аралығында еліміздің барлық өңірінде Bereke Fest және Republic Day акциялары өтуде.
Үкімет мәліметінше, бұл іс-шараларға 649 сауда нысаны қатысады.
Акциялар аясында күнделікті сұранысқа ие тауарлар мен азық-түлік өнімдеріне 50%-ға дейін жеңілдіктер ұсынылады.
Мұндағы «50%-ға дейін» деген көрсеткіш барлық өнім екі есе арзан сатылады дегенді білдірмейді. Жеңілдіктің нақты мөлшері тауар түріне және сауда нысанының ұсынысына байланысты.
Мұндай акциялар мереке күндері тұрғындардың қажетті тауарларды тиімді бағамен сатып алу мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған.
Серік Жұманғарин өңірлерге қандай тапсырма берді?
Үкіметтегі кеңесте Серік Жұманғарин азық-түлік инфляциясы өскен өңірлердің әкімдік өкілдерін тыңдады.
Талқылау қорытындысы бойынша барлық өңірге екі негізгі тапсырма берілді:
- Ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерінің санын көбейту.
- Халық сұранысына ие азық-түлік өнімдерінің қолжетімді бағамен жеткілікті ұсынылуын қамтамасыз ету.
Ауыл шаруашылығы жәрмеңкелері өндірушілер мен сатып алушылар арасындағы тікелей саудаға мүмкіндік береді.
Мұндай форматта фермерлер өз өнімін делдалдар санын азайта отырып өткізе алады. Ал тұрғындар жергілікті өндірушілердің тауарларын салыстырып, сатып алу мүмкіндігіне ие болады.
Дегенмен жәрмеңкеде сатылатын барлық өнім міндетті түрде дүкендегіден арзан болады деген кепілдік жоқ. Баға өндіріс шығындарына, логистикаға және нақты ұсынысқа байланысты қалыптасады.
Неліктен өңірлердегі баға әртүрлі?
Қазақстанның әр облысында азық-түлік бағасы бірдей емес. Бұған өнім өндірілетін жердің қашықтығы, жеткізу жолдары, сақтау инфрақұрылымы және жергілікті нарықтағы бәсеке әсер етеді.
Мысалы, ауыл шаруашылығы өнімдерін көп өндіретін өңір мен өнімді басқа облыстардан жеткізетін өңірдің шығын құрылымы әртүрлі болуы мүмкін.
Сондықтан Үкімет барлық аймаққа азық-түлік ұсынысын көбейтуді тапсырды. Мұндай тәсіл жергілікті нарықтағы тапшылық тәуекелін азайтуға бағытталған.
Әсіресе қысқы маусымда көкөністердің тұрақты жеткізілуі мен қоймалардағы қордың жеткілікті болуы маңызды.
Бағаның баяулауы қазақстандықтар үшін нені білдіреді?
Азық-түлік инфляциясының баяулауы – баға өсімінің қарқыны төмендегенін көрсететін экономикалық белгі.
Бірақ мұнда екі түрлі көрсеткішті ажырату қажет. Біріншісі – айлық дефляция, яғни өнімдердің орташа бағасының бір айда төмендеуі. Екіншісі – жыл басынан бергі баға өсімі.
Қазір Қазақстанда азық-түлік бағасы айлық есепте 0,1%-ға төмендегенімен, әлеуметтік маңызы бар тауарлар жыл басынан бері 1,8%-ға қымбаттаған.
Бұл екі дерек бір-біріне қайшы келмейді. Өйткені әртүрлі уақыт аралығындағы өзгерістер салыстырылып отыр.
Тұтынушылар үшін ең маңыздысы – нақты сатып алатын өнімдерінің бағасы. Қант пен пияздың арзандауы бір отбасының шығынын азайтса, қияр мен қызанақтың қымбаттауы басқа шығындарды арттыруы мүмкін.
Қысқы маусымда азық-түлік бағасы қалай бақыланады?
Үкіметтің алдағы жұмысы азық-түлік ұсынысын ұлғайтуға, ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін көбейтуге және жылыжай өнімдерін өндірушілермен өзара іс-қимылды күшейтуге бағытталады.
Қазір жарияланған деректер бойынша әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасының өсуі былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда едәуір баяулаған.
Соған қарамастан көкөніс нарығындағы маусымдық қымбаттау сақталып отыр. Сондықтан қыс айларында бағаның әрі қарай қалай өзгеретіні өнім жеткізіліміне, нарықтағы ұсынысқа және қабылданатын тұрақтандыру шараларының нәтижесіне байланысты болады.
Республика күні қарсаңындағы сауда акциялары мен өңірлерде ұйымдастырылатын жәрмеңкелер осы жұмыстың бір бөлігі саналады.
Бұған дейін біз Қазақстанда жылдық инфляцияның 9,3%-ға дейін баяулағаны және азық-түлік бағасының бір айда 0,1%-ға төмендегені туралы жазған едік. Қазіргі деректер азық-түлік бағасының айлық төмендеу үрдісі сақталып отырғанын көрсетеді. Алайда кейбір көкөністердің қымбаттауы қысқы маусым қарсаңында бағаны тұрақтандыру шараларының маңызын арттырып отыр.
