Қазақстан электр энергиясын жылдар бойы қымбатқа сатып алып келеді. Қыста көрші елдерден жоғары бағамен алынған электр энергиясы жазда әлдеқайда арзан бағамен қайтарылады. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл тәжірибені қатаң сынға алып, елдегі энергетикалық жобалардың уақытында іске қосылмай жатқанын айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекет басшысы бұл туралы 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында мәлімдеді. Президент ел экономикасындағы өзекті мәселелердің бірін көтерді: табиғи ресурстарға бай Қазақстан әлі күнге дейін электр энергиясының тапшылығын сезініп отыр.
Қыста қымбатқа алып, жазда арзанға қайтарамыз
Тоқаев көрші мемлекеттермен электр энергиясын алмасу жүйесіне ерекше тоқталды.
Президенттің айтуынша, қыс мезгілінде электр энергиясын тұтыну шарықтаған кезде Қазақстан тапшылықты жабу үшін көрші елдерден электр қуатын жоғары бағамен сатып алуға мәжбүр.
Ал жазда электр энергиясы кері қайтарылады. Бірақ бағасы қысқы сатып алу құнынан әлдеқайда төмен болады.
«Жыл сайын Қазақстан энергетикасы елеулі тапшылыққа тап болады. Сондықтан қыста, электр энергиясын тұтыну шарықтаған кезде, көрші елдерден қымбат бағамен электр қуатын сатып аламыз. Ал жазда оны әлдеқайда арзан бағамен қайтарамыз».
Мемлекет басшысы бұл жағдайға қатысты өткір пікір білдірді.
«Міне, осындай қарапайым ғана «бизнес» ондаған жыл бойы жалғасып келеді».
Тоқаевтың сөзінше, энергетика саласындағы жауапты тұлғалар мұндай тәжірибені қалыпты құбылыс ретінде түсіндіреді.
«Мені бұл энергетика саласындағы қалыпты тәжірибе деп сендіреді».
Президент өз сөзінде электр энергиясының нақты қанша көлемде сатып алынатынын, бағалар арасындағы айырмашылықты және мемлекет қанша қаражат жоғалтып отырғанын ашып айтқан жоқ.
Дегенмен оның мәлімдемесі электр энергиясын маусымдық алмасу жүйесінің экономикалық тиімділігіне қатысты сұрақ туғызды.
Қазақстан үшін ең үлкен тәуекелдердің бірі — электр энергиясына сұраныс күшейген кезеңде сыртқы жеткізілімге тәуелді болу.
Балқаш, Түркістан, Қызылорда: энергетикалық жобалар неге кешігіп жатыр?
Президенттің тағы бір сыны жаңа электр станцияларының құрылысы мен жоспарланған қуаттарды іске қосу мерзімдеріне қатысты болды.
Тоқаев құрылысы басталғанымен, аяқталмай қалған Балқаш жылу электр орталығының тағдырын еске салды.
«Сондықтан кезінде Балқашта басталып кеткен жылу электр орталығының құрылысын да тоқтатып тастағанына таңғалуға болмайды».
Мемлекет басшысының айтуынша, мәселе бір ғана нысанмен шектелмейді.
Президент Түркістан, Қызылорда, Алматы және Екібастұз қалаларында жаңа генерациялық қуаттарды іске қосу жұмыстарының кешеуілдеп жатқанын мәлімдеді.
Бұл жобалардың уақытында аяқталуы өңірлерді тұрақты электр энергиясымен қамтамасыз ету үшін маңызды.
Жаңа қуаттар белгіленген мерзімде іске қосылмаса, энергетикалық жүйе жоспарланған қосымша электр көздерінсіз жұмысын жалғастырады. Ал тапшылық жағдайында бұл сырттан электр энергиясын сатып алу қажеттілігін сақтап қалады.
Алайда президент Жолдауының осы бөлігінде жобалардың нақты не себепті кешіккенін, оған кім жауапты екенін және станциялардың қашан іске қосылатынын нақтылаған жоқ.
Энергетик мамандар аз, ал форумдар көп
Тоқаев энергетика саласындағы кадр тапшылығына да назар аударды.
Президенттің пікірінше, елде энергетика мәселесіне арналған форумдар мен түрлі талқылаулар жиі өткізіледі. Алайда нақты жұмыс атқаратын кәсіби мамандар жеткіліксіз.
«Бізде кәсіби энергетиктер саусақпен санарлық. Ал энергетика мәселесіне арналған форумдар мен пікірталастар таңғаларлық жиілікпен және кең ауқымда өткізіледі».
Бұл мәселе тек маман даярлаумен шектелмейді.
Электр станцияларын салу, іске қосу және үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін білікті инженерлер, техникалық қызметкерлер мен тәжірибелі басқарушылар қажет.
Мұндай кадрлар жеткіліксіз болса, қаржы бөлініп, құрылыс жоспары бекітілген күннің өзінде жобалардың уақытында аяқталуына кепілдік жоқ.
Президенттің сынынан энергетика саласында сөзден гөрі нақты нәтижеге сұраныс жоғары екені аңғарылады.
Тоқаев электр энергиясын экономикалық егемендікпен байланыстырды
Мемлекет басшысы Жолдауында энергетиканы дамыту елдің бәсекеге қабілеттілігіне тікелей әсер ететінін айтты.
Оның пікірінше, электр энергиясымен тұрақты қамтамасыз етілу мемлекеттің экономикалық дербестігін айқындайтын негізгі факторлардың біріне айналды.
«Қазіргі жағдайда әр мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігі, тіпті экономикалық егемендігі электр энергиясымен қаншалықты қамтамасыз етілгеніне байланысты».
Президент қазіргі кезеңді «электр энергиясының дәуірі» деп сипаттады.
Бұл Қазақстан үшін айрықша өзекті. Табиғи ресурстардың мол қоры елді электр энергиясымен автоматты түрде қамтамасыз ете алмайды.
Ол үшін жұмыс істеп тұрған электр станциялары, сенімді инфрақұрылым және білікті мамандар қажет.
Өнеркәсіп кәсіпорындары үшін тұрақты электр қуаты өндіріс жұмысын жоспарлауға мүмкіндік береді. Ал энергия тапшылығы өндірістің үздіксіздігіне қатысты қосымша тәуекел туғызады.
Өңірлер үшін жаңа энергетикалық нысандардың іске қосылуы электрмен жабдықтау сенімділігін арттыру тұрғысынан маңызды.
Тоқаев Қазақстанның шикізат саласындағы артықшылығын тұрақты энергетикалық және технологиялық дамуға айналдыру қажет екенін атап өтті.
Алайда президенттің мәлімдемесіне қарағанда, ел энергетикасында әлі шешілмеген мәселелер аз емес. Олардың қатарында электр энергиясының тапшылығы, маусымдық алмасудың экономикалық тиімділігі, маман жетіспеушілігі және құрылысы созылып кеткен энергетикалық нысандар бар.
Бұған дейін біз Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында көтерілген негізгі мәселелер туралы жазған едік.
