Қазақстанда электр энергиясының тапшылығы күшеюі мүмкін. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев елде өндірілетін электр қуаты өнеркәсіпті дамытуға, жасанды интеллектіні енгізуге және деректерді өңдеу орталықтарын салуға жеткіліксіз екенін мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Мемлекет басшысы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында айтты. Президент Үкіметке нақты міндет жүктеді: 2029 жылға қарай Қазақстан электр энергиясын тұтынғаннан артық өндіретін тұрақты жүйеге көшуі тиіс.
Қазақстанға 123 миллиард киловатт-сағат электр энергиясы неге жеткіліксіз?
Қазір Қазақстан жылына 123 миллиард киловатт-сағат электр энергиясын өндіреді. Алайда Президенттің бағалауынша, бұл көлем экономиканың өсіп келе жатқан сұранысын өтеуге жеткіліксіз.
«Қазақстан 123 миллиард киловатт-сағат электр энергиясын өндіреді», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мәселе бір ғана саламен шектелмейді. Электр қуатына деген сұраныс өнеркәсіпте, құрылыста, агроөнеркәсіп кешенінде және цифрлық экономикада қатар өсіп келеді.
Әсіресе жасанды интеллектіні дамытуға басымдық беріліп отыр. Қазақстан оны қоғамдық өмірдің барлық саласына енгізуді жоспарлап отыр. Ал мұндай ауқымды цифрландыру үшін деректерді өңдеу орталықтары (ДӨО) қажет.
«Өнеркәсібі, құрылыс саласы, агроөнеркәсіп кешені дамып келе жатқан, ең бастысы, экономиканы жаппай цифрландыруды және жасанды интеллектіні қоғамдық өмірдің барлық саласына енгізуді, соған сәйкес деректерді өңдеу орталықтарын салуды жоспарлап отырған ел үшін өндірілетін электр энергиясының мұндай көлемі мүлде жеткіліксіз», – деді Президент.
Бұл мәселе кәсіпкерлерге де тікелей қатысты. Жаңа зауыттар мен деректерді өңдеу орталықтарына инвестиция мен заманауи жабдық қана емес, үздіксіз әрі сенімді электр қуаты қажет.
Энергетикалық инфрақұрылым экономиканың даму қарқынына ілесе алмаса, жаңа кәсіпорындарды электр желісіне қосу қиындауы мүмкін.
2029 жылға қарай Қазақстанда электр энергиясы артығымен өндірілуі тиіс
Мемлекет басшысы энергетика саласындағы жағдайды өзгертуге нақты мерзім белгіледі.
«Сондықтан алдымызда стратегиялық тұрғыдан аса маңызды міндет тұр: 2029 жылға қарай тұрақты энергия профицитіне қол жеткізуіміз қажет», – деді Тоқаев.
Энергия профициті дегеніміз – елде өндірілетін электр энергиясының ішкі тұтынудан артық болуы.
Бұл мақсатқа жету үшін Қазақстан электр қуатын өндіру көлемін арттырып қана қоймай, болашақта сұраныс өскен жағдайда да жеткілікті қуат қорын қалыптастыруы керек.
Дегенмен Президент Жолдаудың осы бөлігінде 2029 жылға дейін қосымша қанша электр энергиясын өндіру қажет болатынын нақтылаған жоқ.
Жаңа электр станциялары салынып, көмір және күн энергетикасы дамиды
Электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу үшін Қазақстан бірнеше бағытты қатар дамытуды көздеп отыр.
«Осы мақсатта біз жаңа электр станцияларын салып, қолданыстағы станциялар мен электр беру желілерін жаңғыртуға, «таза» көмір генерациясын толыққанды дамытуға және жаңартылатын энергетикаға, ең алдымен күн электр станцияларына көңіл бөлуге міндеттіміз», – деді Мемлекет басшысы.
Бұл жерде мәселе электр энергиясын өндіру көлемімен ғана шектелмейді.
Жаңа станциялар салынған күннің өзінде электр желілері қажетті қуатты тұтынушыларға жеткізе алмаса, мәселе толық шешілмейді. Сондықтан электр беру желілерін жаңғырту да энергетикалық саясаттың негізгі бағыттарының біріне айналмақ.
Президент «таза» көмір генерациясын дамыту қажеттігін де атап өтті.
Алайда «таза» көмір технологиясы зиянды шығарындылар мүлде болмайды дегенді білдірмейді. Мұндай жобалардың экологиялық тиімділігі қолданылатын технологияларға байланысты.
Күн энергетикасына да ерекше назар аударылмақ. Бірақ күн электр станцияларының өндірісі ауа райы мен тәулік мезгіліне тәуелді. Сондықтан олардың жұмысын жалпы энергожүйемен үйлестіру қажет.
Жасанды интеллект Қазақстанның электр желілеріне қосымша салмақ түсіреді
Жасанды интеллектіні кеңінен енгізу энергетика саласына қойылатын талаптарды күшейтеді.
Деректерді өңдеу орталықтарындағы серверлер, есептеу жабдықтары мен салқындату жүйелері тәулік бойы электр қуатын тұтынады. Цифрлық инфрақұрылым кеңейген сайын үздіксіз электрмен жабдықтаудың маңызы арта түседі.
Бұл тек ІТ-компанияларға қатысты мәселе емес.
Өнеркәсіп орындары, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары мен құрылыс компаниялары да электр энергиясына тәуелді. Экономиканың бірнеше саласында сұраныс қатар өскен жағдайда энергожүйе сол қажеттіліктердің бәрін қамтамасыз етуі тиіс.
Сондықтан Президент тапсырмасы жекелеген электр станцияларын салумен шектелмейді. Қазақстан электр энергиясын өндіруді, оны жеткізетін желілерді және болашақ тұтынуды бір жүйеге келтіруі қажет.
Үкімет 2035 жылға дейінгі энергетикалық балансты қайта қарайды
Президенттің тағы бір тапсырмасы ұзақмерзімді жоспарлауға қатысты.
«Жалпы, Үкімет елдің 2035 жылға дейінгі бірыңғай ұзақмерзімді энергетикалық балансын өзектендіруі қажет», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Энергетикалық баланс елде қанша электр энергиясы өндірілетінін, оның қаншасы тұтынылатынын және алдағы жылдары сұраныстың қалай өзгеруі мүмкін екенін ескеруі тиіс.
Энергетикалық компаниялар мен инвесторлар үшін жаңартылған құжаттағы нақты көрсеткіштер маңызды болмақ. Қанша жаңа қуат көзі қажет, олар қашан іске қосылады және электр энергиясына сұраныс қаншалықты жылдам өседі деген мәселелер осы жоспар аясында қаралуы керек.
Әзірге негізгі меже белгілі: Қазақстан 2029 жылға қарай тұрақты энергия профицитіне қол жеткізуі тиіс.
Ал ұзақмерзімді жоспар 2035 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. Демек, елдің энергожүйесі қазіргі өнеркәсіптік сұранысты ғана емес, цифрлық экономиканың болашақтағы қажеттілігін де қамтамасыз етуге дайын болуы қажет.
Бұған дейін біз Тоқаевтың 2026 жылғы Жолдауы және Президент көтерген негізгі мәселелер туралы жазған едік. Енді сол міндеттердің бірі нақты мерзіммен бекітілді: Қазақстан 2029 жылға дейін тұтыну көлемінен артық электр энергиясын өндіруге қол жеткізуі керек.
