Қазақстан атом энергетикасын дамытуға дайындалып жатыр. Президент елдегі болашақ атом электр станцияларын бір ғасыр бойы шикізатпен қамтамасыз ететін стратегиялық уран қорын құруды ұсынды. Сонымен қатар «Балқаш» АЭС-інің құрылысы 2027 жылы басталуы мүмкін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда халыққа Жолдауында мәлімдеді.
Мемлекет басшысы атом энергетикасын дамытудың бірнеше басым бағытын атады. Олардың қатарында уран қорын қалыптастыру, жаңа атом электр станцияларын салу, Ресей және Қытай компанияларымен технологиялық ынтымақтастықты кеңейту және қазақстандық мамандарды даярлау бар.
Қазақстан 100 жылға жететін стратегиялық уран қорын құруы мүмкін
Атом электр станцияларын салу ұзақмерзімді міндеттерді де алға шығарып отыр. Болашақта станцияларды тек алғашқы жылдары ғана емес, ондаған жыл бойы ядролық отынмен тұрақты қамтамасыз ету қажет болады.
Қасым-Жомарт Тоқаев осы мәселені қазірден бастап шешуді ұсынды.
«Қазірдің өзінде елу жылдан кейін және одан әрі атом электр станцияларын уран шикізатымен қалай қамтамасыз ететінімізді ойластыруымыз керек. Қазақстандағы АЭС-тердің алдағы жүз жылдағы қажеттілігін өтеуге мүмкіндік беретін мемлекеттік стратегиялық уран қорын құру туралы ұсыныс жан-жақты қарастыруға лайық деп санаймын», — деді Президент.
Мұндай қор құрылса, Қазақстан атом энергетикасының шикізатқа деген ұзақмерзімді қажеттілігін алдын ала жоспарлай алады.
Алайда бұл бастаманы іске асыру үшін бірқатар мәселені шешу қажет. Атап айтқанда, қорға қанша уран жинақталатыны, оны сақтау мен басқару тәртібі және қаржыландыру тетігі анықталуы тиіс.
Әзірге Президент стратегиялық қор құру туралы ұсынысты қарастыру қажеттігін айтты. Нақты шешім қабылданғаны жөнінде мәлімет жоқ.
«Балқаш» АЭС-інің құрылысы 2027 жылы басталуы мүмкін
Президенттің тағы бір мәлімдемесі Қазақстандағы атом электр станцияларының құрылысына қатысты болды.
Тоқаев «Балқаш» АЭС-ін салу жұмыстарын келесі жылы бастауды мүмкін әрі қажет қадам деп санайтынын жеткізді.
Сонымен қатар «Мойынқұм» АЭС-інің құрылысын барынша жылдам бастау үшін кешенді ынтымақтастық туралы келісімге қол қоюды ұсынды.
«Келесі жылдың өзінде «Балқаш» АЭС-інің құрылысын бастауға және «Мойынқұм» АЭС-інің құрылысын тезірек қолға алу мақсатында кешенді ынтымақтастық туралы келісімге қол қоюға болады, тіпті бұл қажет те шығар деп есептеймін», — деді Мемлекет басшысы.
Егер бұл ұсыныстар жүзеге асса, 2027 жыл Қазақстанның атом энергетикасы үшін маңызды кезеңге айналуы мүмкін.
Дегенмен екі жобаның қазіргі міндеттері әртүрлі. «Балқаш» АЭС-і бойынша құрылыс жұмыстарын бастау мүмкіндігі айтылса, «Мойынқұм» жобасы бойынша әзірге тиісті келісімге қол қою көзделіп отыр.
Станциялардың нақты қашан пайдалануға берілетіні жарияланған жоқ.
Ресей мен Қытай компаниялары Қазақстанға ядролық технологиялар ұсынуда
Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдік серіктестермен ынтымақтастықтың мазмұнына да тоқталды.
Президенттің пікірінше, Қазақстан үшін атом электр станцияларын салумен ғана шектелу жеткіліксіз. Елде жоғары технологиялық өндірістерді дамыту, ядролық энергетика саласындағы құзыреттерді игеру және отандық мамандар даярлау қажет.
Мемлекет басшысының айтуынша, мұндай ұсыныстар Ресей мен Қытай компанияларынан түсіп жатыр.
Бұл бағыттағы келісімдер жүзеге асқан жағдайда, қазақстандық кәсіпорындардың жаңа өндірістік жобаларға қатысуына мүмкіндік тууы мүмкін.
Сонымен бірге атом энергетикасына қажетті мамандарды даярлау мәселесі алдыңғы қатарға шығады. Болашақ станцияларда жұмыс істейтін инженерлер мен техникалық қызметкерлер заманауи ядролық технологияларды меңгеруі тиіс.
Әзірге шетелдік компаниялардың нақты қандай өндірістер ашуға немесе қандай технологияларды беруге дайын екені жарияланған жоқ.
Тоқаев АЭС бойынша келіссөздерде ұлттық мүддені қорғауды тапсырды
Президент шетелдік серіктестермен жасалатын келісімдердің Қазақстан мүддесіне сай болуына ерекше назар аударды.
«Әрине, келіссөздердегі барлық ұстаным мұқият пысықталып, Қазақстанның ұлттық мүдделері тұрғысынан келісілген болуы тиіс», — деді Тоқаев.
Бұл талап атом энергетикасы саласындағы болашақ келісімдердің шарттарына тікелей қатысты.
Қазақстан үшін шетелдік компаниялардың құрылысқа қатысуымен қатар, технологияларды беруі, жергілікті өндірістерді дамытуы және отандық кадрларды даярлауы да мәнге ие.
Сондықтан алдағы келіссөздерде серіктестердің қандай міндеттемелер қабылдайтыны шешуші мәселелердің бірі болмақ.
100 жылдық уран қоры: Қазақстанға қандай шешімдер қажет?
Стратегиялық уран қорын құру ұсынысы Қазақстанның атом энергетикасын бір ғасырлық кезеңге жоспарлау мүмкіндігін қарастырады.
Бірақ уран шикізаты мен атом электр станцияларында пайдаланылатын дайын ядролық отын бірдей емес. Станцияларды отынмен қамтамасыз ету үшін шикізатты өңдеу және реактор талаптарына сәйкес келетін отын өндіру тізбегі қажет.
Сондықтан болашақ резервтің тиімділігі жиналатын уран көлеміне ғана емес, оны ядролық отынға айналдыру мүмкіндіктеріне де байланысты болады.
Бұдан бөлек, мемлекеттік қорды қалыптастыруға қанша қаражат жұмсалатыны және оның қалай басқарылатыны әзірге белгісіз.
Қасым-Жомарт Тоқаев атом энергетикасының ұзақмерзімді бағытын айқындады. Ендігі мәселе — ұсыныстарды нақты келісімдер мен жобаларға айналдыру.
Ал стратегиялық уран қорына қатысты ең маңызды сұрақ ашық қалып отыр: Қазақстан болашақ атом электр станцияларының жүз жылдық қажеттілігін қамтамасыз ету үшін қанша уран жинақтауы керек?
Бұған дейін біз Тоқаевтың 2026 жылғы Жолдауы мен Мемлекет басшысы көтерген негізгі мәселелер туралы жазған едік. 28 қазандағы Жолдауда атом энергетикасын дамыту елдің ұзақмерзімді міндеттерінің бірі ретінде қарастырылды.
