Алатауда ерекше сот жүйесі құрылмақ. Коммерциялық даулар ағылшынның жалпы құқық моделі бойынша қаралады, ал арнайы құқықтық режимге қатысты өзге мәселелер жеке Азаматтық соттың құзыретіне беріледі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында мәлімдеді. Мемлекет басшысы Үкіметке нақты мерзім белгіледі: тиісті заңнамалық түзетулер 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін Құрылтайдың қарауына енгізілуі тиіс.
Алатауда коммерциялық даулар ағылшын құқығы бойынша қаралады
Президент қарқынды дамушы Алатау қаласында инвесторлар мен кәсіпкерлердің мүддесін қорғауға бағытталған сот жүйесін құруды ұсынды.
Бастаманың негізгі тетігі — ағылшынның жалпы құқық моделі бойынша жұмыс істейтін Инвестициялық сот.
«Кез келген халықаралық юрисдикцияның ұзақ мерзімді тартымдылығының басты шарты – тиімді сот төрелігі», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Ағылшынның жалпы құқық жүйесінде сот прецеденттері ерекше рөл атқарады. Дауларды қарау кезінде осыған ұқсас істер бойынша бұрын қабылданған сот шешімдері ескеріледі. Бұл сот тәжірибесінің бірізді қалыптасуына ықпал етеді.
Кәсіпкерлер үшін мұндай тәсілдің басты артықшылығы — коммерциялық даулардың қалай шешілетінін алдын ала болжай алу мүмкіндігі.
Дегенмен жаңа соттың нақты жұмыс тәртібі, оған жүгіну шарттары мен сот прецеденттерін қолдану мәселелері әлі айқындалған жоқ.
Алатауда өкілеттігі бөлек екі сот жұмыс істемек
Жаңа сот жүйесінде істерді олардың сипатына қарай бөлу көзделген.
«Ағылшынның жалпы құқық моделі бойынша жұмыс істейтін Инвестициялық сот коммерциялық істерді қарайды. Арнайы құқықтық режимге байланысты қалған барлық мәселелер Азаматтық соттың құзыретіне кіреді», — деді Президент.
Демек, коммерциялық даулар мен арнайы құқықтық режим аясында туындайтын өзге мәселелер әртүрлі сот тетіктері арқылы шешіледі.
Бұл кәсіпкерлер үшін де, инвесторлар үшін де маңызды. Өйткені соттардың өкілеттігі нақты белгіленгеннен кейін бизнес өкілдері қандай дау бойынша қай сотқа жүгіну керегін біледі.
Әзірге Инвестициялық сот қандай коммерциялық істерді қарайтыны және мұндай сот процестеріне кімдер қатыса алатыны толық нақтыланбады.
Алатауға жеке сот жүйесі не үшін қажет?
Жаңа бастама қаланың ерекше құқықтық режимін қалыптастыру жұмыстарымен тікелей байланысты.
2026 жылғы 8 мамырда Қазақстанда «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Конституциялық заңға қол қойылған болатын.
Құжат кәсіпкерлік пен инвестицияға, мемлекеттік басқару мен қалалық инфрақұрылымды дамытуға ерекше жағдай жасауды көздейді.
Енді осы құқықтық тетіктерге дауларды қарайтын жеке сот жүйесін қосу ұсынылып отыр.
«Сондықтан Алатауда сот төрелігінің жоғары сапасын қамтамасыз ететін сот жүйесін құру қажет», — деп атап өтті Мемлекет басшысы.
Инвестор үшін жобаны бастауға қолайлы жағдайдың болуы жеткіліксіз. Кәсіпкерлер арасында дау туындаса, өз құқығын заң жүзінде қорғай алуы да шешуші мәнге ие.
Өйткені бизнес жүргізуге жасалған жеңілдіктер келісімшарттар, қаржылық міндеттемелер немесе коммерциялық келісімдердің орындалуы жөніндегі келіспеушіліктерді толық жоққа шығармайды.
Ұсынылып отырған сот моделі осындай жағдайларда кәсіпкерлердің құқықтарын қорғаудың қосымша тетігі болуға тиіс.
Үкіметке 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін уақыт берілді
Жаңа соттарды құру үшін заңнамаға өзгерістер енгізу қажет.
Президент Үкіметке 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Конституциялық заңға тиісті түзетулерді Құрылтайдың қарауына енгізуді тапсырды.
Бұл әзірге жаңа соттар жұмысын бастайды деген сөз емес. Алдымен олардың қызметінің құқықтық негізі айқындалуы керек.
Заңнамалық өзгерістер соттардың өкілеттігін, жұмыс істеу тәртібін және арнайы құқықтық режим аясындағы орнын нақтылауға негіз болады.
Ал Инвестициялық және Азаматтық соттардың қашан іске қосылатыны Президенттің сөзінде айтылған жоқ.
Инвесторлардың құқығын қорғауда Конституция басты орында қалады
Ағылшынның жалпы құқық моделін енгізу туралы бастама көтерген Тоқаев инвесторларға берілетін конституциялық кепілдіктерге де арнайы тоқталды.
«Барлық салмақты әрі адал кәсіпкерлердің инвестициялық мүдделері ең күшті, ең сенімді құқықтық қорғаумен – Конституциямен кепілдендірілгенін еске салғым келеді», — деді Мемлекет басшысы.
Бұл Алатауда қалыптасатын сот жүйесінің құқықтық негізін түсіну үшін маңызды.
Қалаға ерекше құқықтық режим берілгенімен, жаңа сот тетіктері Қазақстанның конституциялық заңнамасы аясында рәсімделуі тиіс.
Алатауда кәсіпкерлікті дамыту үшін арнайы жағдайлар қарастырылған. Ендігі мәселе — коммерциялық қатынастар кезінде туындайтын даулардың қалай шешілетіні.
Бұған дейін біз Алатау қаласының дамуына қатысты бастамалар туралы жазған едік. Қаланың арнайы құқықтық режимі инвестиция тарту мен кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған.
Енді басты назар инвестицияларды сот арқылы қорғау мәселесіне ауып отыр.
Үкімет 2027 жылғы қаңтардың соңына дейін екі жаңа соттың құқықтық негізін қалыптастыруға арналған түзетулерді ұсынуы керек. Ал инвесторлар үшін ең маңызды сұрақ әзірге ашық: жаңа сот жүйесі коммерциялық дауларды қаншалықты тиімді әрі болжамды түрде шеше алады?
