Кәсіпкерлер үш жылға тексеруден босатылуы мүмкін. Қазақстан Президенті 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын бизнеске қатысты жаңа мораторий енгізуді ұсынды. Басты мақсат — кәсіпкерлерге түсетін әкімшілік қысымды азайту, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында мәлімдеді. Президент кәсіпкерлер тарапынан заң бұзушылықтар азайғанымен, айыппұл көлемі мен жоспардан тыс тексерулердің күрт өскеніне назар аударды.
Заң бұзушылық 34%-ға азайды, бірақ айыппұл көбейді
Президенттің айтуынша, мемлекеттік бақылау жүйесі кәсіпкерлерге әлі де айтарлықтай салмақ түсіріп отыр.
Биылғы бірінші жартыжылдықтың көрсеткіштері осы қайшылықты анық көрсетеді. Жеке кәсіпкерлер тарапынан тіркелген заң бұзушылықтар 34%-ға қысқарған. Соған қарамастан, салынған айыппұлдардың жалпы сомасы шамамен 11%-ға өскен.
Ал жоспардан тыс тексерулер саны ондаған есе артқан.
«Бір қарағанда, тек бірінші жартыжылдықта жеке кәсіпкерлер тарапынан заң бұзушылықтар саны 34 пайызға азайған. Алайда айыппұлдардың сомасы 11 пайызға жуық өсіп, жоспардан тыс тексерулер ондаған есе көбейген», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Яғни кәсіпкерлер заңды сирек бұза бастағанымен, айыппұл түріндегі қаржылық жүктеме азаймаған. Президент жоспардан тыс тексерулердің нақты қай кезеңмен салыстырғанда өскенін ашып айтпады.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап үш жылдық мораторий енгізілуі мүмкін
Мемлекет басшысы 2020–2023 жылдары қолданылған мораторий тәжірибесін қайта қарауды ұсынды.
Ол кезде Қазақстанда микро және шағын кәсіпкерлік субъектілерін тексеруге шектеу қойылған болатын. Президент бұл тәжірибе өзінің тиімділігін көрсеткенін айтты.
«Құрылтай депутаттарына Үкіметпен бірлесіп, бұрынғы мораторийдің барлық оң және теріс тұстарын ескере отырып, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап кезекті үш жылдық мораторий енгізудің орындылығын талқылауды ұсынамын», — деді Президент.
Ұсыныс қолдау тауып, тиісті шешімдер қабылданса, жаңа мораторий 2027 жылдан бастап үш жыл бойы қолданылуы мүмкін.
Дегенмен тексерулерге тыйым салу туралы түпкілікті шешім әзірге қабылданған жоқ. Депутаттар мен Үкімет бұған дейінгі шектеулердің нәтижесін саралап, жаңа мораторийдің қаншалықты тиімді болатынын бағалауы тиіс.
Қандай тексерулерге тыйым салынатыны және қандай жағдайларда бақылау сақталатыны да әзірге нақтыланбады.
Айыппұл мен шоттарды бұғаттау кәсіпкерлерге қысым түсіріп отыр
Тоқаев мемлекеттік бақылаудың мәселесі тек тексерулер санында емес екенін жеткізді.
Президент айыппұлдар, камералдық бақылау және кәсіпорындардың банк шоттарын бұғаттау тәжірибесіне ерекше тоқталды.
Мұндай шаралар бизнестің күнделікті жұмысына тікелей әсер етеді. Мәселен, банк шоты бұғатталған кәсіпкер төлем жүргізуде қиындыққа тап болады. Ал айыппұл кәсіпорынның қосымша шығынын көбейтеді.
«Мемлекеттік бақылау айтарлықтай либералды болғанымен, айыппұлдар, жоспардан тыс тексерулер және шоттарды бұғаттаумен қатар жүретін камералдық бақылау арқылы кәсіпорындардың жұмысына ықпал етуін жалғастырып отыр. Мұндай ықпалды оң деп атауға болмайды», — деді Мемлекет басшысы.
Алайда ұсынылып отырған мораторий айыппұлдар мен камералдық бақылаудың толық жойылатынын білдірмейді. Президент мұндай шешім жариялаған жоқ.
Шағын және орта бизнеске мемлекеттік сатып алудан арнайы үлес бөлінуі мүмкін
Президент кәсіпкерлерді қолдау тек тексерулерді азайтумен шектелмеуі керек деп есептейді.
Тоқаев мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік компаниялардың сатып алуларына шағын және орта бизнестің қатысу шарттарын қайта қарауды ұсынды.
Мемлекет әлі де Қазақстан экономикасындағы ірі тапсырыс берушілердің бірі болып отыр. Сондықтан мемлекеттік сатып алуға қатысу мүмкіндігін кеңейту шағын кәсіпорындар үшін маңызды.
«Сатып алынатын көлемнің бір бөлігін шағын және орта кәсіпорындарға резервтеуге болады. Бұл ретте жеткізушілерге қойылатын талаптарды жеңілдету қажет. Кәсіпкерлер үшін тұрақты жұмыс істеу шарттарын қамтамасыз ету аса маңызды», — деді Тоқаев.
Егер бұл бастама заңнамалық тұрғыдан бекітілсе, шағын және орта кәсіпорындар мемлекеттік сатып алудың арнайы бөлінген бөлігіне қатыса алады.
Бұл шағын компаниялардың мемлекеттік тапсырыс алу мүмкіндігін арттыруы ықтимал.
Дегенмен сатып алудың қанша пайызы кәсіпкерлерге бөлінетіні әзірге белгісіз. Жеткізушілерге қойылатын нақты қандай талаптар жеңілдетілетіні де жарияланған жоқ.
Үш жылдық үзіліс мемлекеттік бақылау жүйесін жаңартуға арналмақ
Президент жаңа мораторийді мемлекеттік реттеу жүйесін өзгертумен байланыстырды.
Оның айтуынша, кәсіпкерлерді бақылаудың қолданыстағы тәсілдерін қайта қарап, цифрлық реттеу моделіне көшу қажет.
«Бұл қадамды бақылау-қадағалау жүйесін қайта жаңғырту және реттеудің цифрлық моделіне көшу үшін берілетін стратегиялық үзіліс ретінде қарастырған жөн», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Осылайша ұсынылып отырған өзгерістер екі бағытты қамтиды: кәсіпкерлерге түсетін әкімшілік қысымды азайту және олардың мемлекеттік тапсырысқа қол жеткізуін жеңілдету.
Бірақ тиісті шешімдер қабылданғанға дейін қолданыстағы талаптар күшінде қалады.
Ендігі негізгі мәселе — болашақ мораторий нақты қандай тексерулерді қамтиды және мемлекет бизнесті бақылаудың қай тетіктерін сақтап қалады?
Бұған дейін біз Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы және онда көтерілген негізгі мәселелер туралы жазған едік.
