Қазақстанда ауқатты азаматтар көбірек салық төлеуі мүмкін. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ірі байлық иелеріне салық мөлшерлемесін арттыру мәселесін қарастыруды ұсынды. Алайда заңды жолмен алынған мүлікке ешқандай шектеу қойылмайтынын нақты айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Мемлекет басшысы 28 қазанда Қазақстан халқына Жолдауында мәлімдеді. Президент Үкімет пен Құрылтайға ірі капитал иелеріне қатысты салық саясатын қайта қарау жөнінде ұсыныстар әзірлеуді тапсырды.
Қазақстандағы байларға салық өсуі мүмкін
Президенттің бастамасы қомақты байлығы бар азаматтарға қосымша салық жүктемесін енгізу мүмкіндігін қарастыруға бағытталған.
«Салық салудағы әділдік мәселесіне арнайы тоқталғым келеді. Ірі байлық иелеріне жоғары мөлшерлеме енгізуді талқылайтын уақыт келді деп санаймын», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Әзірге бұл қабылданған шешім емес, талқылауға ұсынылған бастама.
Президент жоғары салық мөлшерлемесінің нақты қанша болатынын айтқан жоқ. Сондай-ақ қандай көлемдегі байлық «ірі капитал» санатына жататыны да белгісіз.
Демек, жаңа талаптардың кімдерге қолданылатыны әзірге ашық мәселе.
Алдағы талқылауда екі мәселенің шешілуі маңызды: азаматтың байлығы қандай өлшеммен есептеледі және жоғары салық оның табысына салына ма, әлде белгілі бір мүлкіне қатысты қолданыла ма?
Бұл сұрақтарға әзірге нақты жауап берілген жоқ.
Заңды жолмен жиналған байлыққа шектеу қойылмайды
Тоқаев салықты арттыру бастамасы азаматтардың жеке меншігіне қол сұғуды білдірмейтінін ерекше атап өтті.
«Заңды жолмен алынған активтерге қандай да бір шектеу қою ешкімнің ойында жоқ екенін атап өткім келеді. Бұл Конституцияның өзіне қайшы болар еді», – деді Президент.
Бұл мәлімдеме бизнес иелері, жылжымайтын мүлік пен басқа да қымбат активтердің меншік иелері үшін маңызды.
Жоғары салық мөлшерлемесін енгізу мәселесін талқылау мүлікті тәркілеу немесе меншік құқығын шектеу туралы шешім қабылданғанын білдірмейді.
Мемлекет басшысы ұсыныстың мақсатын қоғамдағы салық жүктемесін әділ бөлу қажеттілігімен байланыстырды.
«Әңгіме әрбір азаматтың еліміздің дамуына шамасына сай, адал үлес қосуы туралы болып отыр. Әңгіме әділдік туралы», – деді Тоқаев.
Дегенмен жаңа мөлшерлеме азаматтың жалпы мүлкіне, табыс көлеміне немесе басқа көрсеткіштерге байланысты белгілене ме, ол жағы әзірге нақтыланбады.
Үкімет пен Құрылтай жаңа салыққа қатысты ұсыныс дайындайды
Президент ірі байлық иелеріне жоғары салық мөлшерлемесін қолдану мәселесін Үкімет пен Құрылтайдың қарауына ұсынды.
Енді тиісті тетіктерді зерттеп, нақты ұсыныстар әзірлеу қажет.
Соның ішінде кімнің ірі байлық иесі саналатынын анықтау және мұндай азаматтардың салық міндеттемесін қалай есептеу керектігі шешілуі тиіс.
Таңдалатын тәсілге қарай өзгерістер тек аса ауқатты азаматтарға немесе қымбат мүлкі бар басқа да меншік иелеріне әсер етуі мүмкін.
Кәсіпкерлер үшін жеке байлық пен бизнесте пайдаланылатын активтердің аражігін ажырату да өзекті мәселе болмақ.
Алайда Президент сөзінде бұл тетіктердің қалай жұмыс істейтіні туралы нақты айтылған жоқ.
Салық бақылауына жасанды интеллект тартылмақ
Тоқаевтың ұсынысы тек бай азаматтарға салынатын салықпен шектелмейді.
Мемлекет басшысы салық жүйесіндегі әділдік қаржылық ашықтықпен және цифрландырумен тікелей байланысты екенін айтты.
«Салық салудағы әділдік ашықтықты талап етеді, ал бұл жаппай цифрландыруды білдіреді», – деді Президент.
Ол салықтардың жиналуын жақсарту үшін заманауи технологиялардың мүмкіндігін пайдалануды ұсынды.
«Салықтардың жиналуын арттыру, көлеңкелі экономиканы қысқарту және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайту үшін озық технологияларды, соның ішінде жасанды интеллектіні пайдалану қажет», – деді Мемлекет басшысы.
Яғни бастама екі бағытты қамтиды. Біріншісі – ірі байлық иелеріне қатысты салық саясатын қайта қарау. Екіншісі – салық міндеттемелерінің орындалуын бақылауды тиімді ету.
Әзірге жасанды интеллектінің қандай құралдары қолданылатыны, оларды енгізу мерзімі мен жұмыс тәртібі нақтыланған жоқ.
Бизнес үшін мұндай жүйенің қандай деректерге сүйенетіні және салықтық тексерулер кезінде қалай пайдаланылатыны маңызды болмақ.
Қазақстанда байларға салынатын салық қашан көтеріледі?
Қазіргі уақытта жоғары салық мөлшерлемесін енгізудің нақты мерзімі жарияланған жоқ.
Оның көлемі де белгісіз.
Президент Үкімет пен Құрылтайға мәселені жан-жақты зерттеп, ұсыныстар дайындауды тапсырды. Сондықтан ауқатты азаматтар үшін қосымша салық төлемдері қазірдің өзінде бекітілді деп айтуға негіз жоқ.
Ең өзекті мәселе – мемлекет қандай азаматтарды ірі байлық иелерінің қатарына қосады?
Бұл өлшем анықталмайынша, жаңа салықтың қанша адамға әсер ететінін және олардың қанша қосымша төлем жасайтынын есептеу мүмкін емес.
Ендігі шешуші қадам Үкімет пен Құрылтайдың ұсыныстарына байланысты.
Бұған дейін біз Тоқаевтың 2026 жылғы Жолдауы мен онда көтерілген негізгі мәселелер туралы жазған болатынбыз.
