Қазақстанның әлеуметтік саясаты қайта қаралмақ. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев негізсіз төленетін жәрдемақылар мен жеңілдіктерді қатаң сынға алды. Оның айтуынша, жылдар бойы бюджет қаражаты тұрмысы жақсы отбасыларға да жұмсалып келген. Ал осы уақытта елде мектептер мен ауруханалар тапшылығы күшейе түскен, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы мемлекет басшысы 28 қазанда Қазақстан халқына арнаған жыл сайынғы Жолдауында мәлімдеді. Президент әлеуметтік саладағы түйткілдерді мемлекеттік басқаруда жіберілген қателіктермен, жемқорлық тәуекелдерімен және ұзақмерзімді жоспарлаудың жеткіліксіздігімен байланыстырды.
Жәрдемақыға ақша табылған, ал мектеп пен аурухана жетіспеген
Тоқаев ондаған жыл бойы қордаланған қайшылыққа назар аударды. Мемлекет әлеуметтік көмектің көлемін арттырғанымен, халық санының өсуіне сай қажетті инфрақұрылымды дамыта алмаған.
Президенттің айтуынша, билік басқару жүйесіндегі кемшіліктерді түзетудің орнына азаматтарға қосымша төлемдер беру арқылы мәселені уақытша шешуге тырысқан.
«Бұған дейінгі онжылдықтарда мемлекеттік басқарудағы қателіктер мен кемшіліктерді әлеуметтік көмекті көбейту арқылы бүркемелеу, яғни азаматтардың көңілін табу қалыпты тәжірибеге айналды», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысының сөзінше, бюджет қаржысы тиімсіз жұмсалған. Мемлекеттік қолдауды оған аса мұқтаж емес, тұрмысы жеткілікті отбасылар да алған.
Ал осы кезеңде халыққа қолжетімді мектептер мен медициналық мекемелердің тапшылығы ұлғая берген.
Тоқаев негізсіз жеңілдіктерді мемлекеттің әлсіздігі деп бағалады
Президенттің сыны бюджет шығындарымен ғана шектелген жоқ. Ол әлеуметтік көмек көрсету жүйесінің қалай қалыптасқанына да тоқталды.
Тоқаевтың пікірінше, негізсіз жәрдемақылар мен жеңілдіктердің шамадан тыс көп болуы мемлекеттік басқару жүйесінің ұзақмерзімді міндеттерді тиімді шеше алмай отырғанын көрсетеді.
«Негізсіз жеңілдіктер мен төлемдердің шамадан тыс көп болуы мемлекеттік аппараттың институционалдық тұрғыдан жетілмегенін, тіпті әлсіздігін, ұлттың жарқын болашағын қамтамасыз етуге келгенде көрегендіктің жоқтығын көрсететінін анық түсінуіміз керек», — деді президент.
Мемлекет басшысы бұрынғы әлеуметтік қолдау жүйесі қоғамда мемлекетке шамадан тыс арқа сүйеу көзқарасының қалыптасуына ықпал еткенін айтты.
Оның бағалауынша, мұндай тәсіл әлеуметтік қамсыздандыру саласындағы заңсыз әрекеттер мен жемқорлық схемаларына да жол ашқан.
«Жалған қамқорлық»: президент бюджет қаржысына қатысты қатаң мәлімдеме жасады
Жолдаудағы ең өткір пікірлердің бірі мемлекеттік қаражат есебінен халыққа ұдайы қосымша төлемдер тағайындау тәжірибесіне қатысты айтылды.
Президент биліктің азаматтарға қамқорлық көрсеткендей көрініп, әлеуметтік мәселелердің түпкі себептерін шешпеуін сынға алды.
«Бюджет қаражаты есебінен халыққа жасалған жалған қамқорлық — халықтың мүддесі мен елдің орнықты дамуына қарсы бағытталған түрлі айла-шарғыларды бүркемелейтін нағыз популизм», — деді Тоқаев.
Президенттің бұл мәлімдемесі әлеуметтік көмекке бөлінетін қаржының қаншалықты тиімді әрі әділ жұмсалып отырғаны туралы мәселе көтереді.
Дегенмен негізсіз жеңілдіктерді сынау қолданыстағы барлық жәрдемақы қысқарады деген сөз емес.
Жолдаудың осы бөлігінде мемлекет басшысы нақты қандай төлемдердің тоқтатылатынын немесе қысқартылатынын айтқан жоқ. Сондай-ақ ықтимал өзгерістердің мерзімі де көрсетілмеді.
Халық санының өсуі мектептер мен ауруханаларға түсетін жүктемені арттырды
Тоқаев елдегі демографиялық өзгерістерге де арнайы тоқталды.
Президенттің айтуынша, халық санының көбеюі мен ішкі көші-қон әлеуметтік нысандарға түсетін салмақты күшейтіп отыр. Көптеген мектеп пен медициналық мекеме қазірдің өзінде мүмкіндігінің шегінде жұмыс істейді.
Мемлекет басшысы ауқымды «Халықтық құрылыс» бастамасының қажеттілігін осы мәселелермен байланыстырды.
Бұл бастаманың мәні құрылыс жұмыстарымен ғана шектелмейді. Ол жылдар бойы жинақталған құрылымдық теңсіздіктерді жою қажеттілігімен байланысты.
Өйткені халық саны өсіп, тұрғындар бір өңірден екіншісіне қоныс аударған сайын мектептерге, ауруханаларға және басқа да әлеуметтік нысандарға сұраныс артады.
Қазақстандықтар үшін мұның күнделікті өмірге тікелей қатысы бар. Мемлекеттік көмектің көлемі қанша ұлғайғанымен, тұрғындар тұратын жерде қажетті мектеп немесе аурухана болмаса, әлеуметтік инфрақұрылым мәселесі шешілмейді.
Қазақстанда жәрдемақылар қысқара ма?
Жолдаудан кейін туындайтын басты сұрақтардың бірі — әлеуметтік төлемдердің болашағы.
Тоқаев әлеуметтік саясатты тек күнделікті мәселелерге жауап беретін жүйеден ұзақмерзімді мақсаттарға қызмет ететін жүйеге айналдыру қажеттігін айтты.
«Сондықтан әлеуметтік саясатты түбегейлі қайта қарап, оны күнделікті мәселелерді шешуден стратегиялық мақсаттарға қол жеткізуге бағыттау қажет», — деді президент.
Бұл алдағы реформаларда бюджет қаражатын кімге және қандай негізде бөлу керектігі негізгі мәселелердің біріне айналуы мүмкін екенін аңғартады.
Алайда жәрдемақы алушыларға қатысты нақты өзгерістер мемлекеттік органдардың кейінгі шешімдеріне байланысты болады.
Президенттің мәлімдемесі өздігінен әлеуметтік төлемдерді тоқтатпайды және оларды тағайындаудың жаңа тәртібін енгізбейді.
Әзірге ең өзекті мәселе ашық күйінде қалып отыр: мемлекет әлеуметтік көмекке шынымен мұқтаж азаматтар мен қолдаусыз да күн көре алатын отбасыларды қандай өлшемдер арқылы ажыратады?
Бұған дейін біз Тоқаевтың 2026 жылғы Жолдауында көтерілген негізгі мәселелер туралы жазған едік. Мемлекет басшысы онда Қазақстанның алдағы кезеңдегі даму басымдықтарына тоқталды.
