Қытай Қазақстанды инвестиция көлемі бойынша айқын басып озды. Қырғызстан экономикасына шетелден құйылған қаржы рекордтық деңгейге жеткен тұста, ірі инвесторлар арасындағы алшақтық ұлғайып келеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қытайдың тікелей инвестициясы Қазақстаннан бес еседен астам көп болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қырғызстан Ұлттық статистика комитетінің деректерінен белгілі болды. Ел экономикасына тартылған шетелдік инвестициялардың жалпы көлемі 8,4 млрд долларға жетіп, бір жылда 21,9%-ға өсті. Ал тікелей шетелдік инвестициялар 27,3%-ға артып, 1,3 млрд доллардан асты.
Дегенмен бұл өсімнің артында қызықты жағдай қалыптасып отыр. Қытай Қырғызстандағы ең ірі инвестор ретіндегі орнын нығайтып келеді. Ресей елдегі шетелдік капиталы бар кәсіпорындар саны бойынша көш бастап тұр. Ал Қазақстан географиялық жақындығы мен тығыз экономикалық байланыстарына қарамастан, жаңа инвестициялар көлемі бойынша екі елден де айтарлықтай артта қалды.
Қытай — $622 млн, Қазақстан — $122 млн: айырмашылық бес есе
2025 жылы Қырғызстанға ең көп тікелей шетелдік инвестиция Қытайдан түсті. Оның көлемі 622,3 млн долларды құрады.
Бұл елге тартылған барлық тікелей шетелдік инвестицияның жартысына жуығы.
Екінші орында 181,6 млн доллармен Ресей тұр. Қазақстан 121,8 млн доллар көрсеткішпен үшінші орынға жайғасты.
Ірі инвесторлардың үлесі мынадай:
- Қытай — 47,5%;
- Ресей — 13,9%;
- Қазақстан — 9,3%;
- Түркия — 9,1%;
- Нидерланд — 5,4%.
Демек, Қытайдың инвестициясы Ресейден шамамен 3,4 есе, Қазақстаннан 5,1 есе көп.
Ақшалай есептегенде Қытай мен Қазақстан арасындағы айырмашылық жарты миллиард долларға жуықтайды.
Үш елдің — Қытай, Ресей және Қазақстанның — үлесіне Қырғызстанға тартылған барлық тікелей шетелдік инвестицияның 70%-дан астамы тиесілі.
Бұл Қырғызстан экономикасының сыртқы инвестиция көздері бірнеше ірі мемлекетке шоғырланғанын көрсетеді.
Қазақстандық бизнес үшін мұндай көрсеткіштер көрші нарықтағы бәсекенің ауқымын аңғартады. Әсіресе шетелдік капиталдың өнеркәсіпке, саудаға және логистикаға белсенді бағытталып жатқанын ескерсек, бұл үрдістің маңызы арта түседі.
Қырғызстанға $8,4 млрд келді. Бірақ оның бәрі тікелей инвестиция емес
Қырғызстанның инвестициялық статистикасы қарқынды өсімді көрсетіп отыр.
2025 жылы ел экономикасына 8,4 млрд доллар шетелдік инвестиция түскен. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 21,9%-ға жоғары.
Алайда осы қаражаттың барлығы кәсіпорындарға тікелей салынған инвестиция емес.
Шамамен 7,1 млрд доллар кредиттер мен әртүрлі борыштық қаржы құралдарын қамтитын «басқа инвестициялар» санатына жатады.
Ал тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 1,3 млрд доллар шамасында болды.
Бұл айырмашылық экономикалық тұрғыдан маңызды. Кредиттік қаржыландыру қарыз міндеттемелерін туындатса, тікелей инвестициялар шетелдік капиталдың кәсіпорын қызметіне қатысуымен байланысты.
Соған қарамастан, тікелей шетелдік инвестициялар 2021 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті.
Статистикада елге түскен қаражат инвестициялардың кері әкетілуін шегермей есептелген. Сондықтан бұл сандарды шетелдік капиталдың таза өсімі ретінде қабылдауға болмайды.
Өнеркәсіпке $2,5 млрд құйылды, логистикаға инвестиция бес есе өсті
Қырғызстанда шетелдік капитал ең көп бағытталған салалардың бірі — өңдеу өнеркәсібі.
2025 жылы бұл секторға шамамен 2,5 млрд доллар шетелдік инвестиция түсті. Бір жылдағы өсім 52,4%-ды құрады.
Өңдеу өнеркәсібінің үлесіне барлық шетелдік инвестициялардың 29,5%-ы тиесілі болды.
Екінші орында 1,9 млрд доллармен сауда саласы тұр. Үшінші орынға 1 млрд доллар көлеміндегі инвестициямен қаржы делдалдығы және сақтандыру секторы шықты.
Ал ең қарқынды өсім логистикада байқалды.
Бір жыл ішінде көлік қызметі мен жүктерді сақтау саласына бағытталған шетелдік инвестициялар бес есеге жуық артып, 731,3 млн долларға жетті.
Орталық Азиядағы ірі нарықтар мен Қытайдың арасында орналасқан Қырғызстан үшін логистиканың дамуы ерекше мәнге ие. Бұл салаға құйылатын қаржы тасымалдаушылардың, қойма кәсіпорындарының және жеткізу тізбегіне қатысатын басқа да компаниялардың қызметімен байланысты.
Өзге салаларда да өсім тіркелді.
Тау-кен өнеркәсібіне 432,5 млн доллар инвестиция тартылды. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 17,5%-ға көп.
Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет саласына 258,8 млн доллар түсіп, көрсеткіш 38%-ға өсті.
Құрылыс саласына бағытталған инвестициялар 40%-ға артып, 185,4 млн долларға жетті.
Ал энергетика, қаржы және сауда салаларында инвестициялық белсенділік төмендеген.
Тікелей инвестицияның 80%-дан астамы үш өңірге шоғырланған
Қырғызстанда шетелдік капитал өңірлерге біркелкі бөлінбейді.
Тікелей шетелдік инвестициялардың негізгі бөлігі Бішкек қаласына, Жалал-Абад және Шу облыстарына тиесілі.
Осы үш аумаққа шамамен 1,05 млрд доллар тартылған. Бұл елге түскен тікелей шетелдік инвестициялардың 80%-дан астамын құрайды.
Көш басында Жалал-Абад облысы тұр.
2025 жылы өңірге шамамен 420 млн доллар инвестиция түсті. Қаражаттың негізгі бөлігі өңдеу және тау-кен өнеркәсібіне бағытталды.
Екінші орында Бішкек қаласы. Қырғызстан астанасына 401,3 млн доллар инвестиция тартылған.
Мұнда шетелдік капитал негізінен саудаға, қаржы секторына және өнеркәсіпке жұмсалды.
Шу облысы 228,4 млн доллар инвестиция алды. Қаражаттың елеулі бөлігі өңдеу кәсіпорындарын дамытуға бағытталған.
Қалған өңірлердегі көрсеткіш әлдеқайда төмен.
Нарын облысына 84,1 млн доллар, Талас облысына 66,2 млн доллар, ал Ош облысына 53,3 млн доллар инвестиция тартылды.
Бұл айырмашылық шетелдік инвесторлардың өндірістік кәсіпорындар мен негізгі экономикалық қызмет түрлері шоғырланған аумақтарға басымдық беретінін көрсетеді.
Ал көшбасшы үштіктен тыс өңірлер үшін шетелдік капитал тарту бәсекесі күрделі күйінде қалып отыр.
Ресей кәсіпорындар саны бойынша алда, Қытай ықпалын күшейтіп келеді
Инвестиция көлемі көрші ел экономикасындағы өзгерістердің бір бөлігін ғана көрсетеді.
Тағы бір маңызды көрсеткіш — шетелдік капитал қатысатын кәсіпорындар саны.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қырғызстанда мұндай 6,1 мыңға жуық кәсіпорын жұмыс істеді. Олардың саны бір жылда 6,6%-ға артқан.
Бұл көрсеткіш бойынша Ресей көш бастап тұр.
Қырғызстанда ресейлік капитал қатысатын шамамен 3,3 мың кәсіпорын бар. Бұл шетелдік капиталы бар барлық компаниялардың жартысынан астамы.
Қытайдың қатысуымен жұмыс істейтін кәсіпорындар саны шамамен 1,2 мыңды құрайды.
Дегенмен өсім қарқыны бойынша Қытай алға шықты. Бір жыл ішінде қытайлық капитал қатысатын кәсіпорындар саны шамамен үштен бірге көбейген.
Екі елдің көрсеткіштері арасындағы айырмашылық назар аударарлық.
Ресей жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар саны бойынша басымдықты сақтап отыр. Ал Қытай бір жыл ішінде тартылған тікелей инвестиция көлемі бойынша бірінші орында.
Яғни елдің инвестициялық ықпалын тек кәсіпорындар санымен өлшеу жеткіліксіз.
Шетелдік кәсіпорындардың жартысына жуығы саудамен айналысады
Өнеркәсіпке ірі көлемде қаржы құйылып жатқанына қарамастан, шетелдік капитал қатысатын кәсіпорындардың басым бөлігі сауда саласында жұмыс істейді.
Олардың үлесі 45,8%-ға жеткен.
Төрт жыл ішінде шетелдік капиталы бар сауда кәсіпорындарының үлесі шамамен 10 пайыздық тармаққа өсті.
Ал өнеркәсіпте керісінше үрдіс байқалады.
2021 жылы шетелдік капиталы бар кәсіпорындардың 18,1%-ы өнеркәсіп саласында жұмыс істесе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 12,7%-ға дейін төмендеді.
Бұл өнеркәсіпке салынатын инвестициялар азайды деген сөз емес. Керісінше, өңдеу өнеркәсібіне бағытталған қаржы көлемі айтарлықтай өскен.
Алайда кәсіпорындар құрылымы шетелдік бизнестің сауда саласында салыстырмалы түрде жылдамырақ кеңейіп жатқанын көрсетеді.
Инвестор үшін екі көрсеткіштің де мәні бар. Қаржы көлемі инвестиция ауқымын сипаттаса, кәсіпорындар саны шетелдік бизнестің белгілі бір саладағы таралу деңгейін көрсетеді.
Қазақстан үшін бұл нені білдіреді?
Қазақстан Қырғызстанға тікелей инвестиция салатын ең ірі үш елдің қатарында.
Алайда оның үлесі 10%-ға да жетпейді.
Қазақстандық кәсіпкерлер үшін Қырғызстан — Қытай, Ресей және Түркия инвесторлары белсенді жұмыс істейтін көрші нарық.
Оның үстіне шетелдік капиталға қызығушылық тек сауда саласымен шектелмейді.
Өңдеу өнеркәсібі, құрылыс және логистикаға бағытталған қаржының көбеюі 2025 жылы қандай салалардың инвесторлар назарында болғанын көрсетеді.
Бұл бағыттарда қазақстандық компаниялар қырғызстандық кәсіпорындармен әріптестік орнату, жабдық жеткізу, сервистік қызмет көрсету және бірлескен жобаларға қатысу мүмкіндіктерін қарастыра алады.
Дегенмен инвестиция көлемінің өсуі әрбір жобаның міндетті түрде табысты болатынын білдірмейді.
Қазақстандық капиталдың бәсекеге қабілеттілігі де назар аударатын мәселе.
2025 жылы Қытай Қырғызстанға 622 млн доллардан астам тікелей инвестиция салды. Қазақстаннан түскен қаржы шамамен 122 млн доллар болды.
Алайда бұл айырмашылық қазақстандық компаниялар барлық бағытта позициясын жоғалтты дегенді білдірмейді. Мұндай қорытынды жасау үшін жинақталған инвестициялар, кәсіпорындардың табысы және нақты жобалардың құрылымы жөніндегі қосымша мәліметтер қажет.
Бір жылдық статистикадан анық көрінетін жайт бар: Қырғызстанға жаңадан тартылған тікелей инвестициялар көлемі бойынша Қытай Қазақстаннан едәуір алда келеді.
Бұл айырмашылық Қырғызстан экономикасына шетелдік бизнестің қызығушылығы артып отырған кезеңде тіпті айқын байқалады.
Қырғызстандағы инвестициялық белсенділіктің тағы бір бағыты — туризм. Бұған дейін біз Қырғызстан экономикасына тартылған инвестициялар туралы ресми статистиканы қарастырған едік. Туризм мен қонақүй-мейрамхана бизнесі де шетелдік капитал бағытталатын салалардың қатарында.
Ал инвестициялық бәсекенің ауқымын кәсіпорындар саны да көрсетеді. Қырғызстанда шетелдік капитал қатысатын 6 мыңнан астам компания жұмыс істейді. Соның шамамен 1,2 мыңы Қытай капиталымен байланысты.
Бір жылдың ішінде қытайлық капитал қатысатын кәсіпорындар саны үштен бірге өскен. Қазақстан мен Қытай арасындағы инвестициялық айырмашылықты бағалағанда, осы көрсеткіш те назардан тыс қалмауы тиіс.
