Көлік сатқан әр адам салық төлемейді. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыстағы жаңа Салық кодексіне сәйкес, жеке тұлғалар автокөлікті сатқан кезде жеке табыс салығын (ЖТС) белгілі бір жағдайларда ғана төлейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл тәртіпті Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті түсіндірді.
Негізгі қағида қарапайым: салық автокөліктің толық сату бағасынан емес, оны сатып алу құны мен сату бағасының арасындағы оң айырмадан есептеледі. Ал Қазақстанда тіркелген көлік бір жыл немесе одан ұзақ уақыт меншікте болса, оны қымбатқа сатқанның өзінде құн өсімінен жеке табыс салығы туындамайды.
Көлік сатқанда қандай жағдайда салық төлеу керек?
Қазақстанда тіркелген автокөлікті сатқан кезде жеке табыс салығын төлеу міндеті екі шарт бір мезгілде орындалғанда туындайды.
- Автокөлік мемлекеттік тіркелген күннен бастап бір жылдан аз уақыт меншікте болған жағдайда.
- Автокөлік сатып алынған бағасынан немесе бастапқы құнынан қымбатқа сатылған жағдайда.
Мысалы, азамат көлікті сегіз ай бұрын сатып алып, кейін жоғары бағамен сатса, оң айырмадан салық есептеледі.
Ал автомобиль бір жылдан астам уақыт меншікте болса, оны қымбатқа сату құн өсімінен салық төлеу міндетін туындатпайды.
Тағы бір маңызды жағдай бар: көлік сатып алынған бағамен немесе одан арзан сатылса, салық салынатын құн өсімі болмайды. Демек, мұндай мәміледен ЖТС төленбейді.
2026 жылы көлік сатудан түсетін табысқа қанша салық салынады?
Жаңа Салық кодексінің 363-бабына сәйкес, жеке табыс салығының прогрессивті мөлшерлемелері қолданылады.
Салық мөлшерлемелері:
- 10% – 8 500 АЕК-ке дейінгі табысқа, осы шекті қоса алғанда.
- 15% – белгіленген шектен асатын табыс бөлігіне.
2026 жылы бір айлық есептік көрсеткіш (АЕК) 4 325 теңгені құрайды. Сондықтан 8 500 АЕК мөлшеріндегі шек 36 762 500 теңгеге тең.
Маңыздысы, 15 пайыздық мөлшерлеме бүкіл табысқа емес, тек осы шектен асқан бөлігіне қолданылады. Ал шекке дейінгі сомаға 10 пайыздық мөлшерлеме сақталады.
10 миллионға алып, 12 миллионға сатсаңыз, қанша төлейсіз?
Мысалы, сіз 2026 жылы автокөлікті 10 миллион теңгеге сатып алдыңыз делік. Сегіз айдан кейін оны 12 миллион теңгеге саттыңыз.
Бұл жағдайда есеп мынадай болады:
- Сатып алу бағасы – 10 000 000 теңге.
- Сату бағасы – 12 000 000 теңге.
- Құн өсімінен түскен табыс – 2 000 000 теңге.
- Жеке табыс салығы – 200 000 теңге.
Яғни салық 12 миллион теңгенің барлығынан емес, тек 2 миллион теңге пайдадан есептеледі.
Егер осы автокөлікті 10 миллион теңгеге немесе одан арзанға сатсаңыз, құн өсімінен табыс туындамайды. Сондықтан мұндай жағдайда ЖТС төлеу қажет емес.
Шетелдік нөмірі бар көліктерге қандай талап қолданылады?
Шетелде тіркелген автокөліктерге қатысты тәртіп өзгеше. Мұндай көліктер үшін бір жылдық иелену мерзіміне байланысты салықтан босату ережесі қолданылмайды.
Егер шетелдік тіркеудегі автомобиль бастапқы құнынан қымбатқа сатылса, оны қанша уақыт иеленгеніне қарамастан, оң айырмадан салық туындауы мүмкін.
Осындай тәсіл әуе және теңіз кемелеріне де қатысты.
Сондықтан шетелде тіркелген көлікті сататын азаматтар мәміленің бағасын ғана емес, оның бастапқы құнын растайтын құжаттарды да ескеруі керек.
Көлікті жөндеуге кеткен шығын салықты азайта ма?
Автокөлікке жасалған жөндеу, техникалық қызмет көрсету және тюнинг шығындары құн өсімінен есептелетін салық салынатын табысты азайтпайды.
Мысалы, азамат көлікті сатып алғаннан кейін оны жөндеуге 1 миллион теңге жұмсаса, бұл соманы автоматты түрде бастапқы құнға қосып, салық салынатын пайданы азайта алмайды.
Ал шетелден әкелінген автомобильдерге қатысты ерекшелік бар. Растайтын құжаттар болған жағдайда бастапқы құнға кедендік баждар, қосылған құн салығы, акциздер және кәдеге жарату алымы енгізілуі мүмкін.
Сондықтан импортталған көлікті сатқанда сатып алу шартын, кедендік декларацияны және төлем құжаттарын сақтау маңызды.
Мұраға немесе сыйға алған көлікті сатсаңыз ше?
Автокөлік мұрагерлікпен алынған жағдайда оның бастапқы құны меншік құқығы туындаған күнгі нарықтық құн негізінде анықталады.
Бұл құнды тәуелсіз бағалаушының есебімен растау қажет.
Ал сыйға алынған автомобильді сатқанда бастапқы құнды анықтау тәртібі мүліктің қалай алынғанына және тиісті құжаттарға байланысты болады. Сондықтан мұндай мәміле бойынша салықты есептемес бұрын құнды растайтын құжаттарды тексерген жөн.
Құжаттардың болмауы салық салынатын табысты дұрыс анықтауды қиындатуы мүмкін.
270.00 декларациясын қашан тапсыру керек?
Егер автокөлікті сатудан салық салынатын табыс туындаса, жеке тұлға оны өзі декларациялап, тиісті салықты төлеуге міндетті.
2026 жылы көлік сатудан табыс алған азамат үшін мына мерзімдер белгіленген:
- 2027 жылғы 15 қыркүйекке дейін – 270.00 нысаны бойынша кірістер мен мүлік туралы декларацияны тапсыру.
- 2027 жылғы 25 қыркүйекке дейін – есептелген жеке табыс салығын төлеу.
Салық декларацияны тапсырудың белгіленген мерзімі өткеннен кейін 10 күнтізбелік күн ішінде төленеді.
Декларацияны Мемлекеттік кірістер комитетінің электрондық сервистері арқылы тапсыруға болады.
Егер автокөлікті сатудан салық салынатын табыс туындамаса, тек сату фактісінің өзі 270.00 нысанын тапсыру міндетін туындатпайды. Алайда азаматтың басқа негіздер бойынша декларация тапсыру міндеті болуы мүмкін.
Көліктің бағасын шартта төмендетіп көрсету неге қауіпті?
Кейбір азаматтар сатып алу-сату шартында автомобильдің нақты бағасынан төмен соманы көрсетуге келісуі мүмкін. Бірақ мұндай әрекет кейін қосымша салықтық тәуекелдерге әкеледі.
Мәселен, көлікті іс жүзінде 10 миллион теңгеге сатып алып, шартта 7 миллион теңге көрсетілсе, кейін оны сатқан кезде құжатпен расталатын бастапқы құн төмен болуы мүмкін.
Соның салдарынан есептелетін құн өсімі ұлғайып, төленетін салық та артады.
Бұған қоса, мәміленің нақты құнын әдейі төмендетіп көрсету салық органдары тарапынан қосымша сұрақтар туғызуы мүмкін.
Көлікті жиі сататындарға басқа ереже қолданылуы мүмкін
Жеке тұлғаның өзіне тиесілі автокөлікті бір рет сатуы өздігінен кәсіпкерлік қызмет болып саналмайды.
Алайда автомобильдерді жүйелі түрде сатып алып, пайда табу мақсатында қайта сату белгілі бір жағдайларда кәсіпкерлік қызмет ретінде бағалануы мүмкін.
Мұндай жағдайда жеке мүлікті сатуға арналған ережелерден бөлек салықтық және құқықтық талаптар қолданылуы ықтимал.
Ал егер көлік жеке кәсіпкердің немесе заңды тұлғаның кәсіпкерлік қызметінде пайдаланылса, оған қатысты салық салу тәртібі де өзгеше болуы мүмкін.
Көлік сататын қазақстандықтар нені есте сақтауы керек?
2026 жылғы негізгі ереже қарапайым: Қазақстанда тіркелген автокөлікті кемінде бір жыл иеленсеңіз, оны пайдамен сатқан жағдайда да құн өсімінен жеке табыс салығы төленбейді.
Ал бір жылға жетпей қымбатқа сатсаңыз, салық тек сатып алу және сату бағаларының арасындағы оң айырмадан есептеледі. Көп жағдайда мөлшерлеме 10 пайызды құрайды.
Шетелдік тіркеудегі көліктер үшін бір жылдық жеңілдік қолданылмайды. Сондықтан сатып алу және сату құжаттарын сақтау, бастапқы құнды дұрыс анықтау және декларацияны уақытылы тапсыру маңызды.
Бұған дейін біз пәтер немесе автокөлік сатқанда қандай жағдайда салық төлеудің қажеті жоқ екенін түсіндірген болатынбыз. Жаңа Салық кодексіндегі бұл ережелер азаматтарға мүлікті сату кезіндегі салық міндеттемелерін алдын ала есептеуге мүмкіндік береді.
