Қазақстан халықаралық автомобиль тасымалында электрондық жүкқұжаттарды қолдануға жол ашты. Құрылтай Жүктерді халықаралық жолмен тасымалдау шарты туралы конвенцияға (ЖТШК) электрондық жүкқұжатқа қатысты қосымша хаттаманы ратификациялады. БҰҰ-ның халықаралық шарттар тізілімінде жарияланған құжат 2008 жылғы 20 ақпанда Женевада қабылданған. Оның мақсаты – халықаралық жүк тасымалындағы қағаз құжат айналымын қысқартып, электрондық рәсімдеуге құқықтық негіз қалыптастыру, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа тәртіп отандық және шетелдік тасымалдаушылардың жұмысын жеңілдетуге бағытталған. Электрондық жүкқұжаттарды пайдалану құжаттарды рәсімдеуге, өңдеуге және сақтауға жұмсалатын уақыт пен шығынды азайтуға мүмкіндік береді.
Электрондық жүкқұжат дегеніміз не?
Халықаралық автомобиль тасымалында жүкқұжат – жүкті жөнелтуші, тасымалдаушы және қабылдаушы арасындағы тасымал шартын растайтын негізгі құжаттардың бірі.
Онда жүк туралы мәліметтер, жөнелту және жеткізу орындары, тасымалдауға қатысушылар және басқа да қажетті ақпарат көрсетіледі.
Бүгінде мұндай құжаттар көптеген халықаралық тасымалда қағаз түрінде қолданылады. Бұл оларды басып шығаруды, тиісті тараптарға жеткізуді, тексеруді және сақтауды қажет етеді.
Қосымша хаттама осы рәсімдерді электрондық форматта жүргізуге мүмкіндік береді. Халықаралық тәжірибеде мұндай құжат e-CMR деп аталады.
Хаттама талаптарына сәйкес рәсімделген электрондық жүкқұжат қағаз нұсқасымен бірдей құқықтық және дәлелдемелік күшке ие болады.
Тасымалдаушылар үшін не өзгереді?
Электрондық жүкқұжаттарды енгізу халықаралық тасымалдағы құжат айналымын жеңілдетуге бағытталған.
Негізгі артықшылықтары:
- Уақыт үнемдеу. Құжаттарды электрондық форматта дайындау және өңдеу қолмен орындалатын рәсімдерді қысқартуға мүмкіндік береді.
- Шығындарды азайту. Қағаз құжаттарды басып шығару, жеткізу және архивтеу қажеттілігі төмендейді.
- Ақпарат алмасуды жеңілдету. Жүк жөнелтуші, тасымалдаушы және қабылдаушы құжаттағы мәліметтермен электрондық түрде жұмыс істей алады.
- Бақылау рәсімдерін оңтайландыру. Құжаттарды тексеруге жұмсалатын уақыт пен еңбек көлемін қысқартуға жағдай жасалады.
- Халықаралық талаптарды біріздендіру. Қазақстандық және шетелдік тасымалдаушылар ортақ құқықтық қағидалар негізінде жұмыс істей алады.
Бұл өзгерістер әсіресе халықаралық бағыттарда тұрақты жұмыс істейтін көлік компаниялары үшін маңызды.
Дегенмен хаттаманы ратификациялау барлық тасымал бірден электрондық форматқа көшеді дегенді білдірмейді. Жаңа тетіктің толық жұмыс істеуі үшін қажетті ақпараттық жүйелер мен оларды қолдану рәсімдері қамтамасыз етілуі керек.
Электрондық құжаттың заңдық күші қалай қамтамасыз етіледі?
Қосымша хаттама электрондық жүкқұжатты жай ғана қағаз құжаттың сканерленген көшірмесі ретінде қарастырмайды.
Ол құжатты электрондық түрде жасауға, оған қол қоюға, сақтауға және мәліметтерді өңдеуге қатысты талаптарды белгілейді.
Атап айтқанда, электрондық жүкқұжаттағы ақпараттың тұтастығы сақталуы тиіс. Құжатқа енгізілген өзгерістерді анықтау мүмкіндігі қарастырылады.
Сондай-ақ электрондық қолтаңба арқылы құжатты растау және тасымалдауға қатысушылардың тиісті мәліметтерге қол жеткізу тәртібі маңызды.
Бұл талаптар электрондық құжаттың сенімділігін қамтамасыз етуге және тасымалдауға қатысушылар арасындағы ықтимал даулар кезінде оны пайдалануға мүмкіндік береді.
Қазақстанның транзиттік әлеуетіне қандай әсері болады?
Қазақстан Еуропа мен Азия арасындағы халықаралық көлік бағыттарының бойында орналасқан. Сондықтан жүк тасымалын ұйымдастырудағы рәсімдердің тиімділігі елдің транзиттік мүмкіндіктері үшін маңызды.
Халықаралық тасымалда құжаттарды рәсімдеу бірнеше тараптың қатысуымен жүргізіледі. Жүк жөнелтуші, тасымалдаушы, қабылдаушы және бақылаушы органдар арасындағы ақпарат алмасу неғұрлым үйлесімді болса, логистикалық процестерді ұйымдастыру соғұрлым жеңілдейді.
Электрондық жүкқұжаттар осы жұмысты цифрландыруға құқықтық негіз қалыптастырады.
Бұл еуразиялық көлік дәліздерінің транзиттік әлеуетін арттыруға және әртүрлі көлік түрлері арасындағы өзара іс-қимылды жеңілдетуге ықпал етуі мүмкін.
Алайда электрондық жүкқұжаттың өзі шекарадағы барлық бақылау рәсімдерін алмастырмайды. Кедендік, рұқсат беру және өзге де міндетті талаптар тиісті заңнамаға сәйкес орындала береді.
Қазақстандық және шетелдік компаниялар ортақ ережемен жұмыс істейді
Қосымша хаттамаға қосылудың тағы бір мақсаты – халықаралық автомобиль тасымалына қатысушылар үшін құжаттарды рәсімдеу шарттарын біріздендіру.
Бұл қазақстандық компаниялардың электрондық жүкқұжатты мойындайтын шетелдік серіктестермен жұмыс істеуін жеңілдетуі мүмкін.
Мысалы, халықаралық тасымалға қатысушылар құжаттағы ақпаратты электрондық форматта рәсімдеп, оны келісілген тәртіппен пайдалана алады.
Сонымен бірге жүйелердің техникалық үйлесімділігі маңызды болып қала береді. Егер әр елдің немесе компанияның цифрлық платформалары өзара ақпарат алмаса алмаса, электрондық құжат айналымының тиімділігі шектелуі мүмкін.
Қағаз жүкқұжаттар толық жойыла ма?
Ратификация электрондық жүкқұжаттарды халықаралық құқықтық негізде пайдалануға мүмкіндік береді. Бірақ бұл қағаз құжаттарға бірден толық тыйым салынады деген сөз емес.
Қосымша хаттама электрондық нысанды қолдануға құқықтық жағдай жасайды. Оны нақты тасымалда пайдалану тараптардың келісілген рәсімдеріне және тиісті құқықтық талаптарға байланысты.
Сондықтан халықаралық тасымалдағы цифрландыру кезең-кезеңімен жүзеге асуы мүмкін.
Қазақстан үшін келесі маңызды міндет – электрондық жүкқұжаттарды іс жүзінде қолдануға қажетті ұйымдастырушылық және технологиялық жағдайларды қамтамасыз ету.
Цифрландыру көлік компанияларының шығынын азайтуы мүмкін
Электрондық жүкқұжаттарды енгізуден күтілетін негізгі экономикалық нәтиже – құжат айналымына жұмсалатын ресурстарды үнемдеу.
Қағаз құжаттарды дайындау, басып шығару, өңдеу және архивтеу шығындарының қысқаруы автокөлік кәсіпорындарының жұмыс тиімділігін арттыруға ықпал етуі мүмкін.
Бұдан бөлек, деректерді электрондық форматта өңдеу халықаралық тасымалға қатысушылар арасындағы ақпарат алмасуды жеңілдетеді.
Алайда үнемделетін қаражаттың нақты көлемі мен рәсімдеу уақытының қаншалықты қысқаратыны әзірге көрсетілген жоқ. Бұл нәтижелер электрондық жүйелердің енгізілуіне және олардың іс жүзіндегі жұмысына байланысты болады.
Осылайша, Құрылтайдың қосымша хаттаманы ратификациялауы Қазақстанның халықаралық автомобиль тасымалын цифрландыру жолындағы құқықтық қадамдарының бірі болды.
Бұған дейін біз Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық жүк тасымалын толық цифрландыру қажеттігі туралы мәлімдемесін жариялаған едік. Мемлекет басшысы жаһандық транзиттік жүк ағындарын қағаз құжаттар арқылы басқарудан заманауи цифрлық жүйелерге көшу міндетін атап өткен болатын.
