Қазақстанда мал сақтандыру шығынының 80%-ын мемлекет өтейді. «Игілік» және «Береке» бағдарламалары бойынша асыл тұқымды мал сатып алатын шаруалар үшін сақтандыру міндетті талап болып саналады. «Аграрлық несие корпорациясы» жүзеге асыратын агросақтандыру тетігі аясында фермер сақтандыру сыйақысының 20%-ын ғана өз қаражатынан төлейді, ал қалған бөлігін мемлекет субсидиялайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл қолдау мал шаруашылығын дамытуды жоспарлаған кәсіпкерлер үшін маңызды. Себебі асыл тұқымды мал сатып алу қомақты инвестицияны қажет етеді, ал жануарлардың ауруға шалдығуы, жазатайым оқиғалар немесе табиғи апаттар шаруашылыққа елеулі шығын әкелуі мүмкін.
«Игілік» пен «Береке»: қандай мал сатып алуға болады?
Екі бағдарлама да асыл тұқымды мал сатып алуды қаржыландыруға бағытталған. Алайда олардың қамтитын мал түрлері мен шаруашылықтарға қойылатын талаптары әртүрлі.
«Игілік» бағдарламасы аясында фермерлер мынадай асыл тұқымды мал мен ауыл шаруашылығы нысандарын сатып ала алады:
- Импорттық асыл тұқымды ірі қара.
- Импорттық асыл тұқымды ұсақ мал.
- Отандық және импорттық асыл тұқымды жылқы.
- Отандық және импорттық асыл тұқымды түйе.
- Асыл тұқымды шошқа мен марал.
- Отандық және импорттық асыл тұқымды ара отбасылары.
Ал «Береке» бағдарламасы импорттық асыл тұқымды ірі қара мен ұсақ малды ірі көлемде сатып алатын шаруашылықтарға арналған.
Бағдарлама арқылы алынған малды шаруашылыққа жеткізу ғана жеткіліксіз. Жануарларды міндетті түрде есепке қойып, ветеринариялық қызметпен қамту және тиісті күтім жағдайларын қамтамасыз ету қажет.
Малды сақтандыру неге міндетті?
«Игілік» және «Береке» бағдарламалары бойынша несие алудың негізгі талаптарының бірі – сатып алынған малды сақтандыру.
Бұл талап фермердің де, қаржыландырушы ұйымның да тәуекелдерін азайтуға бағытталған. Егер жануар аурудан, жазатайым оқиғадан немесе сақтандыру шартында көрсетілген басқа себептен шығынға ұшыраса, шаруашылық сақтандыру өтемақысын алу мүмкіндігіне ие болады.
Сондықтан сақтандыруды мал сатып алынғаннан кейінге қалдырмай, оны жеткізу және шаруашылыққа орналастыру кезеңімен қатар жоспарлаған дұрыс.
Сақтандыру қандай аурулар мен оқиғаларды қамтиды?
Мал шаруашылығына арналған сақтандыру өнімдері тек жұқпалы аурулардан болатын шығынмен шектелмейді. Таңдалған шартқа байланысты жануарлардың өліміне әкелетін түрлі оқиғалар қамтылуы мүмкін.
Негізгі сақтандыру тәуекелдеріне мыналар жатады:
- Жұқпалы, инвазиялық және жұқпалы емес аурулар.
- Найзағай түсуі және электр тогының соғуы.
- Күн өтуі, ыстық өтуі, үсік шалу және тұншығу.
- Жабайы жануарлардың шабуылы.
- Улану, жылан мен жәндіктердің шағуы.
- Суға бату, жартастан немесе шатқалдан құлау.
- Жануардың өліміне әкелетін өзге де жарақаттар.
Сақтандыру жағдайларының нақты тізімі таңдалған өнім мен сақтандыру компаниясының шарттарына байланысты болады.
Су тасқыны, дауыл және өрттен де сақтандыруға болады
Қазақстанның әр өңірінде мал шаруашылығына әсер ететін табиғи қауіптер әртүрлі. Бір жерде көктемгі су тасқыны өзекті болса, басқа өңірлерде қатты жел, боран немесе өрт қаупі жоғары болуы мүмкін.
Сақтандыру өніміне қарай мынадай табиғи құбылыстардан болатын шығындар қамтылады:
- Су тасқыны, су басу және топырақтың шамадан тыс ылғалдануы.
- Қардың еруінен туындайтын тасқындар мен сел.
- Қар көшкіні, жер көшкіні және опырылу.
- Дауыл, циклон, шторм және құйын.
- Қатты жел мен бұршақ.
- Өрт салдарынан болатын шығындар.
Дегенмен барлық тәуекел әрбір сақтандыру өніміне бірдей енгізілмеуі мүмкін. Сондықтан фермер шарт жасамас бұрын қандай оқиғалар сақтандыру жағдайы болып есептелетінін нақтылап алғаны жөн.
Аусыл, бруцеллез және сібір жарасы анықталса не болады?
Аса қауіпті аурулар анықталған жағдайда жануарларды мәжбүрлеп алып қою немесе жою қажеттілігі туындауы мүмкін.
Мұндай жағдайлардан келетін шығындар да тиісті сақтандыру өнімі арқылы қамтылуы мүмкін. Атап айтқанда:
- Сібір жарасы.
- Аусыл.
- Бруцеллез.
- Туберкулез.
Бұл жерде сақтандырудың нақты талаптары маңызды. Өтемақы төлеу тәртібі мен мөлшері жасалған шартқа сәйкес анықталады.
Қандай жануарларды және қанша мерзімге сақтандыруға болады?
Агросақтандыру аясында ірі қара, ұсақ мал, жылқы, шошқа және ауыл шаруашылығы құстары сақтандыруға қабылданады.
Фермерлер сақтандыру мерзімін шаруашылықтың өндірістік цикліне қарай таңдай алады:
- 3 ай.
- 6 ай.
- 9 ай.
- 12 ай.
Бұл әсіресе мал өсіру, бордақылау немесе өткізу мерзімі толық күнтізбелік жылға сәйкес келмейтін шаруашылықтарға ыңғайлы.
Мысалы, белгілі бір маусымда мал бордақылаумен айналысатын кәсіпкер өз өндірістік кезеңіне сәйкес қысқа мерзімді сақтандыру шартын таңдай алады.
Мемлекет 80% төлейді: фермер қанша қаражат жұмсайды?
Мемлекеттік қолдау тетігінің басты артықшылығы – сақтандыру сыйақысының басым бөлігін бюджет есебінен субсидиялау.
Шығын мынадай үлеспен бөлінеді:
- 20% – фермердің өз қаражаты.
- 80% – мемлекеттік субсидия.
Мәселен, сақтандыру сыйақысының жалпы құны 500 мың теңге болса, фермер 100 мың теңге төлейді, ал қалған 400 мың теңге мемлекеттік субсидия есебінен өтеледі.
Бұл – қолдау тетігін түсіндіруге арналған шартты есеп. Нақты сақтандыру сыйақысы жануарлардың түріне, санына, сақтандыру сомасына және таңдалған өнімнің талаптарына байланысты анықталады.
Маңыздысы, мемлекет сақтандыру сыйақысының 80%-ын субсидиялайды. Бұл сақтандыру жағдайы болған кезде келтірілген залалдың міндетті түрде 80%-ы өтеледі дегенді білдірмейді.
QALQAN арқылы сақтандыруды қалай рәсімдеуге болады?
Малды сақтандыру үшін кеңсеге барып, қағаз құжаттарды рәсімдеу міндетті емес. Қызмет Kezekte.kz платформасындағы QALQAN ақпараттық сервисі арқылы онлайн қолжетімді.
Рәсімдеу тәртібі:
- Электрондық цифрлық қолтаңба арқылы жүйеге кіру.
- Қажетті сақтандыру өнімін таңдау.
- Сақтандыру компаниясын белгілеу.
- Сақтандырылатын жануарларды көрсету.
- Электрондық сақтандыру шартын жасасу.
Сақтандырылатын жануарлар ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру жүйесінде міндетті түрде тіркелуі тиіс.
Сақтандыру төлемін алушы ретінде фермердің өзін немесе несие беруші ұйымды көрсетуге болады. Бұл мәселені шарт жасалғанға дейін нақтылау қажет.
Мал шығынға ұшыраса, өтемақы қалай төленеді?
Сақтандыру жағдайы туындаған кезде фермер электрондық жүйе арқылы өтініш бере алады.
Өтемақы мөлшері бірнеше факторға байланысты есептеледі. Олардың қатарында таңдалған сақтандыру өнімі, сақтандыру сомасы және шартта белгіленген франшиза бар.
Франшиза – сақтандыру шартында көзделген, сақтандырушы өтемейтін шығынның белгілі бір бөлігі. Сондықтан шартты рәсімдегенде оның мөлшеріне де назар аударған жөн.
Сақтандыру төлемі автоматты түрде немесе кез келген шығын үшін берілмейді. Оқиғаның шарт талаптарына сәйкес сақтандыру жағдайы болып танылуы қажет.
Агросақтандыруға кім жауап береді?
Ауыл шаруашылығы саласындағы сақтандыруды мемлекеттік қолдау тетігінің операторы – «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингінің құрамындағы «Аграрлық несие корпорациясы».
Корпорация агроөнеркәсіптік кешендегі сақтандыру сыйақыларын субсидиялау бағдарламасының іске асырылуын қамтамасыз етеді.
Мұндай қолдау фермерлерге мал шаруашылығындағы қаржылық тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді. Әсіресе несие қаражатына асыл тұқымды мал сатып алатын шаруашылықтар үшін сақтандыру өндірістік жоспарлаудың маңызды бөлігіне айналады.
Фермерлер нені ескеруі керек?
«Игілік» және «Береке» бағдарламалары бойынша мал сатып алуды жоспарлаған кәсіпкерлер сақтандыру мәселесін қаржыландыру рәсімімен қатар қарастырғаны дұрыс.
Алдымен жануарлардың бірдейлендіру жүйесінде тіркелгенін, ветеринариялық талаптардың орындалғанын және таңдалған сақтандыру өнімі қажетті тәуекелдерді қамтитынын тексеру қажет.
Мемлекеттің сақтандыру сыйақысының 80%-ын субсидиялауы шаруашылықтың бастапқы шығынын азайтады. Ал дұрыс таңдалған сақтандыру шарты күтпеген жағдайлар кезінде қаржылық шығынның бір бөлігін өтеуге көмектеседі.
Осылайша, мал шаруашылығын қаржыландыру мен агросақтандыру тетіктерін қатар пайдалану фермерлерге өндірісті дамыту кезінде туындайтын тәуекелдерді тиімдірек басқаруға мүмкіндік береді.
