Қазақстан үш атом электр станциясын салуды жоспарлап отыр. Бұл туралы Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Түркияның Анталья қаласында өткен «Әлемдік атом күндері» конференциясында мәлімдеді. Атом энергиясы жөніндегі агенттіктің хабарлауынша, Қазақстан электр энергиясына өсіп келе жатқан сұранысты қамтамасыз етумен қатар, алдағы кемінде 100 жылға арналған стратегиялық уран қорын қалыптастыруды көздейді.
13 қарашада жарияланған мәліметке сәйкес, Қазақстан атом энергетикасын дамытуды тек электр станцияларын салумен шектемейді. Ел өнеркәсіп, ғылым, медицина және ауыл шаруашылығын қамтитын ауқымды атом кластерін қалыптастыруды жоспарлап отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Үш АЭС Қазақстанға не үшін қажет?
Алмасадам Сәтқалиев «Адамзат пен планета игілігіне арналған атом энергетикасы» атты пленарлық отырыста Қазақстанның атом саласындағы стратегиялық жоспарларын таныстырды.
Агенттік басшысының айтуынша, үш атом электр станциясын салу елдің электр энергиясына деген өсіп келе жатқан қажеттілігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Сонымен бірге бұл жобалар атом энергетикасы төңірегінде өнеркәсіптік және ғылыми әлеуетті біріктіретін жаңа кластер қалыптастыруға негіз болуы тиіс.
Мұндай тәсіл атом саласын тек электр энергиясын өндіретін бағыт ретінде емес, технологиялар, өндіріс және ғылыми зерттеулермен байланысты кешенді жүйе ретінде дамытуды көздейді.
Дегенмен конференцияда үш станцияның нақты құрылыс кестесі, жалпы құны және пайдалануға берілетін мерзімдері жарияланған жоқ.
Қазақстан әлемдік уран өндірісінің шамамен 40%-ын қамтамасыз етеді
Қазақстанның атом энергетикасын дамыту жоспарындағы басты артықшылықтарының бірі – елдің уран ресурстары.
Алмасадам Сәтқалиев Қазақстанның әлемдік уран нарығындағы орнын атап өтіп, бұл шикізаттың ел экономикасы үшін стратегиялық маңызға ие екенін жеткізді.
«Қазақстан уран қоры бойынша әлемде екінші орында және әлемдік уран өндірісінің шамамен 40 пайызын қамтамасыз етеді. Біз уранды тек экспорттық тауар ретінде ғана емес, өз энергетикамыз бен экономикамызды дамытудың стратегиялық ресурсы ретінде қарастырамыз», – деді Алмасадам Сәтқалиев.
Бұл мәлімдемеде екі маңызды көрсеткіш бар: Қазақстан уран қоры бойынша әлемде екінші орында, ал өндіріс көлемі жағынан жаһандық нарықтың шамамен 40%-ын қамтамасыз етеді.
Алайда уран өндіру мен атом электр станцияларына арналған ядролық отын дайындау – бір-бірінен ерекшеленетін технологиялық кезеңдер. Сондықтан елдегі уран ресурстарын атом энергетикасын дамытуға пайдалану мәселесі өндірістік инфрақұрылым мен технологиялық мүмкіндіктерге де байланысты.
100 жылға жететін стратегиялық уран қоры қалыптастырылмақ
Конференцияда көтерілген маңызды бастамалардың бірі – Қазақстанның ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Алмасадам Сәтқалиев алдағы кемінде 100 жылға арналған стратегиялық уран қорын қалыптастырудың маңыздылығын атап өтті.
Бұл бастама болашақ атом энергетикасын қажетті шикізатпен ұзақ мерзім бойы қамтамасыз етуге бағытталған.
Стратегиялық қорды қалыптастыру үшін уран ресурстарын бағалау, оларды игеру мүмкіндіктерін зерделеу және ұзақ мерзімді жоспарлау маңызды болмақ.
Әзірге мұндай қорға қанша уран қажет болатыны, оны қалыптастыру тәртібі және нақты іске асыру мерзімдері жарияланған жоқ.
Қазақстанда атом кластері қалай дамымақ?
Үш АЭС салу жоспары елде ауқымды атом кластерін қалыптастыру бастамасымен байланысты.
Агенттік атом саласын бірнеше өзара байланысты бағыт бойынша дамытуды көздейді:
- Атом энергетикасы – электр энергиясына деген өсіп келе жатқан сұранысты қамтамасыз ету.
- Өнеркәсіп – атом саласына қажетті өндірістік әлеуетті дамыту.
- Ғылым – ядролық технологиялар мен ғылыми зерттеулерді ілгерілету.
- Кадр даярлау – атом саласына қажетті білікті мамандарды қалыптастыру.
- Халықаралық ынтымақтастық – жетекші әлемдік серіктестермен технологиялық байланыстарды нығайту.
Бұл бағыттардың өзара байланысы маңызды. Өйткені атом энергетикасын ұзақ мерзімді дамыту үшін электр станцияларын салумен қатар, оларды пайдаланатын мамандар, ғылыми база және тиісті технологиялық инфрақұрылым қажет.
Атом саласына мамандар даярлау неге маңызды?
Алмасадам Сәтқалиев баяндамасында адами капиталды дамыту мен білікті мамандар даярлау мәселесіне ерекше тоқталды.
Атом энергетикасы жоғары технологиялық сала болғандықтан, мұнда инженерлердің, техникалық қызметкерлердің және ғылыми мамандардың кәсіби дайындығына жоғары талап қойылады.
Үш АЭС салу жоспары жүзеге асқан жағдайда кадр даярлау мәселесінің маңызы арта түседі.
Сондықтан Қазақстан үшін отандық мамандардың біліктілігін арттыру, ғылыми әлеуетті дамыту және халықаралық тәжірибені пайдалану маңызды бағыттардың бірі болып отыр.
Дегенмен конференцияда даярланатын мамандардың нақты саны немесе жаңа білім беру бағдарламаларының іске қосылу мерзімдері туралы мәлімет келтірілген жоқ.
Ядролық технологиялар медицина мен ауыл шаруашылығында да қолданылады
Қазақстан атом энергетикасымен қатар, ядролық технологияларды басқа салаларда қолдану аясын кеңейтуді жоспарлап отыр.
Агенттік атап өткен негізгі бағыттардың қатарында медицина, ауыл шаруашылығы және басқа да салалар бар.
Медицинада ядролық технологиялар диагностика мен емдеудің жекелеген әдістерінде қолданылады. Ал ауыл шаруашылығында мұндай технологиялар ғылыми зерттеулер мен өнім сапасын бағалау сияқты міндеттерді шешуге пайдаланылуы мүмкін.
Қазақстан осы бағыттарда отандық технологияларды дамытып, жетекші халықаралық серіктестермен ынтымақтастықты нығайтуды көздейді.
Бұл атом саласын дамытудың ықтимал нәтижелері электр энергиясын өндірумен ғана шектелмейтінін көрсетеді.
Антальяда әлемдік атом саласының жетекшілері бас қосты
Қазақстанның жоспарлары Түркияның Анталья қаласында өткен «Әлемдік атом күндері» конференциясы аясында таныстырылды.
«Адамзат пен планета игілігіне арналған атом энергетикасы» атты пленарлық отырысқа халықаралық атом саласының бірқатар өкілі қатысты.
Олардың қатарында:
- Алмасадам Сәтқалиев – Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің төрағасы.
- Алексей Лихачев – «Росатом» мемлекеттік корпорациясының бас директоры.
- Сама Бильбао-и-Леон – Дүниежүзілік ядролық қауымдастықтың бас директоры.
- Азим Ахмедхаджаев – «Узатом» агенттігінің директоры.
- Элзи Пуле – БРИКС атом энергетикасы платформасының бас үйлестірушісі.
- Аттила Шагоди – Paks II Ltd. компаниясының бас директоры әрі директорлар кеңесінің төрағасы.
Мұндай халықаралық алаңдар елдерге атом энергетикасын дамыту жоспарларын таныстыруға, технологиялық тәжірибе алмасуға және салалық ынтымақтастық мәселелерін талқылауға мүмкіндік береді.
Қазақстан үшін бұл жоспарлардың маңызы қандай?
Антальядағы мәлімдемелер Қазақстанның атом энергетикасын дамытуға ұзақ мерзімді стратегиялық бағыт ретінде қарайтынын көрсетеді.
Үш АЭС салу, 100 жылдық уран қорын қалыптастыру, мамандар даярлау және ядролық технологияларды өзге салаларда пайдалану – өзара байланысты міндеттер.
Бұл жоспарлар жүзеге асқан жағдайда Қазақстанның электр энергетикасы мен өнеркәсіптік құрылымына әсер етуі мүмкін. Алайда нақты экономикалық нәтижелер жобалардың құнына, құрылыс мерзімдеріне, технологиялық шешімдерге және оларды іске асыру барысына байланысты болады.
Қазіргі кезеңде жарияланған ақпарат стратегиялық басымдықтарды сипаттайды. Үш АЭС құрылысының толық аяқталғаны немесе 100 жылдық уран қорының қалыптастырылғаны туралы айтылып отырған жоқ.
Бұған дейін біз Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Балқаш» АЭС-інің құрылысын 2027 жылы бастау мүмкіндігі және «Мойынқұм» АЭС-і бойынша ынтымақтастық туралы келісім жасау жөніндегі ұсынысы туралы жазған едік. Антальядағы мәлімдеме осы бастамаларды Қазақстанның атом саласын ұзақ мерзімді дамыту жоспарымен байланыстырады.
