Қазақстанда отбасының әл-ауқатын бағалау тәртібі түсіндірілді

791
Ринат Сафин Редактор
Фотосурет: Gov

Қазақстанда отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде ескі көлік, шағын жинақ пен кейбір мемлекеттік төлемдер есепке алынбайды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Отбасының цифрлық картасы арқылы азаматтардың әлеуметтік жағдайы қалай анықталатынын түсіндірді. Жүйенің жұмыс істеу қағидаттары туралы ақпарат министрліктің ресми ақпараттық порталында жарияланды, деп хабарлайды DKNews.kz.

Отбасының цифрлық картасы (ОЦК) – 30 мемлекеттік ақпараттық жүйедегі деректерді автоматты түрде біріктіретін талдамалық құрал. Ол отбасының табысын ғана емес, мүлкін, қарыздарын, тұрғын үй жағдайын және әлеуметтік қажеттіліктерін де ескереді.

Министрліктің түсіндіруінше, жүйе күнделікті ұсақ шығындар мен ескі мүліктің отбасы әл-ауқатын шын мәніндегіден жоғары көрсетуіне жол бермеуге бағытталған.

Қандай төлемдер отбасының табысына қосылмайды?

Отбасының қаржылық жағдайын бағалау кезінде барлық ақша түсімі бірдей табыс ретінде қарастырылмайды. Әлеуметтік мақсаттағы бірқатар төлемдер есептеуден алынып тасталады.

Атап айтқанда, мына қаражат түрлері отбасының табысына қосылмайды:

  • Мемлекеттік бюджеттен төленетін жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер.
  • Алименттер.
  • Тұрғын үй көмегі.
  • Бала тууына немесе асырап алуына байланысты берілетін біржолғы төлемдер.
  • Қайырымдылық көмегі ретінде алынған қаражат.

Бұл әлеуметтік қолдауға арналған ақшаның отбасының тұрмыс деңгейін жасанды түрде жоғарылатып көрсетпеуі үшін қажет.

Ескі көлік пен тозығы жеткен баспана қалай есептеледі?

Отбасының меншігінде тұрғын үй немесе автокөлік болуы оның міндетті түрде ауқатты екенін білдірмейді. Сондықтан цифрлық карта мүліктің жай-күйі мен пайдалану мерзімін ескереді.

Тұрғын үй бойынша отбасының жеке баспанасы болмаса немесе шағын пәтерде тұрса, әл-ауқатты бағалау балы төмендетіледі. Апатты деп танылған және бұзуға жататын үйлер мүлде есепке алынбайды.

Ал ескі немесе тозығы жеткен тұрғын үйлердің ауданы балл есептеу кезінде автоматты түрде азайтылады.

Көлік құралдары бойынша пайдалану мерзімі 20 жылдан асқан жеңіл автокөліктердің, тракторлардың, жүк көліктері мен комбайндардың құны нөлге теңестіріледі.

Демек, мұндай техниканың болуы отбасының әл-ауқатын бағалау нәтижесіне әсер етпейді.

Бақша, жер телімі мен азын-аулақ мал есепке алына ма?

Ауылдық жерлерде көптеген отбасының шағын жер телімі, бақшасы немесе үй шаруашылығы бар. Алайда мұндай мүлік әрдайым тұрақты әрі жоғары табыс әкелмейді.

Сондықтан жүйе төмендегі жағдайларды отбасының әл-ауқатын арттыратын көрсеткіш ретінде қарастырмайды:

  • Жеке меншіктегі шағын жер учаскелері.
  • Бақша алқаптары.
  • Қысқа мерзімді пайдалануға берілген жерлер.
  • Аз мөлшерде мал немесе құс ұстайтын шағын үй шаруашылығы.

Бұл ауыл тұрғындарының тұрмыс жағдайын бағалау кезінде шағын шаруашылықты ірі табыс көзімен теңестірмеуге мүмкіндік береді.

Ипотека мен кредиттер отбасының бағасына қалай әсер етеді?

Отбасының қаржылық міндеттемелері де назардан тыс қалмайды. Әсіресе ай сайынғы тұрақты төлемдер мен ұзақ мерзімді берешек маңызды.

Қолданыстағы ипотекалық кредит отбасының әл-ауқатын бағалау балын төмендетеді. Себебі ипотекалық төлемдер отбасылық бюджетке тұрақты салмақ түсіреді.

Кредит бойынша ұзақ уақыт өтелмеген берешек те осы тәртіппен ескеріледі. Бұл жүйеге отбасының нақты қаржылық қиындықтарын анықтауға көмектеседі.

Ал мына жағдайлар бағалау нәтижесіне әсер етпейді:

  • Шағын қарыздардың болуы.
  • Төлемдердің қысқа мерзімге кешіктірілуі.
  • Жеке автокөлікті кепілге қойып, ломбардтан алынған қарыздар.

Банк картасындағы ақша мен депозиттер есептеле ме?

Азаматтардың банк картасында немесе депозитінде ақша сақтауы олардың жоғары табысты екенін автоматты түрде білдірмейді.

Сондықтан ағымдағы шоттарда, банк карталарында және депозиттерде шағын көлемде қаражаттың болуы қалыпты жағдай ретінде қарастырылады. Мұндай жинақ отбасының әл-ауқатын бағалау нәтижесіне әсер етпейді.

«Отбасы банкіндегі» тұрғын үй құрылыс жинақтары да есепке алынбайды. Бұл баспана алуға қаражат жинап жүрген азаматтар үшін маңызды.

Мүгедектік пен созылмалы аурулар қалай ескеріледі?

Цифрлық карта отбасының қаржылық жағдайымен қатар, оның әлеуметтік құрамын да талдайды.

Бағалау кезінде отбасы мүшелерінің саны, балалар мен қарт адамдардың болуы және олардың жасы назарға алынады.

Егер отбасы мүшелерінің арасында мүгедектігі бар немесе ауыр созылмалы ауруына байланысты диспансерлік есепте тұрған адам болса, жүйе автоматты түрде төмендету коэффициенттерін қолданады.

Мұндай тәсіл денсаулық жағдайына байланысты туындайтын қосымша шығындарды ескеруге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар азаматтың компанияда жалдамалы басшы болып жұмыс істеуі, бірақ оның ірі үлесіне иелік етпеуі немесе қоғамдық қорды басқаруы отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде есепке алынбайды.

Қандай жағдайлар жоғары әл-ауқаттың белгісі саналады?

Жүйе отбасының қаржылық мүмкіндігін көрсететін көрсеткіштерді де анықтайды. Олардың қатарына жоғары табыс, қымбат көлік және бірнеше жылжымайтын мүлік нысанына иелік ету жатады.

Жоғары табыс. Бағалау шкаласы отбасының әр мүшесіне шаққандағы табыс үш күнкөріс минимумына жеткен деңгейден басталады. Табыс осы межеден неғұрлым жоғары болса, отбасының әл-ауқаты да соғұрлым жоғары бағаланады.

Қымбат көлік. Бағасы жоғары жеңіл автокөліктер, сондай-ақ пайдалану мерзімі бес жылдан аспайтын коммерциялық көліктер, соның ішінде жүк көліктері мен автобустар есепке алынады.

Бірнеше жылжымайтын мүлік. Бірнеше пәтердің, тұрғын үйдің, дүкеннің, сауда үйінің немесе дәріхананың болуы жоғары әл-ауқат көрсеткіштерінің бірі саналады.

Ауылдағы үй мен қаладағы баспана бірдей бағаланбайды

Отбасының цифрлық картасында жылжымайтын мүлік пен жер учаскелеріне қатысты арнайы «ауылдық коэффициент» қолданылады.

Ауылдар мен кенттердегі тұрғын үйлер мен дүкендердің ауданы төмендетілген көрсеткішпен есептеледі. Яғни ауылдағы үйдің ауданы дәл сондай ірі қаладағы баспанаға қарағанда төмен коэффициентпен бағаланады.

Ал ірі қалаларда жер учаскелерінің нарықтық құны жоғары болғандықтан, оларды бағалау кезінде жоғары коэффициент қолданылады.

Бұл жылжымайтын мүліктің орналасқан жеріне байланысты экономикалық айырмашылықтарды ескеруге бағытталған.

Отбасының әлеуметтік мәртебесі қаншалықты жиі жаңартылады?

Отбасының цифрлық картасындағы көрсеткіштер ай сайын автоматты түрде жаңартылып отырады.

Жүйе мемлекеттік ақпараттық базалардағы өзгерістерді ескере отырып, отбасының әлеуметтік жағдайын қайта бағалауға мүмкіндік береді.

Осылайша, мемлекеттік органдар әлеуметтік қолдауға мұқтаж азаматтарды дер кезінде анықтап, көмекті нақты қажеттілікке қарай бағыттай алады.

Бұл қазақстандық отбасылар үшін нені білдіреді?

Жаңа түсіндірмелердің басты мәні – отбасының тұрмыс деңгейін тек табысы немесе меншігіндегі мүлкі бойынша бағаламау.

Мәселен, 20 жылдан асқан автокөлігі бар, ипотека төлейтін немесе шағын депозитте қаражат сақтайтын отбасының жағдайы осы ерекшеліктер ескеріле отырып бағаланады.

Сол сияқты мүгедектігі бар адамға күтім жасайтын немесе ауыр созылмалы ауруға байланысты қосымша шығын көтеретін отбасылардың әлеуметтік жағдайын анықтауда төмендету коэффициенттері қолданылады.

Дегенмен цифрлық картадағы бағалау нәтижесі барлық әлеуметтік төлемнің автоматты түрде тағайындалатынын білдірмейді. Нақты көмек түрлері қолданыстағы заңнама мен тиісті бағдарламалардың талаптарына сәйкес беріледі.

Нәтижесінде Отбасының цифрлық картасы әлеуметтік қолдауды азаматтардың нақты өмірлік жағдайына қарай бағыттауға арналған құрал ретінде қолданылады.

Бұған дейін біз Қазақстанда отбасылардың әлеуметтік жағдайы қалай анықталатынын жазған едік. Онда Отбасының цифрлық картасы бойынша бес әлеуметтік санаттың ерекшеліктері, табыс пен мүлікті бағалау өлшемдері және қате мәліметтерді түзету тәртібі түсіндірілген.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -