Қазақстанда ауқатты отбасылар тек табысына қарап анықталмайды. Отбасының әр мүшесіне шаққандағы табыс шамамен 350 мың теңгеге жетсе де, оның автоматты түрде ауқатты санатқа енгізілетінін білдірмейді. Бағалау кезінде баспана, автокөлік, жер телімі, кәсіпкерлік қызмет және несие міндеттемелері де есепке алынады. Бұл туралы Қазақстанның Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі түсіндірді.
Елімізде отбасылардың материалдық жағдайы Отбасының цифрлық картасы арқылы бағаланады. Жүйе 2023 жылғы 1 қаңтардан бері жұмыс істейді және қазір 6,2 миллион отбасына біріктірілген 20,6 миллион азамат туралы мәліметті қамтиды, деп хабарлайды DKNews.kz.
350 мың теңге табыс кімге есептеледі?
Ауқатты отбасыларды анықтаудағы маңызды көрсеткіштердің бірі – отбасының әр мүшесіне шаққандағы табыс.
А санатына жатқызу кезінде бір адамға шаққандағы қаржылық қамтамасыз етілу деңгейінің жеті күнкөріс минимумынан кем болмауы ескеріледі. Бұл шамамен 350 мың теңгеге тең.
Маңыздысы – бұл бүкіл отбасының емес, әр мүшесіне шаққандағы көрсеткіш. Мәселен, төрт адамнан тұратын отбасы үшін аталған табыс өлшемі айына шамамен 1,4 миллион теңгеге сәйкес келеді.
Алайда мұндай табыстың болуы отбасының міндетті түрде А санатына кіретінін білдірмейді. Жүйе басқа да қаржылық және мүліктік көрсеткіштерді бірге бағалайды.
Бірнеше пәтер мен көлік болса, отбасы ауқатты санала ма?
Отбасының цифрлық картасы азаматтардың меншігіндегі мүлік туралы мәліметтерді де пайдаланады.
Бағалау кезінде мынадай көрсеткіштер ескеріледі:
- Отбасының жалпы табысы және әр мүшесіне шаққандағы кіріс;
- Меншігіндегі пәтерлер мен тұрғын үйлер;
- Тұрғын үйдің көлемі және басқа жылжымайтын мүлік;
- Автокөліктер мен жер учаскелері;
- Коммерциялық нысандар және кәсіпкерлік қызмет;
- Отбасы мүшелерінің жұмыспен қамтылуы;
- Несие міндеттемелері мен берешектер.
Мысалы, отбасының бірнеше пәтері немесе автокөлігі болуы оның материалдық жағдайын бағалауға әсер етеді. Бірақ бір пәтердің немесе көліктің болуы автоматты түрде ауқатты отбасы мәртебесін бермейді.
Шешім барлық көрсеткіштің жиынтығы негізінде қабылданады.
Қазақстандағы отбасылар бес санатқа бөлінеді
Отбасының цифрлық картасы азаматтардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын 59 өлшем бойынша бағалайды. Бұл өлшемдер сегіз негізгі бағытқа біріктірілген.
Бағалау нәтижесінде әр отбасы бес санаттың біріне енгізіледі:
- А санаты – әл-ауқаты жоғары отбасылар;
- В санаты – тұрмысы бақуатты отбасылар;
- С санаты – әлеуметтік жағдайы қанағаттанарлық отбасылар;
- D санаты – экономикалық тұрғыдан осал отбасылар;
- Е санаты – экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан осал отбасылар.
Мұндай жіктеу мемлекеттік органдарға қай отбасылардың әлеуметтік қолдауға көбірек мұқтаж екенін анықтауға көмектеседі.
Дегенмен цифрлық картадағы санат белгілі бір жәрдемақының автоматты түрде тағайындалатынын білдірмейді. Әрбір әлеуметтік төлем мен мемлекеттік қолдау шарасының өз талаптары бар.
Сатылған көлік немесе бұрынғы пәтер санатқа әсер ете ме?
Иә, мемлекеттік дерекқорлардағы ескірген мәліметтер отбасының әлеуметтік жағдайын бағалауға әсер етуі мүмкін.
Мәселен, азамат пәтерін сатқанымен, жылжымайтын мүлік бұрынғы иесінің атына тіркеліп тұруы ықтимал. Дәл осындай жағдай сатылған автокөлікке немесе қызметі тоқтатылған жеке кәсіпкерлікке де қатысты болуы мүмкін.
Егер мемлекеттік ақпараттық жүйеде мұндай деректер жаңартылмаса, Отбасының цифрлық картасы отбасының нақты жағдайын дұрыс көрсетпеуі мүмкін.
Сондықтан азаматтарға өздері мен отбасы мүшелері туралы ақпараттың дұрыстығын тексеріп отырған жөн.
Қате мәліметті қалай түзетуге болады?
Егер цифрлық картада отбасының мүлкі, табысы немесе кәсіпкерлік қызметі туралы қате ақпарат көрсетілсе, алдымен сол мәлімет сақталған мемлекеттік дерекқорды түзету қажет.
Мысалы, жылжымайтын мүлікке қатысты қате болса, оны тіркеуге жауапты органға жүгіну керек. Автокөлік немесе кәсіпкерлік қызмет туралы мәліметтер де тиісті уәкілетті органдар арқылы жаңартылады.
Деректер бастапқы ақпараттық жүйеде түзетілгеннен кейін Отбасының цифрлық картасына автоматты түрде беріледі.
Отбасының әлеуметтік әл-ауқат санаты келесі ай сайынғы бағалау кезінде қайта есептеледі. Яғни санат бір рет белгіленіп, өзгеріссіз қалмайды.
Цифрлық карта не үшін қажет?
Отбасының цифрлық картасының негізгі міндеті – мемлекеттік әлеуметтік қолдауды нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау.
Жүйе мемлекеттік органдардың ақпараттық базаларындағы мәліметтерді біріктіріп, отбасының әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалайды. Осы ақпарат негізінде азаматтарға тиісті мемлекеттік қызметтер мен қолдау шараларын ұсынуға мүмкіндік туады.
Мұндай тәсіл отбасының табысын ғана емес, оның нақты тұрмыс жағдайын, мүлкін және қаржылық міндеттемелерін ескеруге бағытталған.
Ең бастысы – 350 мың теңге табыс, бір пәтер немесе автокөлік отбасының ауқатты екенін өздігінен дәлелдемейді. Әлеуметтік санат бірнеше көрсеткіш бойынша анықталады, ал мемлекеттік деректер өзгерсе, бағалау нәтижесі де қайта қаралады.
Бұған дейін біз үйі мен көлігі бар қазақстандықтардың қандай жағдайда мемлекеттік жәрдемақы ала алатыны туралы жазған едік. Онда C, D және E санаттарына жататын отбасылардың әлеуметтік жағдайын бағалау тәртібі түсіндірілген болатын.
