Қазақстанда биыл шамамен 1,7 трлн теңгеге 200-ге жуық жаңа өнеркәсіптік кәсіпорынды іске қосу жоспарланған. Отандық өндірісті дамыту және қазақстандық тауарларға тұрақты сұраныс қалыптастыру мәселелері Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында қаралды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Үкіметтің отандық өнеркәсіпті дамыту жөніндегі ресми материалдарында да 2026 жылға арналған индустриялық жобалардың жалпы құны 1,7 трлн теңге екені көрсетілген.
Үкімет басшысы жаңа зауыттар салумен қатар, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың өнімдерін өткізуге жағдай жасау қажет екенін атап өтті. Ол үшін мемлекеттік сатып алу жүйесіндегі кедергілерді жою, қазақстандық өндірушілер тізілімін жетілдіру және ұзақмерзімді тапсырыстар көлемін арттыру міндеті қойылды.
Олжас Бектенов отандық өндіріске қатысты не айтты?
Премьер-министр Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауында отандық компаниялардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және елде шығарылатын өнімдерге кепілді сұраныс қалыптастыруға ерекше мән берілгенін еске салды.
Үкіметтің негізгі міндеті – қазақстандық кәсіпорындарға өндіріс көлемін ұлғайтуға, қаржыландыруға қол жеткізуге және ішкі нарықта әділ бәсекелесуге мүмкіндік беру.
«Отандық өндірісті дамыту және ішкі нарықты қорғау – Үкіметтің экономикалық саясатының теңдессіз басымдығы. Мемлекет басшысы атап өткендей, күшті әрі бәсекеге қабілетті нақты сектор мен отандық тауар өндірушілерге арқа сүйемей, қуатты экономика құру мүмкін емес. Алға қойылған мақсаттарды жүзеге асыру аясында биыл Қазақстанда жалпы құны шамамен 1,7 трлн теңгені құрайтын 200-ге жуық жаңа өнеркәсіптік кәсіпорынды іске қосу жоспарлануда. Біздің міндетіміз – отандық зауыттар мен фабрикалар үшін өнімдерін тұрақты өткізуге, қаржыландыру тетіктеріне қол жеткізуге және әділ бәсекелестік жағдайларына кепілдік беру», – деп атап өтті Олжас Бектенов.
Аталған 200-ге жуық кәсіпорын – 2026 жылға арналған жоспарлы көрсеткіш. Бұл барлық нысан қазірдің өзінде пайдалануға берілді дегенді білдірмейді.
Қазақстандық өндірушілер тізілімінде қанша кәсіпорын бар?
2026 жылдан бастап елімізде Қазақстандық тауар өндірушілер тізілімі жұмыс істейді. Оның мақсаты – нақты өндіріс орындарын анықтау, тауарлардың қазақстандық шығу тегін растау және мемлекеттік қолдау шараларын тиісті кәсіпорындарға бағыттау.
Үкімет отырысында келтірілген мәлімет бойынша, тізілім арқылы 70 мыңнан астам тауар позициясы бойынша шамамен 2,7 мың өндірушінің қызметі расталған.
Премьер-министр бұл жүйені тек мемлекеттік сатып алуда ғана емес, басқа бағыттарда да кеңінен қолдануды тапсырды:
- Құрылыс саласындағы сатып алуларда.
- Мемлекеттік сатып алу рәсімдерінде.
- Ұлттық компаниялардың сатып алуларында.
- Жер қойнауын пайдаланушылардың сатып алуларында.
- Кәсіпорындарға жеңілдікпен қаржыландыру беру кезінде.
Мұндай тәсіл мемлекеттік қолдау мен сатып алу мүмкіндіктерін Қазақстанда нақты өнім өндіретін компанияларға бағыттауды көздейді.
Мемлекеттік сатып алуда қандай мәселе анықталды?
Қазақстанда тек отандық өндірушілерден сатып алынатын тауарлардың тізбесі кеңейтілген. Алайда бұл шара әзірге күтілген нәтижені толық қамтамасыз етіп отырған жоқ.
Үкімет отырысында ұсынылған есепке сәйкес, 2026 жылдың тоғыз айында жасалған шарттардың көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 8%-ға төмендеген.
Сонымен қатар кәсіпорындар өздерінің отандық өндіруші мәртебесін растау рәсімдерінің ұзаққа созылатынына шағымданып келеді.
Бұл мәселе компаниялардың сатып алуға қатысуына және мемлекеттік қолдау тетіктерін пайдалануына кедергі келтіруі мүмкін.
Осыған байланысты Олжас Бектенов сатып алу жүйесіндегі әкімшілік тосқауылдарды қысқартуды және тізілім жұмысын жетілдіруді тапсырды.
Жер қойнауын пайдаланушылар отандық тауарды қанша сатып алады?
Үкімет басшысы жер қойнауын пайдаланушылардың сатып алуларында қазақстандық кәсіпорындар үшін пайдаланылмаған мүмкіндік көп екенін атап өтті.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында қатты пайдалы қазбалар саласындағы жер қойнауын пайдаланушылардың отандық кәсіпорындардан тауар сатып алу үлесі небәрі 17%-ды құраған.
Бұл көрсеткіш жер қойнауын пайдаланушылар сатып алатын тауарлардың басым бөлігі әлі де қазақстандық өндірушілерден алынбайтынын көрсетеді.
Үкіметтің ұстанымы бойынша, мұндай сатып алуларда отандық өнімнің үлесін арттыру үшін нақты тауар түрлері мен қажетті көлемдер алдын ала айқындалуы тиіс.
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне Энергетика министрлігімен және жер қойнауын пайдаланушылармен бірлесіп, қазақстандық кәсіпорындар жеткізе алатын тауарлардың тізбесін әзірлеу тапсырылды.
2027 жылға арналған ұзақмерзімді келісімшарттар дайындалады
Отандық өндірісті қолдаудың тағы бір бағыты – кәсіпорындарды тұрақты тапсырыспен қамтамасыз ету.
Үкімет «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасымен, мүдделі мемлекеттік органдармен және компаниялармен бірлесіп, 2026 жылдың соңына дейін 2027 жылға арналған ұзақмерзімді шарттар мен офтейк-келісімшарттар жоспарын бекітуді тапсырды.
Бұл жоспар импортты алмастыратын өнімдерге қатысты сатып алудың барлық түрін қамтуы тиіс.
Офтейк-келісімшарт – өндіруші мен сатып алушы арасындағы болашақта шығарылатын өнімді жеткізу жөніндегі алдын ала келісім.
Мұндай тетік кәсіпорындарға алдағы сұранысты бағалауға, өндірістік қуаттарын жоспарлауға және қаржыландыру мәселелерін шешуге мүмкіндік береді.
Алайда 2027 жылға арналған келісімшарттар жоспары әзірге бекітілген жоқ. Оны жыл соңына дейін дайындау міндеті қойылған.
Отандық өндірушілер тізілімі қалай өзгереді?
Үкімет тізілімге енгізу рәсімін жеңілдетуді де көздеп отыр.
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігімен бірлесіп, үш ай ішінде кәсіпорындарды Қазақстандық тауар өндірушілер тізіліміне енгізу рәсімін мемлекеттік қызмет форматына ауыстыру тапсырылды.
Жаңартылған тәртіпте өтінімдерді қараудың нақты мерзімдері белгіленуі тиіс.
Сонымен қатар тізілімді мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен ықпалдастыру кеңейтіледі. Бұл кәсіпорынның нақты өндірістік қуаты бар-жоғын онлайн режимде тексеруге мүмкіндік беруге тиіс.
Жоспарланған өзгерістер кәсіпкерлердің құжат жинауға жұмсайтын уақытын қысқартуға және мәртебені растау рәсімдерінің ашықтығын арттыруға бағытталған.
Үкімет қандай нақты тапсырмалар берді?
Отырыстың қорытындысы бойынша Премьер-министр бірқатар міндет жүктеді:
- 2026 жылдың соңына дейін сатып алу рәсімдеріндегі кедергілерді жою және отандық өндірушілермен жасалатын шарттар көлемін арттыру.
- Қысқа мерзімде Қазақстандық тауар өндірушілер тізілімін жетілдіру және мемлекеттік дерекқорлармен интеграцияны кеңейту.
- Жер қойнауын пайдаланушылармен бірлесіп қазақстандық кәсіпорындардан сатып алынатын тауарлар мен олардың көлемдерін анықтау.
- Жыл соңына дейін 2027 жылға арналған ұзақмерзімді шарттар мен офтейк-келісімшарттар жоспарын бекіту.
- Үш ай ішінде өндірушілерді тізілімге енгізуді өтінімдерді қарау мерзімдері белгіленген мемлекеттік қызмет форматына көшіру.
Премьер-министр сондай-ақ Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің кластерлік даму моделін енгізу жөніндегі ұсынысын қолдады.
Бұл тәсіл қолданыстағы өндірістік қуаттарды, жергілікті кәсіпорындарды және өзара байланысты салаларды бірлесіп дамытуға бағытталған.
Жаңа шаралар қазақстандық бизнеске не береді?
Үкіметтің жаңа тапсырмалары отандық өндірушілерді қолдауды тек қаржыландырумен шектемей, оларды нақты сатып алулармен байланыстыруға бағытталған.
Кәсіпорын үшін ұзақмерзімді тапсырыстың болуы өндірісті кеңейту туралы шешім қабылдауға және қажетті инвестицияны жоспарлауға мүмкіндік береді.
Ал тізілімге енгізу рәсімін жеңілдету мемлекеттік қолдау мен сатып алуға қатысу жолындағы әкімшілік кедергілерді азайтуы мүмкін.
Дегенмен бұл шаралардың нақты нәтижесі сатып алу шарттарының көлеміне, рәсімдердің қаншалықты жылдам өзгеретініне және қазақстандық кәсіпорындардың қажетті өнімді жеткізу мүмкіндігіне байланысты болады.
Бұған дейін біз отандық зауыттарға ірі инфрақұрылымдық жобалар аясында жаңа тапсырыстар мен офтейк-келісімшарттар арқылы қандай мүмкіндіктер ашылып жатқанын жазған едік. Мемлекеттік сатып алуларды жетілдіру жөніндегі қазіргі тапсырмалар да қазақстандық өндірісті тұрақты сұраныспен қамтамасыз етуге бағытталған.