Қазақстанда 125 жаңа өндіріс іске қосылды: инвестиция – 900 млрд теңге

511
Ринат Сафин Редактор
Фотосурет: primeminister.kz

Қазақстанда он айда өнеркәсіп өндірісі 9,3%-ға өсті. Жыл басынан бері жалпы инвестиция көлемі 900 млрд теңге болатын 125 жаңа өндірістік жоба іске қосылды, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл туралы Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев мәлімдеді, деп хабарлады Үкіметтің ресми ақпараттық ресурсы.

2026 жылдың соңына дейін жалпы құны 1,7 трлн теңгеден асатын 200 өнеркәсіптік жобаны іске қосу жоспарланған. Олардың нәтижесінде 17 мыңнан астам жұмыс орны құрылуы тиіс. Соның 5,5 мыңы ауылдық жерлерге тиесілі болмақ.

Үкімет отырысында жаңа зауыттар ашумен қатар, отандық өнімге сұранысты арттыру, шикізатты терең өңдеу, өндірісті жергіліктендіру және мемлекеттік сатып алуларға қазақстандық компаниялардың қатысуын кеңейту мәселелері қаралды.

200 жоба: 17 мың жұмыс орны және 500 млрд теңгенің экспорты

Ерсайын Нағаспаевтың айтуынша, өнеркәсіптегі оң динамиканы сақтау үшін жаңа өндірістік қуаттарды іске қосу маңызды. Жылдық инвестициялық бағдарламаның негізгі көрсеткіштері де осы міндетке бағытталған.

«Мемлекет басшысы өз Жолдауында елімізде отандық өндірісті дамыту, жаңа кәсіпорындар ашу және өнеркәсіптің мүмкіндігін арттыру бойынша нақты міндет қойды. Осы орайда өнеркәсіп саласындағы тұрақты өсімді сақтап, өндіріс көлемін одан әрі арттыру маңызды. Он айдың қорытындысы бойынша өндіріс көлемі 9,3%-ға өсіп, оң динамика көрсетті. Салаға серпін беретін маңызды бағыттардың бірі – жалпы инвестиция көлемі 1,7 трлн теңгеден асатын 200 жаңа жобаны іске қосу. Оларды жүзеге асыру нәтижесінде 17 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылады. Оның ішінде 5,5 мың жұмыс орны ауылдық жерлерде құрылады. Жобалар толық қуатына шыққан жағдайда, жыл сайын шамамен 1,5 трлн теңгенің өнімі өндіріліп, 500 млрд теңгесі экспортқа бағытталады», — деді өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев.

Министрдің мәліметінше, жоспардағы 200 жобаның 125-і іске асырылған. Оларға 900 млрд теңге инвестиция салынған. Қалған жобалар аяқталу кезеңінде және пайдалануға беруге дайындалып жатыр.

Жаңа кәсіпорындар толық қуатына шыққаннан кейін жылына шамамен 1,5 трлн теңгенің өнімін шығару көзделген. Оның 500 млрд теңгесі экспортқа бағытталмақ. Бұл әзірге жоспарлы өндірістік және экспорттық көрсеткіштер.

Қазақстанда бұрын шығарылмаған қандай өнімдер өндіріледі?

Жаңа жобалардың бір бөлігі елде бұрын өндірілмеген тауар түрлерін игеруге бағытталған. Бұл импортты алмастыруға және отандық өнеркәсіптің өнім түрлерін кеңейтуге мүмкіндік береді.

Олардың қатарында:

  • Теміржол бандаждары мен доңғалақтар.
  • Жаныштау жабдықтары.
  • Ламинат.
  • Тамшылатып суару жүйелері.
  • Кофе машиналарына арналған алюминий капсулалар.

Бұл өнімдердің әрқайсысы әртүрлі нарыққа арналған. Мәселен, теміржол бөлшектері машина жасау саласына қажет болса, тамшылатып суару жүйелері ауыл шаруашылығында пайдаланылады.

Отандық өндірушілер 122 млрд теңгеге келісімшарт жасады

Қазақстандық тауар өндірушілердің цифрлық тізілімі мемлекеттік қолдауды нақты өндіріс орындарына бағыттаудың негізгі құралдарының біріне айналып келеді.

Бүгінде тізілімде 50 мыңнан астам өтінім қаралған. Шамамен 2,6 мың отандық өндіруші мен олардың 72 мың тауары тіркелген.

Тізілімнің негізгі сатып алу алаңдарымен біріктірілуі нәтижесінде жыл басынан бері 94 мың сатып алуда қазақстандық өнімге басымдық берілген.

Ал мемлекеттік сатып алу аясында отандық тауар өндірушілермен жалпы сомасы 122 млрд теңгеге жуық 83 мыңнан астам келісімшарт жасалған.

Министр өндірістің шынайылығын тексеру мен жергіліктендіру деңгейін бақылауды күшейту жоспарланып отырғанын айтты.

«Осы мақсатта өндірісті цифрлық тексеру және локализацияға қойылатын талаптар күшейеді. Сондай-ақ кәсіпорындардың қызметін талдау үшін жасанды интеллект, өндіріс қуат жүктемесін бақылау үшін цифрлық дашборд енгізу жоспарлануда. Отандық өндірісті қолдаудың негізгі тетіктерінің бірі – реттелетін сатып алу кезінде қазақстандық өнімдерге басымдық беру. Мемлекеттік сатып алу аясында осы тетіктің арқасында отандық тауар өндірушілермен жалпы сомасы 122 млрд теңгеге жуық 83 мыңнан астам келісімшарт жасалды. Сонымен қатар қазақстандық өндірушілер мен ірі тапсырыс берушілер арасында ұзақ мерзімді шарт пен офтейк-келісім-шарт жасау тәжірибесі дамып келеді. Өткен жылдан бері 2,5 мыңнан астам ұзақ мерзімді шарт және 707 офтейк-келісімшарт жасалды», — деді ол.

Ұзақмерзімді шарттар мен офтейк-келісімшарттар кәсіпорындарға болашақ тапсырыстарды алдын ала жоспарлауға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе жаңа өндірістік желі ашуға немесе қолданыстағы қуатты кеңейтуге қаржы қажет болған жағдайда маңызды.

Коммуналдық секторды жаңғырту отандық зауыттарға тапсырыс береді

Отандық өнімге қосымша сұраныс Энергетика және коммуналдық секторларды жаңғырту жөніндегі ұлттық жоба аясында қалыптасып жатыр.

Жоба шеңберінде қазақстандық кәсіпорындардың өнімдерін жеткізу бойынша 144 келісімшарт жасалған.

Сатып алынатын өнімдер қатарында құбырлар, кабель-сым бұйымдары, бетон, арматура, электротехникалық жабдықтар және басқа да құрылыс пен инженерлік инфрақұрылымға қажетті материалдар бар.

Бұл коммуналдық желілерді жаңарту бағдарламасын отандық өнеркәсіптің тапсырыстарымен байланыстыруға мүмкіндік береді.

Балқаш пен Ақтоғайда екі мыс балқыту зауыты салынады

Үкімет шикізатты ел ішінде терең өңдеуге де басымдық беріп отыр. Қазір Қазақстанда өндірілетін 3,4 млн тонна мыс концентратының шамамен 59%-ы ел ішінде өңделеді.

Қалған көлемді игеру үшін жаңа өндірістік қуаттар қажет. Осы мақсатта Балқаш пен Ақтоғайда екі мыс балқыту зауытын салу жоспарланған.

Әр кәсіпорынның жобалық қуаты 300 мың тоннаны құрайды.

Сонымен қатар мыс концентратын өңдеуді ынталандыру үшін тарифтерді мемлекеттік реттеу заңнамасына түзетулер әзірленген.

Шикізат базасын кеңейту бағытында Көксай және Айдарлы жобалары жүзеге асырылмақ. Олардың есебінен қосымша 1,7 млн тонна мыс концентратын өндіру көзделген.

2030 жылға қарай мынадай нәтижелер жоспарланып отыр:

  • Мыс концентратын өндіруді 1,5 есеге арттыру.
  • Мыс өндіру көлемін екі есеге ұлғайту.
  • Дайын мыс өнімдерін шығаруды екі есеге көбейтіп, 40 мың тоннаға жеткізу.

Бұл көрсеткіштер жаңа зауыттар мен кен орындарын игеру жобалары жүзеге асқан жағдайда орындалуы тиіс.

Автомобиль және теміржол өндірісі кластерлік модельге көшеді

Қазақстанда өнеркәсіптік кооперацияны кеңейту үшін заңнамаға «салалық кластер» ұғымы енгізілген. Бұл ірі кәсіпорындардың айналасына бөлшек өндірушілерді, шағын және орта бизнесті, ғылыми және сервистік ұйымдарды біріктіруге бағытталған.

«Локализацияны одан әрі дамыту үшін елімізде толық өндіріс тізбегін қалыптастыру қажет. Осы мақсатта заңнамаға «салалық кластер» ұғымы енгізілді. Бұл тетік ірі кәсіпорындардың айналасына отандық өндірістерді топтастыруды көздейді. Оған шикізат, қосалқы бөлшек өндірушілер, шағын және орта бизнес, ғылыми және сервистік ұйымдар тартылады. Осы бағытта қажетті нормативтік-құқықтық актілер әзірленуде. Кластерлік шешімді сынақтан өткізу үшін пилот ретінде автомобиль және теміржол машина жасау салалары айқындалды», — деді министр.

Автомобиль өнеркәсібінде қазір аккумуляторлар, шиналар, мультимедиялық жүйелер мен автокөлік орындықтары шығарылады.

Qarmet кәсіпорнында өндірілген болаттан автобус шанағына арналған бөлшектерді қалыптау игерілген. Биыл автомобильдерге арналған жылыту, желдету және салқындату жүйелерінің, сондай-ақ еден жабындарының өндірісі басталды.

Жүк көліктерінің қозғалтқыштарына арналған цилиндр блоктарын шығару да игерілген.

Қостанай мен Алматыда қандай өндірістер ашылады?

2026 жылдың соңына дейін Қостанайда жылына 60 мың данаға дейін автокомпонент шығаратын өндірісті іске қосу жоспарланып отыр.

Ал Алматыда автомобильдерге арналған электр сымдарын, тежегіш және отын жүйелерінің түтіктерін жергіліктендіру көзделген.

Теміржол машина жасау саласында доңғалақтар, вагон осьтері, бұрмалар мен рельс бекіткіштері өндіріледі.

Бұл бағыттағы негізгі мақсат – дайын көлік құралдарын құрастырумен шектелмей, олардың құрамдас бөлшектерін Қазақстанда көбірек шығару.

Арнайы экономикалық аймақтардың жұмысы өзгереді

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі арнайы экономикалық аймақтарды дамыту моделін де жаңартып жатыр.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес жаңа модель әзірленіп, қажетті заңнамалық түзетулер қабылданған. Реформаны толық жүзеге асыру үшін Салық кодексі мен басқа да нормативтік құқықтық актілерді пысықтау жұмыстары жүргізіледі.

Жаңа тәсіл үш бағытқа негізделген:

  • Сапалы жоспарлау. Арнайы экономикалық аймақтар құрылғанда салалық басымдықтар, жер учаскелері мен инфрақұрылым мүмкіндіктері ескеріледі.
  • Тиімді басқару. Инвестор тарту, жобаларды сүйемелдеу және инфрақұрылымды дамыту үшін жеке басқарушы компанияларды қатыстыру көзделеді.
  • Жобаларды іріктеу. Тұрақты сұранысы, экспорттық әлеуеті және өндірістік кооперация мүмкіндігі бар кәсіпорындарға басымдық беріледі.

Жаңа өндірістерді қолдау туралы шешім қабылдағанда ішкі нарық сұранысы, экспорт мүмкіндігі және шикізатпен қамтамасыз етілу деңгейі де бағаланады.

«Мемлекет басшысы өз Жолдауында жаңа өндірістерді ашу кезінде нарық сұранысын, әр өңір мен саланың өзіндік ерекшелігін ескере отырып, өндірісті дамыту қажеттігін атап өтті. Осы тапсырманы орындау мақсатында министрлік өндіріс қуаттарының балансын бағалау тетігін енгізіп, қажетті заңнамалық өзгерістер қабылдады, өндірісті бағалау әдістемесін бекітті. Әдістемеде ішкі нарықтың сұранысы, өнімді экспорттау мүмкіндігі және өндірісті шикізатпен қамтамасыз ету деңгейі ескеріледі. Осылайша, бағалау нәтижесі жаңа жобаларға мемлекеттік қолдау көрсету және инвестиция тарту шешімдерін қабылдау кезінде ескерілетін болады», — деді Ерсайын Нағаспаев.

Құрылыс материалдарының отандық үлесі 80%-ға жетуі тиіс

2027 жылдың Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы болып жариялануы құрылыс материалдарын өндірушілер үшін қосымша мүмкіндік ашпақ.

Қазір Қазақстанның ішкі нарығындағы негізгі құрылыс материалдарына деген сұраныстың шамамен 73%-ы отандық өніммен қамтамасыз етіледі.

Дегенмен жылу оқшаулағыш және керамикалық тақталар, композиттік және қаптау материалдары сияқты жекелеген тауар түрлері бойынша импортқа тәуелділік сақталып отыр.

Осыған байланысты «Халықтық құрылыс» бағдарламасы аясында құрылыс материалдарына деген қажеттілік анықталып, жаңа өндірістерге инвестиция тарту жоспарланған.

Министрлік алдағы үш жылда ішкі нарықтағы отандық құрылыс материалдарының үлесін 80%-ға жеткізуді көздейді.

Сонымен қатар құрылыс жобаларында Қазақстанда шығарылатын материалдарды негізсіз импорттық өнімдермен алмастыруға жол бермеу шаралары қабылданбақ. Ол үшін отандық өндірушілер тізіліміндегі ақпарат құрылыс саласының цифрлық жүйелерінде көрсетілуі тиіс.

Қазақстан өнеркәсібін алда не күтіп тұр?

Үкіметтің 2026 жылға арналған жоспары жаңа кәсіпорындарды іске қосумен ғана шектелмейді. Негізгі басымдықтар – отандық өнімге тұрақты сұраныс қалыптастыру, шикізатты терең өңдеу, өндірістік кооперацияны дамыту және импортқа тәуелділікті қысқарту.

Қазір 200 жобаның 125-і іске асырылған. Қалғандарының іске қосылуы, 17 мыңнан астам жұмыс орнының құрылуы және жылына 1,5 трлн теңгенің өнімін шығару көрсеткішіне қол жеткізу алдағы кезеңдегі нақты нәтижелерге байланысты.

Ал құрылыс материалдарының отандық үлесін 80%-ға жеткізу, мыс өндірісін кеңейту және жаңа автокомпонент зауыттарын іске қосу – бірнеше жылға есептелген міндеттер.

Бұған дейін біз Қазақстанда өңдеу өнеркәсібінің үлесі тау-кен өндірісінен асып, жаңа индустриялық жобалардың экономикалық құрылымға ықпал ете бастағаны туралы жазған едік. Жаңа өндірістерді іске қосу және шикізатты терең өңдеуді кеңейту осы бағыттағы жұмыстың жалғасы болмақ.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -