Қазақ тілін ауқымды өзгерістер күтіп тұр: не өзгереді

203
Ринат Сафин Редактор
Фотосурет: Коллаж: Akorda / DKNews.kz / AI-generated

Қазақстанда қазақ тіліне арналған 34 сөздік пен анықтамалық әзірлеу жоспарланып отыр. Олардың барлығы бірыңғай ұлттық цифрлық платформаға жинақталып, көпшілікке қолжетімді болады. Бұл бастама Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес қолға алынды. Ақорданың ресми хабарламасына сәйкес, Вице-президент Ерлан Қарин тіл нормаларын жетілдіру мәселесін ғалымдармен және кәсіби қоғамдастық өкілдерімен талқылады, деп хабарлайды DKNews.kz.

Жобаның негізгі мақсаты – қазақ тілінің емле ережелерін жүйелеу, сөздіктерді жаңарту, терминдер мен ұғымдарды біріздендіру және тілдік қорды цифрлық форматқа көшіру.

Бұл жұмыс Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының Х құрылтайында Мемлекет басшысы берген тапсырмаларды орындау аясында жүргізіледі.

Қазақ тіліне арналған 34 жаңа еңбек дайындалады

Кеңесте қазақ тілінің нормативтік негізін жаңартуға арналған ауқымды ғылыми жоба талқыланды.

Жоспар бойынша үш бағытта жұмыс жүргізіледі:

  • 6 анықтамалық – қазақ тілінің нормалары мен ережелеріне арналған.
  • 19 негізгі сөздік – орфографиялық, орфоэпиялық, түсіндірме, грамматикалық, этимологиялық, терминологиялық және басқа бағыттарды қамтиды.
  • 9 академиялық аударма сөздігі – қазақ тілінің өзге тілдермен байланысын дамытуға бағытталған.

Осылайша, барлығы 34 анықтамалық және сөздік әзірлеу көзделіп отыр.

Бұл еңбектердің барлығы «Қазақ тілінің әмбебап сөздігі» ұлттық цифрлық платформасына біріктіріледі. Жоба жүзеге асқан жағдайда пайдаланушылар тілдік ақпаратты бір жерден іздеп, қажетті сөздердің жазылуы мен мағынасын тексере алады.

Ерлан Қарин қазақ тілін жаңғыртудың негізгі міндеттерін атады

Вице-президенттің айтуынша, қазақ тілінің қазіргі қолданысын реттеу ғана емес, оның ұзақмерзімді дамуына қажетті ғылыми және технологиялық негіз қалыптастыру маңызды.

«Президент «Қазақ тілі» қоғамының жуырда өткен құрылтайында қазақ тілінің емлесі мен ережесін жүйелеу, сөздіктерді жаңарту, қолданыстағы сөздер мен ұғымдарды біріздендіру, сөздік қорымызды цифрлық форматқа көшіру секілді маңызды мәселелерге назар аударған болатын. Бұл іргелі бастама ел ішінде кең қолдау тапты. Соның негізінде отандық ғалымдар мен сала мамандары ұлттық ауқымдағы үлкен жобаға кіріседі. Оларға маңызды тарихи миссия жүктеліп отыр», – деді Ерлан Қарин.

Бұл жұмысқа тілтанушы ғалымдар мен кәсіби мамандар тартылмақ. Олар қолданыстағы ережелерді, сөздіктерді және терминологиялық нормаларды ғылыми тұрғыдан саралап, жаңарту жөнінде ұсыныстар әзірлейді.

«Қазақ тілі ғылым мен инновация тіліне айналмай, ісіміз ілгерілемейді»

Кездесуде Ерлан Қарин қазақ тілінің даму болашағын ғылыммен және заманауи технологиялармен байланыстырды.

Ол тіл нормаларын біріздендіруді тек емле мәселесі ретінде емес, жаңа ғылыми және технологиялық инфрақұрылым қалыптастыру міндеті ретінде қарастыру қажет екенін атап өтті.

«Ғалымдар мен сарапшылардың алдында тұрған басты міндет – қазақ тілінің нормативтік негіздерін бір жүйеге келтіріп, оның келешекте қарыштап дамуын қамтамасыз ететін жаңа ғылыми, ұйымдастырушылық және технологиялық инфрақұрылым қалыптастыру. Бұл қадам қазақ тілін одан әрі жетілдіруге оң ықпал етеді. Сондықтан бұл іспен, ең алдымен, ғалымдар мен кәсіби мамандар айналысуы керек. Сәкен Сейфуллиннің «Қазақ тілі кеңсе тіліне айналмай іс оңбайды» деген кең таралған сөзіне енді басқа пайым тұрғысынан қарау керек. Яғни, қазақ тілі ғылым мен инновация тіліне айналмай, ісіміз ілгерілемейді», – деді Ерлан Қарин.

Бұл ұстаным қазақ тілінің ғылым, білім беру, цифрлық технологиялар және инновациялық салалардағы қолданысын кеңейту қажеттігін көрсетеді.

«Қазақ тілінің әмбебап сөздігі» қалай жұмыс істемек?

Жобаның маңызды бөлігі – әзірленетін сөздіктер мен анықтамалықтарды бірыңғай цифрлық жүйеге біріктіру.

«Қазақ тілінің әмбебап сөздігі» ұлттық платформасында орфографиялық, орфоэпиялық, түсіндірме, грамматикалық, этимологиялық және терминологиялық мәліметтер жинақталуы жоспарланған.

Мұндай жүйе тіл мамандары мен оқытушыларға ғана емес, журналистерге, редакторларға, аудармашыларға, студенттерге және қазақ тілін үйренушілерге де пайдалы болуы мүмкін.

Бірыңғай цифрлық база сөздердің дұрыс жазылуын, айтылуын, мағынасын және қолданылу ерекшеліктерін бірізді дереккөздер арқылы тексеруге жағдай жасайды.

Сонымен қатар жүйеленген тілдік деректер болашақта қазақ тіліндегі іздеу жүйелерін, мәтінді автоматты өңдеу құралдарын және жасанды интеллект технологияларын дамыту үшін пайдаланылуы мүмкін. Алайда платформаның нақты техникалық мүмкіндіктері мен іске қосылу мерзімі әзірге жарияланған жоқ.

Жобаға кімдер қатысады?

Ерлан Қарин өткізген кездесуге ғылыми, мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың өкілдері қатысты.

Олардың қатарында:

  • Президент жанындағы Ұлттық ғылым академиясының академиктері.
  • Тілтанушы ғалымдар мен сала мамандары.
  • Құрылтай депутаттары.
  • Үкімет пен Қазақстан Халық Кеңесінің мүшелері.
  • Бұқаралық ақпарат құралдарының басшылары және зиялы қауым өкілдері.

Кеңесте жобаны ұйымдастыру мен үйлестіру, мамандардан түсетін ұсыныстарды саралау және тілдік ережелерді бекіту мәселелері қаралды.

Қатысушылар қазақ тілін дамытуға бағытталған бастама үшін Мемлекет басшысына алғыс білдірді.

Қазақ тілі үшін бұл жобаның маңызы қандай?

Жаңа сөздіктер мен анықтамалықтарды әзірлеу қазақ тіліндегі жазу және сөз қолдану нормаларын біріздендіруге бағытталған.

Бұл әсіресе білім беру, ғылыми жарияланымдар, ресми құжаттар, бұқаралық ақпарат құралдары және цифрлық сервистер үшін маңызды. Аталған салаларда ортақ тілдік нормалардың қолданылуы мәтіндердің түсініктілігі мен бірізділігін арттыра алады.

Жобаның келесі кезеңінде ғалымдар мен кәсіби мамандар сөздіктердің мазмұнын әзірлеп, қолданыстағы нормаларды саралауы тиіс. Ал ұлттық цифрлық платформаның нақты нәтижесі дайындалған еңбектердің сапасына және олардың пайдаланушыларға қаншалықты қолжетімді болатынына байланысты.

Бұған дейін біз Президенттің қазақ тілінің орфографиялық сөздігін жаңарту, терминдерді біріздендіру және халықаралық сөздіктер әзірлеу жөніндегі тапсырмалары туралы жазған едік. Ерлан Қарин өткізген кездесу осы бастамаларды нақты ғылыми жобаға айналдыруға бағытталған.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -