Бір ғана сілтеме банк шотындағы ақшаға қауіп төндіруі мүмкін. Қазақстанның Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі азаматтарды электрондық пошта мен мессенджерлер арқылы таралатын фишингтік сілтемелерден сақ болуға шақырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
19 қарашада жарияланған агенттіктің ресми ескертуінде алаяқтардың жалған жеңілдіктер, сыйлықтар мен сенсациялық жаңалықтарды қалай пайдаланатыны түсіндірілген.
Қауіптің басты ерекшелігі – алаяқтық хабарлама кәдімгі жарнамаға, жаңалыққа немесе интернет-дүкеннің ұсынысына ұқсауы мүмкін. Адам сілтемені ашқаннан кейін шынайы сайттың көшірмесіне тап болып, жеке мәліметтерін немесе банк картасының деректерін өз қолымен енгізіп қоюы ықтимал.
Алаяқтар адамдарды сілтемеге қалай қызықтырады?
Алаяқтар пайдаланушылардың назарын аудару үшін кликбейт тәсілін қолданады. Бұл – адамды сілтемені басуға итермелейтін әсіре тартымды, сенсациялық немесе шұғыл әрекет етуге шақыратын тақырыптар.
Мұндай хабарламаларда қымбат тауарды өте арзанға сатып алу, тегін сыйлық ұтып алу немесе денсаулыққа қатысты ерекше жаңалық білу ұсынылуы мүмкін.
Агенттік келтірген мысалдар:
- «Тек бүгін ғана! iPhone жарты бағамен, тек... жасауыңыз керек».
- «Сіз бұған сенбейсіз! Жаңа жылдың құрметіне сыйлықтар таратылуда!».
- «Бұл сенсация! Егер сіз түнде ... ішсеңіз, тұмау да, коронавирус та қорқынышты болмайды».
Мұндай хабарламалардың барлығы міндетті түрде алаяқтық деген сөз емес. Алайда ерекше тиімді ұсыныс, асықтыру және белгісіз сілтемеге өтуді талап ету қатар кездессе, сақтықты күшейткен жөн.
Фишингтік сілтемені ашқанда не болады?
Фишинг – адамның жеке немесе қаржылық ақпаратын алдау арқылы қолға түсіруге бағытталған интернет-алаяқтық тәсілі.
Алаяқтар танымал жаңалықтар порталдарының, интернет-дүкендердің, банктердің және басқа да сервистердің сыртқы көрінісін қайталайтын жалған сайттар жасайды.
Пайдаланушы мұндай парақшаға өткенде оның шынайы ресурс емес екенін бірден байқамауы мүмкін. Сайтта таныс логотип, ұқсас дизайн және кәдімгі тіркелу немесе төлем жасау формасы болуы ықтимал.
Одан кейін адамнан мынадай ақпарат сұралуы мүмкін:
- Аты-жөні және басқа да дербес мәліметтері.
- Банк картасының нөмірі мен төлем деректемелері.
- Интернет-банкингтің логині мен құпиясөзі.
- SMS арқылы келген растау коды.
Егер пайдаланушы осы ақпаратты енгізсе, мәліметтер алаяқтардың қолына түсуі мүмкін. Кейін олар деректерді шоттарға заңсыз кіруге немесе ақша ұрлауға пайдалануға тырысады.
Сілтемені ашудың өзі әрдайым ақша жоғалтуға әкелмейді. Бірақ жалған сайтқа құпия ақпарат енгізу немесе зиянды файлды орнату қауіп деңгейін едәуір арттырады.
Бейне көру үшін қосымша орнатуды сұраса, сақ болыңыз
Агенттік алаяқтардың тағы бір тәсіліне назар аударды. Олар пайдаланушыларға қызықты немесе сенсациялық бейнематериал туралы хабарлама жіберіп, оны көру үшін арнайы қосымша орнатуды ұсынуы мүмкін.
Мұндай бағдарламаның ішінде зиянды код болуы ықтимал.
Оны орнатқан жағдайда қаскөйлер құрылғыдағы жеке ақпаратқа қол жеткізуге тырысады. Кейбір зиянды бағдарламалар телефонды немесе компьютерді қашықтан басқаруға да мүмкіндік беруі мүмкін.
Сондықтан белгісіз хабарламадағы бейнені ашу үшін қосымша файл жүктеу немесе құрылғының қауіпсіздік баптауларын өзгерту туралы талапқа сенуге болмайды.
Алаяқтық сілтемені қалай тануға болады?
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі фишингтік парақшаларға тән бірнеше белгіні атады.
Мына жағдайларға назар аудару қажет:
- Сайт ұзақ жүктеліп, кейін пайдаланушыны басқа интернет-мекенжайға бағыттайды.
- Сілтемені ашқаннан кейін файл жүктеу немесе қосымша орнату ұсынылады.
- Ашылған парақшаның мазмұны бастапқыда уәде етілген ақпаратқа сәйкес келмейді.
- Сыйлық, жеңілдік немесе бонус алу үшін банк картасының деректері сұралады.
- Пайдаланушыдан жеке мәліметтерін енгізу немесе шұғыл әрекет жасау талап етіледі.
Бұл белгілердің бірі байқалса, сайтты жабу, ештеңе жүктемеу және сұралған ақпаратты енгізбеу қажет.
Сондай-ақ сайттың нақты мекенжайын тексерген дұрыс. Алаяқтар ресми доменге ұқсас, бірақ бір немесе бірнеше таңбасы өзгеше интернет-мекенжайларды пайдалануы мүмкін.
Телефон мен компьютерді қалай қорғауға болады?
Агенттік азаматтарға құрылғылардың қауіпсіздік баптауларын тексеріп, қорғаныс бағдарламаларын тұрақты жаңартып отыруды ұсынады.
Негізгі қауіпсіздік шаралары:
- Құрылғыда белгісіз көздерден қосымшалар орнатуға рұқсат бермеу.
- Вирусқа қарсы бағдарламаны орнатып, оны үнемі жаңарту.
- Құрылғыны зиянды бағдарламаларға тұрақты тексеріп отыру.
- Күмәнді жарнамалар мен зиянды контентті шектейтін браузер кеңейтімдерін пайдалану.
- Жеке және банктік деректерді енгізер алдында сайттың мекенжайын мұқият тексеру.
- Қосымшаларды тек ресми қолданбалар дүкендерінен жүктеу.
- Электрондық пошта мен мессенджердегі күмәнді сілтемелерді ашпау.
Агенттік жарнамалық және күмәнді контентті бұғаттауға арналған AdBlock, uBlock Origin, Ghostery және AdGuard сияқты құралдарды да атап өтті.
Дегенмен мұндай кеңейтімдер барлық алаяқтық сайттан толық қорғай алмайды. Олар қосымша қорғаныс құралы болғанымен, пайдаланушының сақтығын алмастырмайды.
Егер банк деректерін енгізіп қойсаңыз, не істеу керек?
Кейде адам сайттың жалған екенін жеке мәліметтерін енгізгеннен кейін ғана түсінеді. Мұндай жағдайда уақыт жоғалтпай әрекет ету маңызды.
Егер күмәнді сайтқа банк картасының деректерін, құпиясөзді немесе SMS-кодты енгізіп қойсаңыз:
- Банкке дереу хабарласып, картаны немесе тиісті операцияларды бұғаттау мәселесін шешіңіз.
- Интернет-банкинг пен басқа да маңызды аккаунттардың құпиясөздерін өзгертіңіз.
- Құрылғыға күмәнді қосымша орнатылған болса, оны пайдалануды тоқтатып, қауіпсіздік тексеруін жүргізіңіз.
- Шоттағы операцияларды тексеріп, күмәнді аударымдарды банкке хабарлаңыз.
- Ақша ұрланған немесе деректер заңсыз пайдаланылған жағдайда құқық қорғау органдарына жүгініңіз.
Мұндай жағдайда банкпен тек оның ресми мобильді қосымшасы немесе ресми байланыс арналары арқылы хабарласқан дұрыс.
Неліктен алаяқтар адамдарды асықтырады?
Фишингтік хабарламалардың көпшілігі пайдаланушыны асығыс шешім қабылдауға итермелеуге негізделген.
Мысалы, «акция бүгін аяқталады», «сыйлығыңызды қазір алыңыз» немесе «мүмкіндікті жіберіп алмаңыз» деген тіркестер адамға ақпаратты тексеруге уақыт қалдырмауға бағытталған.
Мұндай психологиялық тәсілдің мақсаты – пайдаланушыны сілтеменің қауіпсіздігі туралы ойланбастан әрекет етуге көндіру.
Сондықтан ерекше тартымды ұсыныс келгенде оның шынайылығын хабарламадағы сілтеме арқылы емес, компанияның ресми сайты немесе қосымшасы арқылы тексерген жөн.
Бір сілтеме қаржылық шығынға әкелуі мүмкін
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ескертуі интернеттегі алаяқтық тек жалған қоңыраулармен шектелмейтінін көрсетеді.
Қаскөйлер жаңалықтар, жеңілдіктер, сыйлықтар және бейнематериалдар арқылы да адамдардың сеніміне кіруге тырысады. Олардың негізгі мақсаты – пайдаланушыны жалған сайтқа бағыттап, жеке немесе қаржылық ақпаратын қолға түсіру.
Бұған дейін біз төрт күн ішінде Beeline, Kcell және Activ абоненттеріне 150 мың фишингтік SMS таратылған алаяқтық схема туралы жазған едік. Бұл оқиға да жалған сілтемелердің банк деректерін ұрлау үшін қалай пайдаланылатынын көрсетті.