Салық кодексіне екі жаңа түзету мақұлданды. Оның бірі проблемалық несиесі кешірілген азаматтарды жеке табыс салығынан босатуға, екіншісі жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарына салықтық жеңілдіктер беруге қатысты. Үкіметтің ресми хабарлауынша, ұсыныстар Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Салық кодексін енгізу жөніндегі жобалық кеңсенің 30-шы отырысында қолдау тапты, деп хабарлайды DKNews.kz.
20 қарашада жарияланған шешімдер азаматтар мен кәсіпорындар үшін маңызды екі мәселені қамтиды. Біріншісі – банк немесе микроқаржы ұйымы проблемалық берешекті есептен шығарғанда туындайтын салық міндеттемесі. Екіншісі – Қазақстанда өндірісті жергіліктендіретін жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарын ынталандыру.
Қарызы кешірілген азаматтар қандай салықтан босатылуы мүмкін?
Қолданыстағы тәртіп бойынша проблемалық кредитті кешіру қарыз алушы үшін салықтық салдарға әкелуі мүмкін. Жобалық кеңес бұл мәселені бірнеше рет қарап, қарыз алушылар мен қаржы ұйымдарына ықпалын талқылаған.
Нәтижесінде проблемалық берешекті есептен шығару кезінде жеке тұлғаларды жеке табыс салығынан босатудың бірыңғай тәсілі ұсынылды.
Басты ерекшелігі – белгіленген лимиттер шегінде қарыз алушыға қосымша талаптар қойылмайды. Яғни әр адамның не себепті төлем қабілетін жоғалтқанын жеке-жеке салықтық жеңілдік шарты ретінде анықтау ұсынылмай отыр.
Алайда бұл барлық несиелер автоматты түрде кешіріледі дегенді білдірмейді. Түзету кредитор есептен шығарған проблемалық берешектің салықтық салдарын реттеуге арналған.

Банктер мен микроқаржы ұйымдары үшін лимиттер өзгереді
Үкімет ұсынған тетік бойынша проблемалық берешекті есептен шығаруға байланысты қолданыстағы шектер екі есе төмендетіледі.
Негізгі өзгерістер:
- Банктер үшін: несие портфелінің 10%-ы мөлшеріндегі қолданыстағы лимитті 5%-ға дейін төмендету ұсынылады.
- Микроқаржы ұйымдары үшін: 20% мөлшеріндегі лимитті 10%-ға дейін азайту көзделген.
- Қарыз алушылар үшін: осы лимиттер шегінде есептен шығарылған проблемалық берешек бойынша жеке табыс салығынан босату ұсынылады.
- Лимиттен асқан жағдайда: кредитор артық сомаға қатысты провизияларды төмендетуден түскен табысты таниды және салық агенті ретінде ЖТС төлейді.
Қазіргі кезде банктер мен микроқаржы ұйымдары белгіленген лимиттер аясында проблемалық берешекті провизияларды төмендетуден түскен табысты мойындамай есептен шығара алады.
Жаңа ұсыныс осы шектерді қайта қараумен қатар, қарыз алушының жеке табыс салығы мәселесін де шешуге бағытталған.
Бұл өзгеріс несие алған азаматтар үшін нені білдіреді?
Егер түзету заңнамалық тәртіппен қабылданса, белгіленген шарттарға сай проблемалық берешегі есептен шығарылған азаматтарға жеке табыс салығы бойынша қосымша міндеттеме туындамайды.
Бұл әсіресе қаржылық қиындыққа тап болып, қарызын өтеу мүмкіндігін жоғалтқан адамдар үшін маңызды.
Сонымен бірге ұсыныстағы 5% және 10% көрсеткіштері азаматтың жеке қарызының қанша бөлігі кешірілетінін білдірмейді. Олар банктер мен микроқаржы ұйымдарының несие портфеліне қатысты есептен шығару лимиттері болып саналады.
Түзету әзірге жобалық кеңесте мақұлданды. Сондықтан оны қолданысқа енген салықтық жеңілдік ретінде қабылдауға болмайды.

Жеңіл өнеркәсіпке қандай салықтық жеңілдіктер ұсынылды?
Екінші түзету Қазақстанның жеңіл өнеркәсібін дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған кешенді жоспарымен байланысты.
Үкімет өндірісті жергіліктендіру деңгейін арттыратын кәсіпорындарды салықтық ынталандыру тетігін енгізуді қарастырып отыр.
Оның негізінде кәсіпорын Өнеркәсіп және құрылыс министрлігімен өндірісті жергіліктендіруді арттыру туралы келісім жасасады. Осы келісімге сүйеніп, салықтық преференциялар қарастырылған арнайы инвестициялық келісімшарт рәсімдеу көзделген.
Ұсынылатын жеңілдіктер мына төлемдерге қатысты:
- Жер салығы.
- Мүлік салығы.
- Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы.
- Корпоративтік табыс салығы.
Бұл жеңілдіктер барлық жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарына автоматты түрде берілмейді. Ұсынылып отырған тетік өндірісті жергіліктендіруді арттыру жөнінде тиісті келісім жасасқан ұйымдарға арналған.
Кәсіпорын келісімді бұзса, жеңілдіктен айырылады
Үкімет салықтық преференцияларды беру шарттарымен қатар, оларды тоқтату тәртібін де қарастырған.
Егер кәсіпорынның кінәсінен өндірісті жергіліктендіру туралы келісім бұзылса, жеңілдіктер заңбұзушылық орын алған салық кезеңінің басынан бастап жойылады.
Демек, кәсіпорын үшін келісім талаптарын орындау салықтық қолдауды сақтаудың негізгі шарттарының біріне айналмақ.
Жобалық кеңес бұл ұсынысты салалық заңнамаға қажетті өзгерістер енгізу арқылы Салық кодексіне арналған жалпы түзетулер пакетіне қосуды мақұлдады.

Мата импорттайтын кәсіпорындар ҚҚС мәселесін көтерді
Отырыста жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарының айналым қаражатына қатысты тағы бір мәселе талқыланды.
Сала қауымдастығының өкілі Салтанат Әбдікәрімова дайын өнім өндіруге пайдаланылатын маталарды шетелден әкелген кезде қосылған құн салығын төлеу тәртібіне назар аударды.
Оның айтуынша, кәсіпорындар импортталатын шикізат үшін ҚҚС-ты бірден толық төлеуге мәжбүр. Ал тапсырыс берушілер дайын өнімнің ақысын бірнеше айдан кейін, кейде тоғыз айға дейін кешіктіріп төлейді.
Мұндай жағдайда өндіруші салықты алдын ала төлегенімен, сатылған өнімнен түсетін қаражатты ұзақ күтуі мүмкін. Бұл кәсіпорынның айналым қаражатына қосымша жүктеме түсіреді.
ҚҚС-ты бөліп төлеу тетігі ұсынылды
Мемлекеттік кірістер комитеті мәселені шешу жолдарының бірі ретінде қолданыстағы бөліп төлеу тетігін пайдалануды ұсынды.
Атап айтқанда, Қазақстан аумағында өнім өндіруге арналған маталарды импорттау кезінде қосылған құн салығын бөліп төлеу мүмкіндігін қолдану қарастырылды.
Бұл ұсыныс өндірушілердің шикізат сатып алу кезіндегі біржолғы қаржылық жүктемесін азайтуға бағытталған.
Алайда ресми хабарламада бұл тетік бойынша жаңа шешімнің түпкілікті қабылданғаны немесе оның барлық кәсіпорынға қолданылатын нақты шарттары көрсетілмеген.
Екі түзету қашан күшіне енеді?
20 қарашадағы отырыста екі түзету жобалық кеңес деңгейінде мақұлданды. Олар Салық кодексіне енгізілетін өзгерістердің жалпы пакетіне кіреді.
Бұл – заңнамалық өзгерістерді дайындау барысындағы кезеңдердің бірі. Жобалық кеңестің қолдауы түзетулердің сол күні күшіне енгенін білдірмейді.
Сондықтан қарыз алушылар мен кәсіпорындар үшін жаңа нормалардың нақты қолданылу мерзімі тиісті заңнамалық рәсімдер аяқталғаннан кейін белгілі болады.
Ұсыныстар қабылданған жағдайда, бір жағынан проблемалық берешегі кешірілген азаматтардың салықтық жүктемесін азайтуға, екінші жағынан жеңіл өнеркәсіпте жергілікті өндірісті ынталандыруға мүмкіндік береді.
Бұған дейін біз Салық кодексіне ұсынылған 45-ке жуық түзету мен кәсіпкерлер көтерген негізгі мәселелер туралы жазған едік. Енді жобалық кеңес нақты екі өзгерісті қолдап, оларды заңнамалық түзетулер пакетіне енгізуді мақұлдады.