Салық кодексіне бірден 45 түзету: қандай өзгерістер ұсынылып отыр

1722
Анастасия Ким Редактор
Фотосурет: Gov

Қазақстан бизнесі салық реформасына өзгеріс енгізуді талап етіп отыр. Жаңа Салық кодексі күшіне енгеніне бір жыл да болған жоқ. Алайда кәсіпкерлер қазірдің өзінде клиенттерінен айырылып, қаржы тапшылығына және шығындардың өсуіне тап болғанын айтуда. Үкімет ондаған түзету әзірледі, ал сарапшылар бірқатар шектеуді мүлде алып тастауды ұсынып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл мәселелер Астанадағы Radisson Hotel Astana қонақүйінде өткен «Салық форумы – 2026» шарасында талқыланды. Жиынға мемлекеттік органдардың өкілдері, депутаттар, кәсіпкерлер, бухгалтерлер, салық кеңесшілері мен заңгерлер қатысты.

Талқылаудың өзегіне салықтық шегерімдер, кәсіпкерлерді тексеру, цифрлық жүйелер және қызметкерлерді ресми жұмысқа алуға кететін шығындар айналды. Мамандар жаңа ережелердің қайсысы бизнеске көбірек кедергі келтіріп отырғанын және қандай нормаларды бірінші кезекте өзгерту қажет екенін талқылады.

Шағын бизнес салықтық шегерімдерге байланысты тапсырыс берушілерінен айырылып жатыр

Кәсіпкерлерді алаңдатып отырған басты мәселелердің бірі әртүрлі салық режимін қолданатын компаниялар арасындағы ынтымақтастыққа қатысты.

2026 жылдан бастап жалпыға бірдей белгіленген салық режиміндегі компаниялар оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын жеткізушілерден сатып алған тауарлары, жұмыстары мен қызметтеріне жұмсалған шығындарды корпоративтік табыс салығы бойынша шегерімге жатқыза алмайды.

Мұндай жағдайда ірі тапсырыс берушіге шағын кәсіпкермен жұмыс істеу тиімсіз бола бастайды. Ал тауар жеткізуші үшін бұл тұрақты клиентінен немесе келісімшартынан айырылу қаупін туғызады.

Тіпті шағын компанияның бағасы қолайлы, тауары сапалы болған күннің өзінде салықтық ерекшеліктер оның бәсекелестік мүмкіндігін шектейді.

Uchet.kz порталының негізін қалаушы Максим Барышевтің айтуынша, кәсіпкерлер жаңа талаптарға бейімделіп үлгермей жатып, реформаның салдарын сезіне бастаған.

«Ашығын айтқанда, бизнес есеңгіреп қалды. Жаңа Салық кодексі мөлшерлемелерді, шекті көрсеткіштерді, салық режимдерін және шегерім жасау тәртібін өзгертті. Кәсіпкерлердің жұмыс процесін асықпай қайта құруға, бағаны есептеуге және серіктестерімен келісуге уақыты болмады. Жыл басында не болғаны бәріміздің есімізде: сауда тоқырап қалды», — деді Максим Барышев.

Оның бағалауынша, ең күрделі мәселелердің бірі компаниялардың айналым қаражатының тапшылығы болды.

Бағаның өсуі, халықтың сатып алу қабілетінің төмендеуі және корпоративтік клиенттердің жеткізушілер тізбегін қайта қарауы кәсіпкерлердің табысына әсер етті.

Кейбір компаниялар тапсырыс берушілерінен айырылды. Ал қаржылық қоры шектеулі шағын бизнеске мұндай өзгерістерге төтеп беру әлдеқайда қиын.

Сондықтан форум қатысушылары оңайлатылған режимдегі жеткізушілермен жұмыс істеу кезінде салықтық шегерім жасауға қойылған шектеуді алып тастауды басым міндеттердің бірі деп атады.

300 мыңнан астам жеке кәсіпкер жұмысын тоқтатқан

Салық реформасының кәсіпкерлік ортаға ықпалы туралы Respublica партиясының өкілі, реттеушілік саясат және салық салу жөніндегі сарапшы, Мәжілістің бұрынғы депутаты Айтуар Қошмамбетов мәлімдеді.

Ол келтірген мәліметке сәйкес, Қазақстанда 300 мыңнан астам жеке кәсіпкер қызметін тоқтатқан. Осы кезеңде 200 мыңнан астам жаңа жеке кәсіпкер тіркелген.

Бұл көрсеткіштер жабылған кәсіпорындардың барлығы салық реформасының салдарынан жұмысын тоқтатты дегенді білдірмейді. Дегенмен сарапшы мұндай өзгерістерді кәсіпкерлік белсенділіктің басқа көрсеткіштерімен бірге талдау қажет деп есептейді.

Қошмамбетовтің айтуынша, бірқатар өңірде шағын және орта бизнестен түсетін корпоративтік табыс салығының көлемі де азайған.

«Салық кодексі қоғамда кеңінен талқыланып жатыр. Оның бизнеске де, ел азаматтарына да ықпалын елемеуге болмайды. Бұл әр тұрғынға, әр кәсіпорынға қатысты. Менің ойымша, қазір оның нәтижесін толық бағалау қиын, өйткені кодекс қолданысқа енгізілгеніне он ай ғана өтті. Салық реформасына әлі де белгілі бір түзетулер енгізіп, оның ұзақ мерзімді әсерін бағалау қажет», — деді Айтуар Қошмамбетов.

Сарапшы реформаның нәтижесін тек бюджетке түскен салық көлемімен өлшеу жеткіліксіз деп санайды.

Форумда еңбекке ақы төлеу қорына түсетін салықтық және өзге де міндетті төлемдер жүктемесін азайту мәселесі де көтерілді.

Қызметкерді ресми жұмысқа қабылдау шығыны жоғары болған жағдайда жұмыс берушілер штат санын қысқартуға немесе бейресми жұмыспен қамту тәсілдеріне көшуге мәжбүр болуы мүмкін деген қауіп айтылды.

Салық кодексіне 45-ке жуық түзету әзірленген

Кәсіпкерлердің ұсыныстары мемлекеттік деңгейде де қарастырылып жатыр.

Айтуар Қошмамбетовтің айтуынша, Үкімет Салық кодексіне шамамен 45 түзету дайындаған.

Ұсыныстарды әзірлеу кезінде жобалық кеңсенің, Қаржы министрлігінің, Ұлттық экономика министрлігінің және «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының ұстанымдары ескерілген.

Түзетулердің бір бөлігі бизнеске қосымша шығын әкелетін әкімшілік талаптарға қатысты.

Мәселен, сарапшы мүлікті әр үш жыл сайын бағалау қажеттігін және кәсіпорын айналымы белгіленген шектен төмендеген жағдайда қосылған құн салығы бойынша тіркеуден шығуға қатысты шектеулерді проблемалық нормалар ретінде атады.

Мұндай талаптар компания қызметінің ауқымы қысқарған күннің өзінде қосымша қаржы мен уақыт жұмсауға мәжбүр етуі мүмкін.

Тағы бір даулы мәселе электрондық шот-фактураларды жазып беруді шектеуге байланысты.

«Жаңа түзетулер жазалауға бағытталмауы керек. Кейбір тексерулер мен заңбұзушылықтар кезінде кәсіпкерлердің электрондық шот-фактура жазып беру мүмкіндігін бұғаттау туралы ұсыныс бар екенін естідім. Бірақ бұл тым қатаң шара. Ол бизнестің жұмысын толық тоқтатуы мүмкін. Мұндай нормаларға жол беруге болмайды», — деді Қошмамбетов.

Электрондық шот-фактураларды рәсімдеу мүмкіндігінің шектелуі компанияның серіктестерімен есеп айырысуына және тауар жеткізу операцияларын жүргізуіне кедергі келтіруі мүмкін.

Әсіресе басқа кәсіпорындарға тұрақты түрде өнім жеткізетін бизнес үшін мұндай тәуекел елеулі.

Дегенмен түзетулердің әзірленуі кәсіпкерлер ұсынған барлық өзгеріс міндетті түрде қабылданады деген сөз емес.

2027 жылдан бастап бизнеске үш жылдық мораторий енгізілуі мүмкін

Форумда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың шағын бизнесті тексеруге мораторий енгізу жөніндегі бастамасы да талқыланды.

2026 жылғы 28 қазанда Президент Құрылтай депутаттарына Үкіметпен бірлесіп, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап микро және шағын кәсіпкерлік субъектілерін тексеруге үш жылдық мораторий енгізу мүмкіндігін қарастыруды ұсынды.

Бұл бастама әлі түпкілікті қабылданған шешім емес.

Ұлттық экономика министрлігінің ресми мәліметіне сәйкес, мораторий енгізу мәселесі Құрылтай депутаттарымен бірлесіп пысықталып жатыр.

Максим Барышев мұндай қадам кәсіпкерлерге жаңа талаптарға бейімделуге қосымша уақыт береді деп есептейді.

Алайда мораторий енгізілгеннің өзінде салықтық бақылау толық тоқтайды деп түсінуге болмайды.

Электрондық шот-фактуралар, бақылау-кассалық машиналар және камералдық бақылау арқылы кәсіпкерлердің операцияларын қашықтан тексеру мүмкіндігі сақталуы ықтимал.

«Кәсіпкерлерге кеңесім: мораторийді есеп-қисапты реттеуге, құжат айналымын автоматтандыруға және жұмыстың ашық жүйесін қалыптастыруға берілген кезең ретінде қабылдаңыздар. Сонда мораторий аяқталғаннан кейін де тәуекелдер туындамайды», — деді Максим Барышев.

Сарапшылар бұл уақытты мемлекеттік ақпараттық жүйелердің жұмысын жетілдіруге де пайдалану керек деп санайды.

Бір тауарды бірнеше мемлекеттік жүйеде тіркеу қажет

Салық реформасы бизнеске қатысты цифрлық талаптардың көбеюімен қатар жүріп жатыр.

2026 жылы кәсіпкерлер Тауарлардың ұлттық каталогы, қазақстандық тауар өндірушілер тізілімі, міндетті таңбалау тізімінің кеңеюі, электрондық шот-фактураларға қатысты жаңа талаптар және жаңартылған салық кабинеті сияқты өзгерістерге тап болды.

Салықтық және қаржылық қауіпсіздік жөніндегі сарапшы Дмитрий Казанцев тауар есебін жүргізудің күрделене түскеніне назар аударды.

Бір тауар туралы ақпарат бірнеше жүйеде бірдей көрсетілуге тиіс.

Алдымен тауар Ұлттық каталогта дұрыс сипатталуы қажет. Одан кейін оның мәліметтері электрондық шот-фактурада, ілеспе жүкқұжаттарда, виртуалды қоймада және кассалық жүйеде сәйкес келуі керек.

«Кез келген кезеңдегі сәйкессіздік тәуекелге айналады: хабарлама келеді, электрондық шот-фактура жазып беру бұғатталуы мүмкін немесе камералдық бақылау барысында сұрақтар туындайды», — деп түсіндірді Дмитрий Казанцев.

Бұл талаптарды орындау әсіресе тауар түрі көп шағын дүкендер үшін қиын.

Kaspi, Wildberries және Ozon маркетплейстерінде сауда жасайтын кәсіпкерлер де қосымша қиындықтарға кезігеді.

Оларға сауда алаңдарының комиссияларын, қайтарылған тауарларды, комиссионер есептерін және маркетплейс қоймаларындағы тауар қозғалысын дұрыс көрсету қажет.

Казанцев мемлекеттік жүйелердің техникалық дайындығына да назар аударды.

Оның айтуынша, кейде жаңа талаптар жүйелер арасындағы бағдарламалық байланыстар жаңартылып үлгермей жатып енгізіледі.

Мұндай жағдайда техникалық сәйкессіздік кәсіпкердің кінәсінен туындамаса да, оның салдары бизнеске әсер етуі мүмкін.

«Мұнда үйлесімділік қажет: алдымен дайын әрі сынақтан өткен құралдар, содан кейін ғана жаңа міндеттемелер енгізілуі тиіс», — деді сарапшы.

Айтуар Қошмамбетов алдағы үш жылда мемлекеттік органдардың цифрлық дерекқорларын өзара сәйкестендіруді ұсынды.

Оның пікірінше, мемлекетте электрондық форматта бұрыннан бар мәліметтерді кәсіпкерлерден қайта-қайта талап етудің қажеті жоқ.

Кәсіпкерлер салық заңдарын әзірлеуге қатысқысы келеді

«Қазақстан салықтары» қауымдастығының төрайымы, заңгер және салық кеңесшісі Екатерина Ким заңнамалық өзгерістерді кәсіпкерлердің тікелей қатысуымен талқылау қажет екенін айтты.

Оның сөзінше, бизнеске қатысты маңызды шешімдер кейде кәсіпкерлердің өздері толық қатыспайтын жабық жиындарда қабылданады.

«Мұндай форумның мақсаты — бизнестің үнін билікке жеткізу. Президенттің Салық кодексіндегі жекелеген нормаларды қайта қарау қажеттігі туралы мәлімдемелері Үкіметтің кәсіпкерлер жұмысын жеңілдететін нақты шешімдер қабылдауына негіз болады деп үміттенеміз», — деді Екатерина Ким.

Ол қауымдастықтың Қаржы министрлігімен және «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасымен тұрақты байланыста екенін, кәсіпкерлік қоғамдастықтың ұсыныстары назарға алынып отыратынын жеткізді.

Форумға қаржы вице-министрі Ержан Біржанов, «Атамекен» ҰКП өкілі Тимур Жаркенов, Құрылтай депутаты Ербол Данагұлов, салық сарапшысы Сәкен Карин және басқа да мамандар қатысты.

Жиында салық заңнамасына енгізілетін өзгерістердің бизнеске экономикалық әсерін алдын ала бағалау мәселесі де көтерілді.

Сарапшылардың пікірінше, салық заңнамасының реттеушілік әсерді талдау тетігінен шығарылуы жаңа талаптардың кәсіпкерлерге қаншалықты ауыр тиетінін алдын ала анықтау мүмкіндігін әлсіреткен.

Олар мұндай бағалау жүйесі бизнес үшін орындалуы тым қымбат нормалардың қабылдануына тосқауыл бола алатынын айтты.

Сонымен қатар салық қатынастарын реттеудің едәуір бөлігі заңға тәуелді актілер арқылы жүзеге асырылатыны сөз болды.

Қатысушылар Үкімет пен салалық министрліктер қабылдайтын шешімдер ашық талқыланып, жаңа талаптардың шығыны мен оны іске асыру мерзімі алдын ала есептелуі қажет деп есептейді.

Кәсіпкерлер бірінші кезекте қандай өзгерістерді күтеді?

Форум қорытындысында бизнес үшін өзекті бірнеше бағыт айқындалды.

Олардың қатарында оңайлатылған режимдегі жеткізушілермен жұмыс істегенде салықтық шегерімдерді қайта қарау, еңбекке ақы төлеу қорына түсетін жүктемені азайту, салықтық әкімшілендіруді жеңілдету және цифрлық жүйелердегі қайталанатын талаптарды жою бар.

Кәсіпкерлер үшін түзетулердің мазмұны ғана емес, олардың қашан қабылданатыны да маңызды.

Шағын компаниялар қазірдің өзінде келісімшарттарын қайта қарап, есеп жүргізу жүйесін өзгертіп, жаңа рәсімдерге бейімделуге мәжбүр.

Әрбір қосымша міндет бухгалтерлік қызметке, бағдарламалық қамтамасыз етуге немесе ішкі жұмыс процестерін өзгертуге жаңа шығын әкеледі.

Айтуар Қошмамбетов Respublica партиясы кәсіпкерлердің ұсыныстарын, соның ішінде заңнамалық бастамалар арқылы қолдауға ниетті екенін мәлімдеді.

Дегенмен бизнес үшін ең өзекті мәселелердің бірі шешілмеген күйінде қалып отыр. Ол — оңайлатылған салық режиміндегі компаниялармен жұмыс істеген кезде шығындарды шегерімге жатқызуға қойылған шектеу.

Бұл норма сақталған жағдайда жалпыға бірдей салық режиміндегі кәсіпорындар жеткізушіні таңдағанда тауардың бағасы мен сапасына ғана емес, оның қандай салық режимін қолданатынына да мән беруге мәжбүр болады.

Сондықтан аталған шектеуді қайта қарау Қазақстандағы шағын бизнес үшін салық реформасының ең маңызды нәтижелерінің біріне айналуы мүмкін.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -