Қытай әлемдік сауданың негізгі орталықтарының бірі ретіндегі рөлін тағы да көрсетті. Гуанчжоуда 140-шы Кантон жәрмеңкесі аяқталғаннан кейін Шанхайда 9-шы Қытай халықаралық импорт көрмесі (CIIE) ашылды. Бірі экспортқа, екіншісі импортқа арналған осы екі ірі іс-шара елдің халықаралық экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуге ұмтылысын айғақтайды.
Биыл CIIE көрмесіне 148 ел мен өңірден 4142 шетелдік қатысушы жиналды. Бұл - көрме тарихындағы рекордтық көрсеткіш. Іс-шараға Fortune Global 500 тізіміне кіретін және өз салаларында жетекші орын алатын 300-ден астам компания қатысуда. Ал 2000-нан астам компания көрмеге алғаш рет қатысып отыр. Жалпы көрме іс-шараларына 162 елдің, өңірдің және халықаралық ұйымдардың өкілдері қатысуда. CIIE ауқымы әлемдегі ең ірі нарықтардың бірі болып қала беретін Қытай нарығына халықаралық бизнестің қызығушылығы артып келе жатқанын көрсетеді.
ҚХР Бас кеден басқармасының мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы үш тоқсанында елдің сыртқы сауда айналымы 39,94 трлн юаньға (шамамен 5,95 трлн доллар) жетті.
Экспорт көлемі жылдық есеппен 16,4 пайызға өсіп, 23,2 трлн юаньды құрады. Ал импорт 22,3 пайызға ұлғайып, 16,74 трлн юаньға жетті.
Сонымен қатар Қытай экспортының елеулі бөлігін шетелдік капиталы бар кәсіпорындар қамтамасыз етеді. 2025 жылы олардың үлесіне елдің барлық экспорттық жеткізілімдерінің 27 пайызы тиесілі болды. 2026 жылдың бірінші жартысында мұндай кәсіпорындар Қытайдың Еуропалық одаққа экспортының 30 пайызға жуығын, Оңтүстік Кореяға экспортының шамамен 40 пайызын, ал Мексика мен Вьетнамға экспортының 30 пайыздан астамын қамтамасыз етті.
Бұған Шанхайдағы Tesla зауыты айқын мысал бола алады. Онда шығарылған автомобильдер Еуропа мен Азия-Тынық мұхиты өңірінің нарықтарына жеткізіледі. Ресми статистикада бұл өнімдер Қытай экспорты ретінде есептелгенімен, олардан түсетін экономикалық пайда халықаралық өндірістік тізбектің қатысушылары арасында бөлінеді.
2026 жылдың тоғыз айында шетелдік инвестициялары бар кәсіпорындардың сыртқы сауда айналымы 19 пайызға өсіп, 11,69 трлн юаньға жетті. Бұл - аталған кезең үшін рекордтық көрсеткіш.
Ең қарқынды дамып келе жатқан бағыттардың бірі - жоғары технологиялық өнімдер саудасы. Алғашқы үш тоқсанда аралық тауарлар саудасының көлемі 27,4 пайызға артып, 7,9 трлн юаньды құрады. Жоғары технологиялық өнімдер экспорты 42,1 пайызға өсті.
Әсіресе «жаңа үштік» деп аталатын электрмобильдер, литий аккумуляторлары және фотоэлектрлік өнімдер сегментіндегі өсім айтарлықтай байқалады. Бірінші жартыжылдықта Қытайдың жеке компаниялары осы тауарлардың экспортын 45,8 пайызға ұлғайтты.
Жеткізілімдердің кеңеюі, соның ішінде, күн панельдеріне, аккумуляторларға және жаңартылатын энергетикаға арналған жабдықтарға қосымша сұраныс қалыптастырып отырған жаһандық энергетикалық ауысумен байланысты.
Экспортпен қатар Қытай импорт көлемін де белсенді түрде арттыруда. 2025 жылы оның көлемі 18,5 трлн юаньға жетті. Қытай 17 жыл қатарынан әлемдегі екінші ірі импорт нарығы мәртебесін сақтап келеді және 80-ге жуық ел мен өңір үшін экспорттың маңызды бағыттарының бірі болып саналады.
2026 жылдың бірінші жартысында Қытай импорты алғаш рет жылдың осы кезеңінде 10 трлн юаньнан асты. Бұл ретте елдің сыртқы саудадағы оң сальдосы негізінен тауар жеткізілімдері есебінен қалыптасады. Қызметтер саудасы мен инвестициялық кірістер саласында тапшылық сақталып отыр, ал ағымдағы операциялар шотының оң сальдосы жалпы ішкі өнімнің шамамен 3,7 пайызын құрайды.
Кантон жәрмеңкесі мен CIIE Қытай экономикасының өзара байланысты екі қырын көрсетеді. Бір жағынан, ел әлемдік нарықтарды өнеркәсіптік өнімдермен қамтамасыз етуге қабілетті болса, екінші жағынан, шетелдік серіктестерден тауарлар мен қызметтер сатып алуға дайын екенін танытып отыр.
Жаһандық өндірістік тізбектер жағдайында Қытайдан экспортталатын өнімдер көбіне шетелдік технологиялар, құрамдас бөлшектер мен инвестициялар пайдаланыла отырып жасалады. Сондықтан бір елдің сауда көрсеткіштері халықаралық ынтымақтастыққа қатысушылар арасындағы экономикалық пайданың қалай бөлінетінін толық көрсете алмайды.
Екі ірі халықаралық көрменің бірінен кейін бірі дерлік өткізілуі Қытайдың әлемнің түрлі елдеріндегі бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер ашатын өндірістік алаң әрі тұтыну нарығы ретіндегі маңызын айқындай түседі.
