Телефон арқылы жасалатын алаяқтық бүгінде жеке адамдардың ғана емес, тұтас қоғамның қаржылық қауіпсіздігіне төнген нақты қатерге айналды. Қазақстанда бұл қауіпке қарсы күрес тек құқық қорғау органдарының ғана емес, байланыс операторларының да күнделікті жұмысының бір бөлігіне айналып отыр. Осы тұрғыда «Кселл» АҚ Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары мен құқық қорғау және бейінді мемлекеттік органдар өкілдеріне компанияның алаяқтыққа қарсы бағыттағы жүйелі әрі көпжылдық жұмысының нақты нәтижелерін таныстырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесу барысында сөз тек ниет пен жоспарлар туралы емес, нақты технологиялар, регламенттер және қол жеткізілген көрсеткіштер туралы болды.
Қорғаныс қоңырау жетпей тұрып басталады
Kcell антифрод-инфрақұрылымды 20 жылдан астам уақыт бойы дамытып келеді. Компанияның мамандандырылған бөлімшесі 2004 жылдан бері тәулік бойы жұмыс істейді. Ал алаяқтық схемаларды анықтауға арналған Fraud Management System өнеркәсіптік жүйесі 2008 жылы енгізіліп, 2024 жылы толық жаңартылды.
Бүгінде оператордың желісі дауыстық және SMS файерволдармен қорғалған. Бұл жүйелер кіріс трафигін нақты уақыт режимінде, яғни қоңырау немесе хабарлама абонентке жетпей тұрып сүзгіден өткізеді. 2022 жылдан бастап қосымша құралдар іске қосылды: олар бөгде қосымшалар арқылы қазақстандық нөмірлерді ауыстыру әрекеттерін болдырмайды, сондай-ақ заңсыз, так называемый «сұр» трафик бағыттарын тестілік қоңыраулар арқылы анықтап, бірден бұғаттауға мүмкіндік береді.
Цифрлар артындағы нақты қауіпсіздік
Антифрод-жүйенің тиімділігі сандардан анық көрінеді. 2025 жылы ғана жүйе 66 мыңнан астам қалыптан тыс белсенділік сигналын өңдеген. Оның 87 пайызы нақты алаяқтық әрекет ретінде расталған.
2024 жылы Kcell желісінде шамамен 2,8 миллион күдікті қоңырау бұғатталса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 2 миллионнан асты. Бұл – миллиондаған азаматтың әлеуетті қаржылық шығындарының алдын алу деген сөз.
Абоненттерді қосымша қорғау үшін Kcell желісінде алаяқтық нөмірлерді автоматты түрде анықтайтын сервис жұмыс істейді. Оны мобильді қосымша арқылы белсендіруге болады. Дерекқор күн сайын жаңартылып отырады және кіріс қоңырау кезінде пайдаланушыға бірден ескерту шығады: «Қалаусыз қоңырау. Шағымдар бар».
«Бұл – ортақ жауапкершілік»
«Кселл» АҚ басқарма төрағасы Асқар Жамбакиннің айтуынша, телефон алаяқтығына қарсы күресті бір тараптың күшімен шешу мүмкін емес.
«Телефон алаяқтығымен күрес – бұл ортақ жауапкершілік аймағы. Байланыс операторларының, банктер мен мемлекеттік органдардың тығыз өзара әрекеттестігі есебінен ғана азаматтарды қорғаудың шынайы тиімді жүйесін құруға болады. Біздің міндетіміз – қауіп-қатерге әрекет ету уақытын барынша қысқарту және абоненттердің цифрлық ортада өзін қауіпсіз сезінуі үшін қолдан келгеннің бәрін жасау», – деді ол.
SimBox пен SimBank-ке қарсы нақты соққы
Кездесуде алаяқтардың жаппай қоңырау шалуда жиі қолданатын SimBox және SimBank технологияларын заңсыз пайдалануға қарсы күреске ерекше назар аударылды. Бұл құрылғылар алаяқтарға өздерін қазақстандық нөмірлер ретінде көрсетіп, мыңдаған адамға бір мезетте қоңырау шалуға мүмкіндік береді.
2024 жылдың қарашасынан бастап «Кселл» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ және бірнеше қала прокуратурасы арасында ынтымақтастық туралы меморандум күшіне енді. Бірлескен жұмыстың нәтижесінде 28 адам ұсталып, 49 бірлік SimBox және SimBank жабдықтары тәркіленді.
Ең резонансты жағдай 2026 жылдың қаңтарында Алматыда тіркелді. Құқық қорғау органдары SIP-нөмірлер арқылы азаматтарды жаппай алдаумен айналысқан шетелдік алаяқтық call-орталықтың қызметін тоқтатты.
Ұлттық банктің антифрод орталығы және келесі қадам
2024 жылдың жазында құрылған Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің антифрод орталығы байланыс операторларының, қаржы ұйымдарының және мемлекеттік органдардың күш-жігерін үйлестіретін негізгі алаңға айналды.
2025 жылдың соңында Kcell бұл орталықтың сұраныстарын өңдеуге қосылып, автоматтандырылған деректер алмасуды енгізе бастады. Тиісті келісімге қол қойылды, ал арнайы сервис техникалық баптау толық аяқталғаннан кейін іске қосылады деп жоспарланып отыр.
Алаяқтыққа қарсы күрес – үздіксіз процесс
Телефон алаяқтары әдістерін үнемі өзгертіп, жаңа технологияларды пайдаланып отырады. Сондықтан оларға қарсы күрес те бір сәттік шара емес, үздіксіз процесс.
Kcell тәжірибесі көрсеткендей, технологияға инвестиция, тәулік бойы мониторинг және мемлекет пен бизнестің нақты серіктестігі ғана азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ете алады. Ал мұндай жүйелі жұмыс алаяқтардың мүмкіндігін күннен күнге тарылта беретіні анық.
